مۇنداي اپەللياتسيانىڭ قاجەتى قانشا؟

ايتايىن دەگەنىم... 4 ماۋسىمنان باستالعان ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ۇدەرىستەرى بۇگىنگى كۇندەرى قوعامداعى ەرەكشە نازاردا تۇرعان وقيعا جانە ۇلكەن ءومىر جولىنا دايارلانىپ جۇرگەن مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر ءۇشىن پسيحولو­گيالىق جاعىنان جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى كەزەڭ ەكەنى بەلگىلى. ال ونىڭ ىشىندە 11 جىل مەكتەپتە تەك قانا ۇزدىك وقىپ, “التىن بەلگىگە” ۇمىتكەر بولىپ وتىرعان وقۋشى مەن وعان تىلەۋلەس بولىپ جۇرگەن اتا-اناسى, تۋىستارى مەن مەكتەپ ۇستاز­دارى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى ودان دا جوعارى دەسەم قاتەلەس­پەسپىن. وكىنىشكە قاراي, “التىن بەل­گىگە” ۇمىتكەر بىرنەشە وقۋشىنىڭ تەستتىڭ ناتيجەسى بويىنشا ءبىر-ەكى باللى جەتپەي قالعاندىقتان (باسىم كوپشىلىگى ماتەماتيكا پانىنەن), كومەك بولار دەگەن ۇمىتپەن اپەلليا­تسيا­لىق كوميس­سياعا بەرگەن ءوتىنىش­تەرى قاناعات­تاندىرىلماي قالىپ جاتىر. وسىعان رەنىش بىلدىرگەن وقۋشىلار “وندا اپەللياتسيانىڭ قاجەتى قانشا؟” دەپ سۇراق قويادى. وسى سەبەپتى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى “التىن بەلگىگە” ۇمىتكەر, ءبىر-ەكى باللى عانا جەتپەي قالعان وقۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاي وتىرىپ, وسى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋىنە كومەك جاساسا وڭدى ءىس بولار ەدى. 11 جىل بويى ۇزدىك وقۋعا ۇمتىلعان بالالاردىڭ بولاشاق ومىرلەرىندە تاۋى شاعىلماۋلارى ءۇشىن دە ساۋاپتى شارۋا بولىپ تابىلار ەدى. رامازان سارپەكوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى. حالىق نارازىلىعىنا قالمايىق وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانى ەلىمىزدىڭ ەڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاسقان, تۇتاس­تاي وزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن شەكتەسەدى. مەملەكەتارالىق شەكارا بەلگىلەنگەنشە, ەلباسى­نىڭ پارمەنىمەن سالىنعان دوستىق كوپىرى ارقىلى, جەتىساي – شاردارا تاس جولى ارقىلى, پاحتاارال – سىرداريا – سارى­اعاش ستانسالارى ارقىلى ىشكى-سىرتقى قاتىناستار جاسالاتىن. كازىرگى ۋاقىتتا جەتىساي – شار­دارا تاس جولىنىڭ 25 (جيىر­ما بەس) شاقىرىم بولىگى وزبەك­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى (ول جەر 1965 جىلعا دەيىن ءبىزدىڭ جەر بولاتىن) وتەتىندىكتەن, ول جول جابىلعان. ەندىگى كەزەكتە “پاحتاارال – سارىاعاش” ستانسالارىنىڭ ارا­لىعىنداعى وزبەكستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ اۋماعىنان وتەتىن تەمىر جول بولىگىن كورشى مەملە­كەت بۇزىپ الماقشى. سونىڭ سالدارىنان ماقتاارال اۋدانىنا باعىتتالعان ءجۇز مىڭداعان توننا جۇك ك­ىرمەيدى, كەرى جۇك شىقپاي­دى. ناتيجەسىندە حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ كۇرت ءوسىپ كەتۋ قاۋپى باسىم. وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وسىنداي شەشىمگە بارۋى ءبىزدىڭ تەمىر جول سالاسىنىڭ, ت.ب. مەم­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ سول باعىت­تاعى جولعا نەمقۇرايلى قاراۋى­نان با دەگەن ويعا قالاسىڭ. ءايت­پەسە قا­زاق­ستان مەن وزبەكستان مەملەكەت­تە­رىنىڭ شەكارالارىن­داعى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكى­مەت­تەرى اراسىنداعى 2001 جىل­دىڭ 16 ناۋرىزىنداعى كەلىسىمگە جانە وسى كەلىسىمگە ءساي­كەس 2006 جىلدىڭ 4 قىركۇيەگىندە جاسال­عان حاتتاماداعى تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتتەرى تىزبەسىنە جۇمىس ىستەپ تۇرعان پاحتاارال ستانساسى­نىڭ ەنبەي قالۋىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟! تەمىر جولدىڭ جابىلۋى 300 مىڭنان استام حالقى بار ءوڭىر ءۇشىن ۇلكەن اۋىرتپالىقتار تۋدىراتىنى انىق. شەكارالاس مەملەكەتتەردىڭ تاس جولىمىزدى, تەمىر جولى­مىز­دى, سۋ جۇرەتىن كانالدارى­مىز­دى جابۋىن قانداي جولمەن توقتاتۋعا بولادى؟ ەل ۇكىمەتىنىڭ جوعارىداعى اتالعان ماسەلەلەرگە مۇقيات كوڭىل ءبولىپ, تەمىر جولدى بۇزدىرماي, پاحتا­ارال تەمىر جول ستانساسىن شەكا­رالىق وتكىزۋ پۋنكتى تىزىمىنە ەنگىزۋگە ىقپال ەتۋى وتە-موتە قاجەت شارا بولىپ تابىلادى. وستەمىر بەكتورەەۆ,ءماجىلىس دەپۋتاتى. تۇراقتى كوميتەتتەر تىنىسى زاڭ جوباسى قارالدى سەناتتىڭ حالىقارالىق قاتى­ناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە ء“بىر تاراپتان قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى جانە ەكىنشى تاراپتان ەۋروپالىق قوعامداس­تىقتار مەن ولارعا مۇشە مەملەكەت­تەر اراسىنداعى ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم (اىك), بولگاريا رەسپۋبليكاسى مەن رۋمىنيانىڭ اىك-گە قوسى­لۋى تۋرالى حاتتامانى راتيفي­كاتسيالاۋ تۋرالى” زاڭ جوباسى تالقىلاندى. اتالمىش قۇجاتتىڭ ماقساتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ەۋرو­پالىق وداق اراسىنداعى شارتتىق-قۇقىقتىق بازانى جاقسارتۋ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەۋروپا­لىق باعىتتاعى مۇددەلەرىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ بولىپ تابىلادى. حاتتامانىڭ كۇشىنە ەنۋى ساياسي, ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكا­لىق, ەكولوگيالىق, اقپاراتتىق, گۋمانيتارلىق, مادەني جانە باسقا دا سالالارداعى ەكى جاقتى ىنتى-ماقتاستىققا جاڭا سەرپىن بەرۋگە باعىتتالادى. وسى حاتتاماعا 2008 جىلعى 16 قىركۇيەكتە بريۋسسەلدە قول قويىلدى. زاڭ جوباسى پالاتانىڭ قاراۋى­نا جىبەرىلەتىن بولدى, دەپ حابارلادى پارلامەنت سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. ءسىزدى نە تولعاندىرادى؟ ەگىنشىلەرگە بەرىلەتىن سۋ باعاسى قىمبات “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جاڭاوزەن قالاسىندا سوڭعى جىلدارى اۋىل شارۋاشى-لىعىن وركەندەتۋگە ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. بۇل ورايدا “ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى, جاڭاوزەن قالاسى­نىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ پروبلەمالارىن شەشۋ ءجونىن­دەگى 2009-2012 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپاردى بەكىتۋ تۋرالى” ۇكىمەتتىڭ 2009 جىلعى 9 جەلتوق-سانداعى №2052 قاۋلىسى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ كوپتەن بەرى كوكەيىن­دە جۇرگەن وزەكتى ماسەلەلەرگە قوزعاۋ سالدى, ءىس-قيمىلعا سونى سەرپىن بەردى. اتالعان قاۋلىنىڭ 11-تارما-عىندا “توڭىرەكشىڭ ەلدى مەكەنىن-دەگى قوسالقى شارۋاشىلىقتى 500 گەكتارعا دەيىن كەڭەيتۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋ-ءشى ورالماندار ءۇشىن 1500 جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ” دەپ جا­زىل­عان. قازىردىڭ وزىندە وسى باعىتتا ءبىرشاما ايتارلىقتاي ءىس-شارالار اتقارىلۋدا. توڭىرەكشىڭ القابىن-دا بيىلعى ماۋسىمدا 100 پايىز مەملەكەتتىك ۇلەسى بار “وزەن-دارحان” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى, “بيزنەس-ينكۋباتور” مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپ-ورنى, سونداي-اق ەلۋدەن استام جەكە كاسىپكەرلەر جالپى كولەمى 285 گەكتار جەرگە ءدان سەۋىپ, 14 ءتۇرلى كوكونىس ونىمدەرىن ەگۋمەن اينالى­سۋدا. بۇل جۇمىستارعا قامتىلعان 580 ادامنىڭ كوپشىلىگىن اتاقونى­سىنا قايتىپ ورالعان قانداس باۋىرلارىمىز قۇرايدى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن وندىرەتىن ولكەلەردەن وتە شالعايدا جاتقان, اۋا رايىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن قيىندىقتارى مول ماڭعىستاۋ وڭىرىندە كوكونىس ونىمدەرىن وسىرۋدەن جەرگىلىكتى حالىققا كەلەر پايدا مول. الىستان تاسىمالدانىپ اكەلى­نەتىن كوكونىس ونىمدەرىنىڭ باعاسى دا وتە قىمبات, ءارى حالىقتىڭ سۇرا­نىسىن قامتاماسىز ەتە المايدى. وتكەن جىلى توڭىرەكشىڭ ەلدى مەكەنىندە ەگىن ەگۋمەن اينالىسقان جەكە كاسىپكەرلەرگە ەدىل وزەنىنىڭ سۋى ارزانداتىلعان باعامەن بەرىلۋى ناتيجەسىندە جەرگىلىكتى بازارلار­داعى كوكونىس ونىمدەرىنىڭ باعاسى ءبىرشاما ارزاندادى. بۇل جەردە جوعارىدا اتالعان ۇكىمەت قاۋلى­سىنىڭ 40-تارماعىنداعى “اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندى­رۋشىلەر ءۇشىن ەدىلدىڭ سۋىن بەرۋگە “كازترانسويل” اق ءتاريفىن اعىمداعى دەڭگەيدە ساقتاپ قالۋ” دەپ كورسەتىلۋى كوپ كومەك بولدى. بيىلعى جىلى ەگىن كولەمىنىڭ ۇلعايۋى جەرگىلىكتى باعانىڭ ءالى دە تومەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمدەمىز. الايدا, ۇكىمەت قاۋلىسىندا ناقتى ايتىلعانىنا قاراماستان, “كازترانسويل” اق 2010 جىلعى شارتىندا ەگىندىك سۋ باعاسىن 154 تەڭگە 11 تيىنعا باعالاپ وتىر. بۇل جاعدايدا ەگىلەتىن كوكونىس ونىمدە-ءرىنىڭ وزىندىك قۇنى قىمباتتايدى, بازار نارقى وسەدى, دايىن ونىمدەر دەر كەزىندە ساتىلماي, ەڭبەك زايا كەتەدى. سوندىقتان, ۇكىمەت جاڭا-وزەن قالاسىنىڭ كليماتتىق ەرەكشەلىكتەرىن, قۇرعاقشىلىقتى, جازىنىڭ اپتاپ ىستىقتىعى مەن باسقا دا جايتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭاوزەندىك ەگىنشىلەرگە بەرىلەتىن سۋ باعاسىنىڭ بۇرىنعى جىلدار­داعىداي ارزانداتىلۋىنا, ياعني “كازترانسويل” اق-قا ىقپال ەتۋى ءتيىس دەپ بىلەمىز. زەينوللا الشىمباەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.