جوبا جەتەكشىسى, روبوتتەحنيكا جانە اۆتوماتتاندىرۋ تەحنولوگيالارى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ەرمۇحاممەد كالمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە الەمدەگى سۋ باسسەيندەرىنىڭ 6 پايىزى عانا زەرتتەلگەندىكتەن, عالىمدار ءۇشىن مۇحيتتار, تەڭىزدەر مەن كولدەردى زەرتتەۋ ءىسى وزەكتى.
ە.كالمەنوۆتىڭ روبوتتارعا قىزىعۋشىلىعى 2019 جىلى دوكتورانتۋراعا تۇسكەن كەزىنەن باستالعانىن ايتادى. وسى كەزدە عىلىمي جەتەكشىسى, پروفەسسور ەركەبۇلان تولەشوۆ باعىت-باعدار بەرىپ, بىرنەشە تاقىرىپ ۇسىنادى. «ۇشاتىن دروندار, پلانەرلەر, روبوتتار جايىندا دەرەكتەر مەنى ەلىتىپ اكەتتى. الايدا ارالعا, تىپتەن كاسپي جاعالاۋىنا بارىپ كورمەگەن مەن ءۇشىن سۋ استىن زەرتتەيتىن روبوتتار تۋرالى العاشىندا تاڭعاجايىپ سياقتى كورىنەتىن. روبوتتار جۇيەسىنىڭ دە كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن ءوز قۇپياسى بار ەكەن, ال ونى ءارى قاراي زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى ءۇشىن وتە تارتىمدى جوباعا اينالدى», دەيدى ول.
روبوت سۇڭگۋىرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى
اعا وقىتۋشى ە.كالمەنوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن 4-كۋرس ستۋدەنتتەرى ناۋقان امانجول, راتمير مالكوۆ, جانەركە زاۋىربەك, ۆلاديسلاۆ زەمتسوۆ قۇراستىرعان سۋاستى روبوتى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ ارقىلى ىسكە استى. بۇل جوباعا 3 ملن تەڭگە كولەمىندە قاراجات بولىنگەن. جارتى جىل اقپاراتتاردى زەرتتەپ, سۋاستى روبوتىنىڭ ءپروتوتيپىن جاساعان عالىمدار توبى بيىل كۇن جىلي سالىسىمەن قاپشاعاي, بالقاش, ارال, كاسپي سياقتى ەلىمىزدەگى سۋ باسسەيندەرىنە بارىپ, سۋاستى روبوتىن سىناقتان وتكىزىپ كورمەكشى.
روبوت ءپروتوتيپى سانتەحنيكالىق پوليپروپيلەندى ترۋبادان جاسالعان. مۇنداي قولجەتىمدى ادىستەر الەمدەگى ستۋدەنتتەر مەن مۇعالىمدەر تاجىريبەسىندە ءجيى قولدانىلادى. جاس زەرتتەۋشىلەر جوبا بارىسىندا ونلاين فورۋمداردىڭ كومەگى كوپ بولعانىن العا تارتتى. ولاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, روبوتتى قۇراستىرۋ دا, باسقارۋ دا وڭاي ەمەس. بۇل ازىرلەمەدەگى باستى كەزەڭ – Arduino پلاتاسىن قولدانۋ. اۆتوماتتى باسقارۋ بلوگى روبوت جۇمىسىن بارىنشا وڭاي ءارى قولجەتىمدى ەتەدى. كونسترۋكتورلىق جانە باسقارۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جۇيەسىن ويلاپ تاپقان عالىمدار ءوز ادىستەرىنىڭ الەمدەگى سۋاستى روبوتتارىن قۇراستىرۋ ىسىندە دە كادەگە اساتىنىنا سەنىمدى. اۆتونومدى سۋاستى روبوتى 100 مەتر تەرەڭدىكتى زەرتتەيدى. بۇدان دا تەرەڭ قاباتتارعا بارادى دەگەن بولجام دا جوق ەمەس. ءپىشىمى جاعىنان تورپەدوعا ۇقساس كەلەتىن روبوت التى موتورلى, ەكى كامەرالى ءارى التى باعىتتا جۇزە الادى. يننوۆاتسيالىق ءونىمنىڭ بولاشاقتاعى تولىققاندى ءوندىرىسى ءۇشىن مىرىشتالعان بولات قاجەت. ونى قۇراستىرۋشىلار رەسەيدەن الدىرىپ, موتورىن – قىتايدان, كامەراسىنا Amazon-نان تاپسىرىس بەرگەن. ونەرتابىس يەلەرىنىڭ ايتۋىنشا, روبوتتاعى اكۋستيكالىق داتچيكتىڭ قىزمەتى سۋ استىنداعى دىبىستى قابىلداۋعا ارنالعان. كامەرانىڭ كومەگىمەن سۋ استىنداعى نىساننىڭ قىسىمى, فيزيكالىق ءپىشىمى انىقتالادى. ازىرگە Satbayev University عالىمدارى قۇراستىرعان روبوتتىڭ ەلىمىزدە بالاماسى جوق دەۋگە نەگىز بار. «وسى دەرەكتەرگە قول جەتكىزگەننەن كەيىن گەولوگتەر ءوز بولجامىن جاساي الادى. اۆتونومدى روبوت بولاشاقتا سۇڭگۋىرلەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى. ويتكەنى ولارعا 100 مەتر تەرەڭدىكتەن ءارى قاراي ءجۇزۋ وتە قاۋىپتى. ءبىر ساعات ءارى 20-40 مەترگە دەيىن عانا جۇزە الۋى مۇمكىن. روبوت سۋ استىنداعى تىرشىلىكتى زەرتتەي وتىرىپ, بەلگىلى ءبىر اۋماقتىڭ كارتاسىن جاساۋعا, سۋاستى ترۋبالارى, كەن ورىندارىن, قۇرىلعىلاردىڭ زاقىمدانۋىن انىقتاي الادى», دەپ اتاپ ءوتتى جوبا جەتەكشىسى.
سۋاستى كارتوگرافياسىن جاسايدى
جوباس جەتەكشىسى ە.كالمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, الەمدەگى ينتەرنەت-ترافيكتىڭ 95 پايىزى مۇحيتتار تۇبىندە جاتقان سۋاستى كابىلدەرى ارقىلى وتەدى. ال بۇكىل جەر بەتىندەگى سۋاستى كابىلدەرى تۋرالى اقپارات Cable Map پورتالىندا كورسەتىلگەن.
«كارتادا كابىلدەردىڭ قانداي كومپانياعا تيەسىلى ەكەنى, مەكەنجايىنا دەيىن بار. مىنە, وسى كابىلدەردەگى اقاۋلاردى سۋاستى روبوتتارى تەكسەرەدى. جالپى, سۋاستى كارتوگرافياسىن تۇسىرەتىن روبوتتار قىزمەتىنە قاراي بولىنەدى. سۋاستى تىرشىلىگىن زەرتتەۋ ءۇشىن كارتوگرافياسىن جاساۋ قاجەت. بۇگىندە ەلىمىزگە قاتىستى كارتالار كەڭەستىك كەزەڭمەن بايلانىستى بولعاندىقتان, ولار قازىرگى قازاقستان جۇيەسىندەگى سۋ استىنداعى تىرشىلىكتى زەرتتەۋدە قولدانۋعا جارامايدى. بولاشاقتا كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار ارقىلى ەلىمىزدىڭ سۋاستى كارتالارىن قۇراستىرۋعا بولادى. قازىرگى كەزدە سۋ باسسەيندەرىنىڭ قاباتىن تەكسەرۋدە رەسەيدەن, قىتايدان, فينليانديادان اكەلىنگەن روبوتتار قولدانىلىپ ءجۇر», دەيدى ول.
كەلەسى كەزەڭ – روبوتتى سىناقتان وتكىزىپ, وندىرىسكە شىعارۋ. وعان قوماقتى قارجى كەرەك. ەگەر دە بيزنەس وكىلدەرى ىرگەلى ستراتەگيالىق جوبالارعا قاراجات ءبولۋ ءىسى جانداناتىن بولسا, ەلىمىزدە كوپتەگەن ستارتاپ, تىڭ زەرتتەۋدىڭ قارقىن الاتىنى ءسوزسىز.
ينجەنەرلىك ماماندىقتاردا قازاقشا وقۋلىق از
جوبامەن جارتى جىلعى جۇمىس كەزىندە ستۋدەنتتەر كوپ تاجىريبە جيناقتاپ, ەلەكترونيكا, مەحانيكا, اۆتوماتيكا, باعدارلامالاۋ سياقتى پاندەر بويىنشا تەوريانى قايتالاپ, كەيدە دەمالىس كۇندەرىندە دە جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلدى. زەرتحاناداعى بىرقاتار پريبور جۇمىس توبىنىڭ ءوز قاراجاتىنا الىنىپتى. جوبا جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن زەرتتەۋ جۇمىستارى ءۇشىن راديوەلەمەنتتەر, پريبورلار, قول اسپاپتارىنىڭ ءتىزىمى جاسالادى. «الايدا ونى ءوز قارجىمىزعا الۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان تاياۋ بولاشاقتا ءار كافەدرانىڭ ءوز بيۋدجەتى جاساقتالعانى ءتيىمدى», دەيدى ول. مۇنىمەن قوسا ينجەنەر ماماندىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر ءۇشىن ورىس, اعىلشىن تىلىندە وقۋلىق جەتكىلىكتى بولعانىمەن, قازاق تىلىندە از. روبوتتەحنيكا, ەلەكترتەحنيكا بولسىن, زەرتحانالار زاماناۋي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە ساي ەمەس. سونىمەن بىرگە وقۋ جوسپارى كەڭەس كەزەڭىندەگىدەن كوپ وزگەرە قويماعان. مىسالى, ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تۇسكەن تۇلەك 11-سىنىپتىڭ باعدارلاماسىن قايتالاپ وقۋىنا تۋرا كەلەدى. ول كۋرستى تامامداعانشا وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن جوعالتىپ الاتىنى تاڭعالاتىن جايت ەمەس. ينجەنەرلىك باعىتقا وقۋعا تۇسكەن تۇلەكتەر ءۇشىن باعدارلامالاردى جىلدام ءارى قىسقا مەرزىمدە مەڭگەرىپ شىعۋ وتە قيىن. سوندىقتان وقۋ باعدارلاماسى دا, وقىتۋشىلار دا زامان تالابىنا ساي دامىپ وتىرعانى ماڭىزدى», دەيدى ە.كالمەنوۆ. مۇنىمەن قوسا ستۋدەنتتەر ستيپەندياسىنىڭ ازدىعى, جاتاقحانا جەتىسپەۋشىلىگى سياقتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە كەسە-كولدەنەڭ شىعادى. سونىڭ سالدارىنان ستۋدەنتتىڭ وقۋعا دەگەن قۇلشىنىسى دا تومەندەيدى. سونىمەن بىرگە كەيىنگى جىلدارى ينجەنەر ماماندىقتارىنا كەلەتىن ستۋدەنتتەردىڭ قاتارى ازايىپ وتىر. سەبەبى تۇلەكتەر وندىرىستە اۆتوماتتى باسقارۋ ينجەنەرى بولىپ ماردىمسىز جالاقىعا جۇمىس ىستەگەننەن گورى IT سالادا ەكى-ءۇش ەسە كوپ تابىس تاپقاندى الدەقايدا قۇپ كورەدى.
الماتى
