ءبىلىم سالاسىنداعى بىلىق

انتيكوردىڭ حابارلاۋىنشا, سوت ۇكىمىمەن مەكەمەنىڭ باسشىسىنا جانە باس بۋحگالتەرىنە 8 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, مەكتەپ بۋحگالتەرلەرىنىڭ بىرىنە – اسىراۋىندا جاس بالا­سىنىڭ بولۋىنا بايلانىستى 5 جىل مەرزىمگە جازاسىن كەيىنگە قالدىرا وتىرىپ, 7 جىل باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ جازاسى تاعايىندالدى. سونىمەن قاتار سوتتالعاندار مەم­لەكەتتىك قىزمەتتە جانە وزگە دە ۇيىم­داردا قىزمەت اتقارۋ قۇقى­عىنان ءومىر بويىنا ايىرىل­دى.­ ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جوق.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جەمقورلىق تاۋە­كەلدەرىنە سىرتقى تالداۋ جۇر­گىزۋ بارىسىندا ەڭبەكاقى تولەۋ قورىنان قاراجات جىم­قىرۋمەن بايلانىستى تۇراقتى قىلمىستىق سحەمالاردى اشتى. سانامالايتىن بولساق, ولار قىزمەتكەرلەرگە جالاقىنى ءوزىنىڭ لاۋازىمىنان الدەقايدا كوپ اۋدارعان; ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە رەسمي تۇردە تىركەلمەگەن ادامدارعا جالاقى تولەگەن; قىزمەتكەردىڭ كارت-شوتتارىنا جالاقى ەسەپتەلىپ, ال تولەم قۇجاتتارىندا باسقا تۇلعانىڭ دەرەكتەرىن كورسەتكەن; ءبىر ادامعا اقشا اۋدارىمدارىن بىرنەشە رەت قايتالاعان; ء«ولى جاندارعا», ياعني تۋىستارى مەن جاقىندارىنا اقشا اۋدارعان.

بۋحگالتەرلەر مەكتەپتىڭ بۋح­گالتەرلىك ەسەپ جۇيەلەرى, ۇلت­تىق ءبىلىم بەرۋ بازاسى جانە «قازى­نا­شىلىق-كليەنت» جۇيە­سى ارا­سىنداعى ينتەگ­را­تسيا­نىڭ­­ جوق­تىعىن پايدالانىپ, تولەم قۇ­جاتتارىنا قول­مەن تۇزە­­تۋ­لەر ەنگىزىپ, بيۋدجەت اقش­اسىن جىم­قىرعان. جىل سايىن­عى بيۋدجەتتىك وتىنىمدەردى قالىپ­تاس­تىرۋ كەزىندە جىم­قى­رى­لاتىن قاراجاتتار بەلگىلەنگەن.

بىلتىر جىل باسىنان بەرى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت جالپى سانى 192 قىلمىستىق ءىس تىركەگەن. ولاردىڭ كەلتىرگەن زالالى 13 ملرد تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى. ەڭ ءىرى جەمقورلىق وقيعالارى تۇركىستان, جەتىسۋ, الماتى, قىزىلوردا, اقتوبە وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا انىقتالدى.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ ەكى اۋدانىندا, اتاپ ايتقاندا, شاردارا مەن سارىاعاش ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءۇش جىل ىشىندە 3,7 ملرد تەڭگەنى جىمقىرعان. قازىرگى ۋاقىتتا تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر.

جەتىسۋ وبلىسىندا تالدى­قور­عان قالاسىنىڭ ءبىلىم ءبولى­مىنىڭ باس بۋحگالتەرى باستاعان ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپقا قاتىستى تەرگەۋ اياقتالدى. قاراجات ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ىستەمەيتىن ادامداردىڭ شوتتارىنا اقشا اۋدارۋ ارقىلى جىمقىرىلعان. سونىمەن قاتار قۇرامىندا 3 ءبىلىم ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى مەن 10 مەكتەپ بۋح­گالتەرى بار قىلمىستىق توپتىڭ مۇشە­لەرى وزدەرىنە جانە باسقا مەكتەپ قىزمەتكەرلەرىنە بەلگى­لەن­گەن جالاقىدان جوعارى جالا­قى تولەگەن. ولارعا جالپى سوماسى 4,2 ملرد تەڭگەدەن استام شىعىن كەلتىرىلگەن. زالالدى وتەۋ ماقساتىندا جالپى قۇنى 3 ملرد تەڭگەگە تەڭ قاتىسۋشىلاردىڭ مۇلكى تاركىلەندى.

وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا تالدىقورعان قالالىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باس مامانى د.تولەباي سوتتالدى. ول تالدىقورعان قالاسىنداعى ورتا مەكتەپتەردىڭ تاريفتىك تىزىمدەرىن جالاقىنىڭ جوعارى قاجەت­تىلىگىمەن كەدەرگىسىز قارا­عانى جانە كەلىسىپ, لاۋا­زىم­دىق وكىلەتتىكتەرىن اسىرا پاي­دالانعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تا­نىلدى. تەرگەۋ بارىسىندا د.تولەباي جەمقورلىق قىلمىس جاساعانى ءۇشىن كىناسىن تولىق مويىنداپ, ءىس جۇرگىزۋ كەلىسىمىن جاساسۋ تۋرالى ءوتىنىش ءبىلدىردى. سوت ۇكىمىمەن وعان مەملەكەتتىك قىزمەتتە قىزمەت ەتۋ قۇقىعىنان ءومىر بويىنا ايىرا وتىرىپ, 3 جىل 6 اي مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋ تۇرىندەگى جازا تاعايىندالدى.

وسى سوت ۇكىمىمەن 2023 جىل­عى شىلدەدە الماتى وبلىسى بويىنشا تەكسەرۋ كوميس­سيا­سىنىڭ مەملەكەتتىك اۋديتورى ب.بوتابەكوۆ كىنالى دەپ تانىلدى. ول تالدىقورعان قالا­سىنداعى مەكتەپتەردىڭ بىرىندە اۋديتورلىق تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتالعان جىمقىرۋ فاكتىلەرىن جاسىرعانى ءۇشىن 500 مىڭ تەڭگە كولەمىندە پارا الدى دەپ ايىپتالدى. قىلمىستىق ءىس كىنانى مويىنداۋىنا بايلانىس­تى جەدەلدەتىلگەن تارتىپپەن اياقتالدى. سوت شەشىمىمەن ب.بوتابەكوۆكە پارانىڭ 15 ەسەلەنگەن سوماسى, ياعني 7,5 ملن تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى.

سونىمەن قاتار تالدىقورعان قالاسىنىڭ ءبىلىم ءبولىمى باسشى­سى­­نىڭ اسا اۋىر جەمقورلىق قىل­مىس جاساعانى بەلگىلى بولىپ وتىر. ول انىقتالعان جىمقىرۋ فاكت­ى­لەرىن جاسىرعانى ءۇشىن ءبىلىم ءبولى­مىنىڭ باس بۋحگالتەرىنەن 280 ملن تەڭگە كولەمىندە پارا الۋ بو­يىنشا ايىپتالدى. قازىرگى ۋا­قىت­تا ايىپتالۋشىعا قاتىستى قىل­­مىستىق ءىس سوتتا قارالىپ جاتىر.

اقتوبە وبلىسىندا اقتوبە قالاسى ورتا مەكتەبىنىڭ باس بۋحگالتەرىنە قاتىستى قىل­مىس­تىق ءىس قارالىپ جاتىر. تەرگەۋ مالىمەتتەرى بويىنشا 8 جىل بويى ول ءوزىنىڭ بانكتىك شوتىنا جالاقى تۇرىندە اقشا اۋدارعان. قىلمىستىق ءىس بويىنشا جالپى زالال 413 ملن تەڭگەدەن استى. تەك ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ول وزىنە 200 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات اۋدارعان, بۇل بۇكىل مەكتەپتىڭ جىلدىق ەڭبەكاقى قورىنىڭ 30 پايىزىن قۇرايدى.

سونىمەن قاتار اتالعان مەك­تەپتىڭ ديرەكتورىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس سوتقا جىبەرىلدى. ول لاۋازىمدىق وكىلەت­تىگىن اسىرا پايدالانىپ, باس بۋحگالتەرگە ءوز ەتسق كىلتىن بەرگەن. سونىڭ سالدارىنان جوعارى­دا اتالعان جىمقىرۋ فاكتى­سى جاسالعان. بۇعان قوسا, ول وسى جەردە ناقتى جۇمىس ىستە­مەيتىن پەداگوگكە, سونداي-اق مەكتەپ قىزمەتكەرلەرىنە بەل­گى­لەنگەن جالاقىدان ارتىق جا­لاقى اۋدا­رۋ ارقىلى 6 ملن تەڭ­گەدەن استام قاراجات جىم­قىر­دى دەگەن كۇدىككە ءىلىنىپ وتىر.