اقبەتتاۋدىڭ باۋرايىنداعى «ايمانبۇلاق» جازىعى ايدابول ۇرپاقتارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە اتاقتى شوڭ ءبيدىڭ قىستاۋى بولعان. شاكەن اعانىڭ كىندىك قانى تامعان جەر. جالپى, ايماننان 8 بالا تارايدى. ونىڭ ىشىندە كەنجەسى كەنجەتايدان ابدىكارىم, شاكەن (شاھكارىم), كاۋكەن ء(ابدىراحىم) دۇنيەگە كەلسە, اعاسى مۇزاپاردىڭ قاپان, شامات, كارىمقۇل, قالكەن ەسىمدى ۇلدارى بولعان.
قازىرگى كۇنى كەرەكۋ قالاسىندا تۇراتىن توعجان مۇزاپاروۆ – شاماتتىڭ ۇلى. ول شاكەندى بالا شاعىندا كورىپ, اعالىق مەيىرىمىن سەزىنگەن جان. بيىل زەينەت جاسىنا جەتىپ قالعان اعامىزدان اتاقتى رەجيسسەر جايىندا ەستەلىكتەرىمەن ءبولىسۋدى سۇراعان ەدىك.
«اكەم شامات مۇزاپار ۇلى شاكەنگە نەمەرە اعا بولىپ كەلەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسىپ, جەڭىس كۇنىنە دەيىن جاۋمەن ارپالىسقان. ۇزاق جىلدار ريددەردە ەڭبەك ەتتى. سول تۇستا ەكى اعايىندىنىڭ (مۇزاپار مەن كەنجەتايدىڭ) بالالارى ءار جەردە ءبىلىم الىپ جۇرگەن عوي. ولاردى وقىتۋ ءۇشىن اكەم بارىن سالادى. ەكى ءۇيدىڭ بالالارى وتە تاتۋ-ءتاتتى, تۋىسقاندىق بايلانىستارى مىقتى ەدى. باياناۋىلدىڭ اقبەتتاۋىنىڭ باۋرايىندا «ايمانبۇلاق» دەگەن اسەم مەكەن بار, شاكەن اعانىڭ دۇنيەگە كەلگەن جەرى. بۇگىندە ول جەرگىلىكتى ۇلتتىق پاركتىڭ اۋماعىنا ەنىپ تۇر. سول اقبەتتاۋدىڭ باۋرىنداعى جازىقتا كەنجەتاي اتانىڭ بورەنەدەن سالىنعان قىستاۋى بولعان. كاۋكەن اعانىڭ ايتۋىنشا, كەنجەتاي اتامىز – اۋلەتىنە تارتقان ونەرلى, ساياتشى بولعان جان. كەنجەتايدىڭ سول شاعىن عانا ۇيىندە ءانشى قالي بايجانوۆ, ىسقاقباي كۇيشى, دۇيسەنباي ەرتەگىشى, راحمەتقوجا قيسساشى, ساۋىق سۇيگىش اعاسى مۇزاپار (اتامىز), ءىنىسى قاجىمۇرات, تاعى باسقا ەل جاقسىلارى جينالىپ, ويىن-دۋماندى قاتتى قىزدىرادى ەكەن. شاكەن اعانىڭ كىشكەنتايىنان ونەرلى, ءانشى, اكتەر بولىپ قالىپتاسۋى وسىنداي ويىن-ساۋىقتىڭ اراسىندا ءجيى بولۋىنان بولار. ايگىلى «ەكى جيرەنىن» بالا شاقتان ايتقان. ءبىزدىڭ اكەمىز قازىرگى تورايعىر اۋلىندا تۋعان عوي. ول كىسى 1989 جىلى دۇنيەدەن وزدى», دەپ اڭگىمەلەدى توعجان اعا.
«الدار كوسە» ءفيلمى – شاكەن ايمانوۆتىڭ ءوزى باستى كەيىپكەردىڭ ءرولىن سومداعان ءىرى شىعارمالارىنىڭ ءبىرى. سول كارتينادا الداردىڭ باسىنان تاستامايتىن بوركى ەستەرىڭىزدە بولار. قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جارىق جۇلدىزىنىڭ تەرى سىڭگەن قۇندى جادىگەردى توعجان اعا سوناۋ ءبىر جىلدارى پاۆلودارداعى بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ قورىنا تاپسىرعان ەكەن.
مۋزەي ديرەكتورى ەربول قايىروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل بورىكتىڭ مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ قولىنا تۇسكەنگە دەيىنگى تاريحى دا قىزىق. كينورەجيسسەر ءوزىنىڭ تۋعان جەرى باياناۋىلدا 1969 جىلى «نايزاتاس باۋرايىندا» ءفيلمىنىڭ نەگىزگى سيۋجەتتەرىن تۇسىرگەنى ءمالىم. كەيىن الماتىدا ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلىمى اياقتالادى. بىراق ءتۇسىرۋ توبىنا قوسىمشا كورىنىس قاجەت بولىپ, ولار باياناۋىلعا قايتا جول تارتادى. ءسويتىپ, بارلىق شارۋاسىن اياقتاپ, كەرى قايتىپ بارا جاتقاندا پاۆلودار قالاسىنا ايالداسا كەرەك. مۇندا نەمەرە اعاسى شامات مۇزاپاروۆتىڭ ۇيىنە قوناق بولعان. رەجيسسەر كەتەرىندە «بىرنەشە فيلمگە تۇسكەن ايگىلى بورىگىمدى تاستاپ كەتەيىن, مەنەن كادە بولسىن» دەپ ءۇي يەسىنە ۇستاتقان ەكەن. تۋىستارى بورىكتى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي كوپ جىل بويى ساقتاپ كەلىپتى. وسىلايشا, ول بۇگىندە حالىققا ورتاق ەستەلىككە اينالىپ, كورگەن جاننىڭ ەسىنە سوناۋ 1965 جىلى جارىق كورگەن «الدار كوسە» ءفيلمىن تۇسىرەدى. مۋزەي قورىنداعى قۇندى جادىگەرلەر قاتارىندا شاكەن ايمانوۆتىڭ 1970 جىلى ماسكەۋدە اپاتقا ۇشىراپ, قازا بولعان ساتىندەگى بىلعارى تونى دا ساقتالىپ تۇر.
بورىك جونىندەگى ەستەلىكتەردى ويىنا تۇسىرگەن توعجان اعا اڭگىمەسىن ودان ءارى جالعاي ءتۇستى.
«مەن بالا كەزىمدە شاكەن اعانى بىرنەشە رەت كوردىم. الماتىعا تالاي مارتە قوناققا بارىپ, سول ۇيدە اپتالاپ جاتاتىنبىز. ءبىزدى مەدەۋگە, قالانىڭ اسەم جەرلەرىنە اپارىپ قىدىرتاتىن. 1968 جىلى بولۋى كەرەك, انام ءجاميلا شۇلەمبايقىزى ەكەۋمىز الماتىعا كەزەكتى رەت بارعاندا قىزمەتتىك كولىگىمەن مەدەۋگە الىپ شىقتى. ول جەردە «تاقيالى پەرىشتەنىڭ» ءتۇسىرىلىمى ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. سوندا كوپ قىزىققا كەنەلگەنىم بار. ايگىلى الىمعازى رايىمبەكوۆ, سەركە قوجامقۇلوۆ, ءامينا ومىرزاقوۆا, وزگە دە اكتەرلەردى تۇڭعىش رەت كوردىم. تاعى بىردە شاكەن اعا مەنى ۇيدە جالعىز قالماسىن دەپ, ءبىر پودەزدە تۇراتىن ءانشى روزا باعلانوۆانىڭ پاتەرىنە تاستاپ كەتكەنى بار. روزا اپايدىڭ ءۇيى ۇنەمى تاپ-تۇيناقتاي بولىپ تۇراتىن. ال شاكەن اعانىڭ بالالارعا دەگەن مەيىرىمى كەرەمەت ەدى. ء«اي, توقاشبەك, مۇندا كەل», دەپ ەركەلەتە اتايتىن ەسىمىمدى. اقجارقىن مىنەزدى, ۇنەمى كوڭىلدى, ك ۇلىپ جۇرەتىن ادام-تۇعىن. دۇنيە جيماعان, بارىن ايامايتىن قاراپايىم جان ەدى, ءۇش بولمەلى پاتەرىنەن وزگە مۇلكى بولماعان. ال ەندى بورىك جايىندا ايتار بولسام, قايتىس بولارىنان ءبىر جىل بۇرىن پاۆلودارعا كەلدى. قالادا قازىرگى «قازاقستان» مەيرامحاناسى بار, كينو تۇسىرۋشىلەردىڭ بارلىعى سوندا ورنالاساتىن. ول كەزدە كەرەكۋدەگى يسا بايزاقوۆ كوشەسىندە جەر ۇيدە تۇرامىز. كينو تۇسىرۋشىلەردىڭ بارلىعى توپىرلاپ ءبىزدىڭ ۇيگە قوناققا جينالادى. انام ناۋبايحانادا جۇمىس ىستەگەن, كەلگەن قوناقتاردىڭ بارلىعىن تاماقتاندىرىپ, ريزا قىلىپ جىبەرەدى. سوندا شاكەن اعامىز اكەمە ەستەلىك بولسىن دەپ باسىنا كيىپ جۇرگەن بوركىن تاستاپ كەتتى. «الدار كوسە» فيلمىندەگى بورىك ەكەنىن كەيىن بىلدىك قوي. اكەمىز قاستەرلەپ تورگە ءىلىپ قويادى, ۇساق بالالار قايدان ءبىلىپپىز, الگىنى كيىپ الىپ وينايتىنبىز. بىردە شاكەن اعا ماعان فرانتسيا ەلىنەن ىشىنە ءتاتتى تولتىرىلعان پاروۆوز ويىنشىعىن الىپ كەلگەنى ەسىمدە.
شاكەن اعا تۋعان توپىراعىنا كينو تۇسىرۋگە كەلگەندە ەل-جۇرت بارلىق كينو ءتۇسىرۋشى توپتى كەزەكپەن قوناق ەتىپ كۇتەدى ەكەن. جاز بويى الدەبىر تۋىندىنى ءتۇسىرىپ جاتقاندا باياناۋىلدىق تۇرعىن, «قوڭىر اۋليە» ۇڭگىرىندە شىراقشى بولعان جۇمات قۇرمانوۆ ءتۇسىرۋ توبىنىڭ جىلقىسىن باعىپتى. سوندا وعان شاكەن اعا كۇنىنە 3 سوم 50 تيىن تولەپ تۇرعان. ءارى كەتەرىندە ءبىر جىلقىنى سوعىمعا بايلاپ كەتكەن.
كەرەكۋدە كەڭەس وكىمەتى جىلدارى قازاق تەاترى بولمادى. ەل-جۇرتتىڭ ۇلتتىق ونەرگە سۋساپ وتىرعان كەزى. كەيدە الماتىدان شاكەن اعا باستاعان اتاقتى اكتەرلەر گاسترولدەتىپ پاۆلودارعا كەلىپ, قازىرگى چەحوۆ اتىنداعى ورىس تەاترىن دۇبىرگە تولتىرىپ, بىرىنەن سوڭ ءبىرى پەسالار قويادى ەكەن.
باياناۋىلدىق ولكەتانۋشى, كوكىرەگى شەجىرەگە تولى ەل اعاسى التىنبەك قۇرمانوۆ (جۇمات قۇرمانوۆتىڭ ۇلى) تا بالا شاعىندا شاكەندى كورگەنىن جەتكىزدى. اتاپ وتەرلىگى, شاكەن ايمانوۆ – ايگىلى شوڭ بي ەدىگە ۇلىنىڭ ۇرپاعى. ايمانبۇلاقتاعى «شوڭنىڭ قاراعاشى» سونىڭ ايقىن دالەلىندەي. شوڭنان اقىن, اقىننان ايمان تۋادى. ال التىنبەك اعا – ەدىگەنىڭ ۇلى ەلاماننان تارايتىن ۇرپاق.
ايمانبۇلاق ماڭايىنداعى جەر جاعدايىن جاقسى بىلەتىن ولكەتانۋشى ش.ايمانوۆ فيلمدەرىنىڭ قازاقتىڭ رۋحىن ساقتاپ قالۋدا ماڭىزدى ءرول ويناعانىن ايتادى. «كەڭەس وكىمەتى قازاقتىڭ بارلىق ۇلتتىق بولمىسىن جوققا شىعارىپ جاتقان زاماندا شاكەن كەنجەتاي ۇلىنىڭ فيلمدەرىنەن قازاققا ءتان بوياۋدىڭ ءيىسى شىعىپ تۇراتىن. ال ەندى سالعان اندەرى كوپتەگەن فيلمدە قايتالانباس داۋسىمەن جازىلىپ قالدى», دەيدى ا.قۇرمانوۆ.
شاكەن ايمانوۆ – از زەرتتەلگەن تۇلعا. ءىنىسى كاۋكەن كەنجەتاەۆ ءبىراز ەستەلىك جازىپ كەتكەنىمەن, سوڭىندا ىزدەۋشىسى شامالى. بىلۋىمىزشە, الماتى قالاسىنداعى مۇراعاتتاردىڭ بىرىنە كاۋكەن كەنجەتاي ۇلى توتە جازۋمەن تولتىرىلعان 5 داپتەردى تابىس ەتكەن. وندا ايمانوۆتار تەگىنىڭ شەجىرەسى, اتاقتى كينورەجيسسەردىڭ بالالىق شاعى جازىلعان ەكەن. سول جازبالاردى تاۋىپ, جارىققا شىعاراتىندار تابىلادى دەگەن ءۇمىت زور.
پاۆلودار وبلىسى
