ق.توقاەۆ وتكەن جىلى ەل ەكونوميكاسى 5,1 پايىزعا وسكەنىن اتاپ ءوتتى. بىراق قازىر جايباراقات وتىرۋعا بولمايتىنىن, الدا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. «ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ قاجەت. نەگىزگى ماقسات بارشاڭىزعا بەلگىلى. ءبىز 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكامىزدىڭ كولەمىن 450 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. ياعني ناقتى مەجە بار. ەندى تەك جۇمىس ىستەۋ قاجەت», دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار ول بيۋدجەت جانە سالىق ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن بارىنشا ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. ق.توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەتتى ءبولۋ ءتارتىبى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا باعىتتالماعان. قاراجات كۇندەلىكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە جۇمسالادى, ستراتەگيالىق ماقساتتار سونىڭ كولەڭكەسىندە قالادى.
پرەزيدەنت قازىر جاڭا سالىق كودەكسى ازىرلەنىپ جاتقانىن مالىمدەدى. بۇل قۇجات ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ مەن بيۋدجەتكە قاجەتتى كولەمدە قارجى ءتۇسىرۋدىڭ اراسىندا كوكەيگە قونىمدى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. قازاقستان پرەزيدەنتى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيانىڭ ىشكى جالپى ونىمگە شاققانداعى ۇلەسى ازايىپ بارا جاتقانىنا نازار اۋداردى. ق.توقاەۆ ەلدەن زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ ينۆەستيتسيانىڭ تاعى ءبىر قاينار كوزى بولۋعا ءتيىس دەپ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇسكەن قاراجاتتى ەلدەگى ماڭىزى زور جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا پايدالانۋ قاجەت.
تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەپ پايدالانۋ. «اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان كەدەرگىلەردى ءبارىمىز بىلەمىز. باستى تۇيتكىل – جىلدار بويى قاجەتتى قارجىنىڭ جەتكىلىكتى بولىنبەۋى. ينۆەستيتسيانىڭ تاپشىلىعى تەحنيكانىڭ توزۋىنا, ەگىننىڭ بىتىك جانە ەڭبەكتىڭ ءونىمدى بولماۋىنا اكەپ سوقتىرادى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعىنا بولىنەتىن قارجىنى بارىنشا, ءتىپتى, مۇمكىندىك بولسا, ەكى ەسە ارتتىرۋ قاجەت. وعان بيۋدجەتتەن عانا ەمەس, باسقا دا قارجى كوزدەرىنەن, سونىڭ ىشىندە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن قاراجات تارتقان ءجون», دەدى توقاەۆ.
دۇيسەنبىدە ۇكىمەت وتستاۆكاعا كەتتى. ساراپشىلار بۇعان دەيىن وزگەرىستەردى كۇتكەن. ويتكەنى وتستاۆكاعا كەتكەنگە دەيىن توقاەۆ ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋدەگى ارەكەتىنە نارازىلىق بىلدىرگەن ەدى. كەيىنگى ەكى جىلدا توقاەۆ ەلدى دەموكراتيالاندىرۋعا جانە ەكونوميكالىق مونوپوليالاردى جويۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالاردى جۇزەگە اسىردى.
ەكونوميكالىق وزگەرىس جۇزەگە اسا ما؟
قازاقستان پرەزيدەنتى مينيسترلەر كابينەتىن اۋىستىرعاننان كەيىن جاڭا ەكونوميكالىق رەفورمانىڭ باعدارلارىن اتاپ كورسەتتى. پرەمەر-مينيستر, قارجى ءمينيسترى جانە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىن الماستىرعان توقاەۆ مەملەكەتتى نارىققا بەيىمدەلگەن ەلدى اينالدىراتىنىن انىق اڭعارتتى.
توقاەۆ رەفورماسىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلە – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ءرولىن تومەندەتۋ. جەرگىلىكتى ءوندىرىستى قولداۋعا جانە نارىقتىق ورتانى قالىپتاستىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, پرەزيدەنت بىرقاتار ماڭىزدى رەفورمانى قولعا الدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك سۋبسيديالاردى الىپ تاستاۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە تيىمدىرەك سالىق كودەكسىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. وسىلايشا, 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكانى 450 ميلليارد دوللارعا دەيىن ۇلعايتىپ, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىلدىق ءوسىمىن 6 پايىزعا جەتكىزبەك.
پرەزيدەنتتىڭ ۇستانىمى بۇل ساندارمەن شەكتەلمەيدى. شەتەلدەن ينۆەستيتسيا تارتاتىن, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن, ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتاتىن جانە ازاماتتاردى وسى ۇدەرىسكە تارتاتىن قازاقستان قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ, ونەركاسىپتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى وسى ءورشىل ماقساتقا قول جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
دەگەنمەن قازاقستانداعى ەكونوميكالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ماسەلە كوپ. مۇناي كەن ورىندارىن كەڭەيتۋدىڭ كەشىگۋى, رەسەيدىڭ ۋكرايناداعى سوعىسىنىڭ اسەرى دامۋعا تۇساۋ بولىپ وتىر. ەلدىڭ شيكى مۇناي ەكسپورتى ءۇشىن رەسەيلىك باعىتتارعا تاۋەلدىلىگى ايماقتىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا قاۋىپ-قاتەر دەڭگەيىن ارتتىرادى. سۋبسيديالاردى الىپ تاستاۋدان تۋىنداعان نارازىلىقتارعا قاراماستان, توقاەۆ مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىن ازايتاتىن جانە ءوسۋدى ىنتالاندىراتىن ەكونوميكالىق ساياساتقا نازار اۋدارىپ وتىر.
وسى باستاما اياسىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق اۋە كومپانياسى «ەير استانا» لوندون قور بيرجاسىنا شىققالى وتىر. بۇل قادام پرەزيدەنتتىڭ شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋعا جانە ەلدىڭ الەمدىك ەكونوميكالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا سياقتى سەكتورلارعا دا دەن قويىپ وتىر. بۇل وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جاڭا مۇمكىندىك ۇسىنادى.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ جاڭا قازاقستان رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋى مۇمكىن بە؟ بۇل قادامنىڭ ەل ازاماتتارى مەن ونىڭ الەمدىك ارەناداعى بەدەلىنە قانداي اسەر ەتەتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى.
