ءومىر جولىنىڭ جارىعى­

ءار اۋىلدىڭ كوز­دەن كەتسە دە كوڭىل­دەن كەتپەيتىن اردا­گەرى بولادى. ونداي جانداردىڭ حالقىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى, ءومىر جولىنداعى ابزال ءىس-ارەكەتتەرى, ايتقان اقىلدارى مەن ءسوز­دەرى وي-سانالارىندا قالىپ, كەيىنگى تو­ل­­قىن جەتكىنشەكتەرگە ۇلگى-ونەگە رەتىندە جالعاسىن تابادى. سونداي ابزال اردا­گەر­لەردىڭ ءبىرى ءوڭتۇس­تىك قازاقستان وبلى­سىنداعى, ورداباسى اۋدانىنىڭ, سارى ارىق اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن مارقۇم اكە­مىز ابىلقايىر ماحامبەت ۇلى ەدى. اكەمىزدىڭ ومىردەن وزعانىنا 19 جىل بولدى. 1916 جىلى ومىرگە كە­لىپ, اكەدەن 4 ايلىعىندا قالعان. 7 جاستان باستاپ كۇن دەمەي, ءتۇن دەمەي ەڭبەككە ارالاسقان. 1933-1936 جىلدارى تۇركىستاندا فزۋ-دى ءبىتىرىپ, ارىس قالاسىنداعى كيروۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە مۇعالىم بو­لىپ قىزمەتىن باستاعان. ۇلى وتان سوعىسى باستالعانعا دەيىن وسى مەكتەپتە ديرەكتورلىق مىندەتىن اتقارعان. 1941 جىلى نەمىس-فاشيست باس­قىنشىلارى وتانىمىزعا تۇتقيىل­دان شابۋىل جاساعان كەزدە جاس ۇستاز مايدانعا ءوزى سۇرانادى. 1942 جىلدىڭ قاڭتارىندا الماتىدا 3 ايلىق كۋرستا وقىپ, اعا سەرجانت اتاعىن الىپ مايدانعا اتتانىپ كەتەدى. لەنينگراد ماڭىندا 1024-اتقىشتار پولكىنىڭ قۇرامىندا سو­عىسادى. وندا اكەمىز ساياسي جە­تەك­شىنىڭ ورىنباسارى مىندەتىن ات­قارادى. كەڭەس اسكەرلەرى ساپىندا تۋ­عان جەرىنىڭ ءار سۇيەمى ءۇشىن جاۋ­مەن شايقاسىپ, از دا بولسا جەڭىستى جاقىنداتۋعا ۇلەسىن قوسادى. اكەمىز سوعىس تۋرالى, وندا قازا بولعان جاۋىنگەرلەر جايلى دەنەسى تۇرشىگىپ, كوزى جاساۋراپ ەسىنە الاتىن. سونداي ءبىر شابۋىلدا ءوزى دە جاراقاتتانىپ, گرانات جارىلعان وردا جاتىپ قالادى. شابۋىلدان سوڭ شتاب باستىعى اكەمىزدى ىزدەگەن, سەبەبى ونىڭ پلانشەتىندە وفيتسەر­لەردىڭ, جاۋىنگەرلەردىڭ قۇجاتتارى بولعان ەكەن. سول قۇجاتتار ارقىلى جاۋىن­گەرلەر تۇگەندەلىنەتىن. سودان ىزدە­گەن­نىڭ ارقاسىندا جاراقات العان اكەمىز تابىلىپ گوسپيتالعا جىبە­رىلگەن. گوسپيتالدا ءبىر جارىم جىل جاتىپ, وڭ اياعى تىزەدەن جوعارى كەسىلىپ, ەلگە 1943 جىلى ورالعان. ەگەر ادام ءومىرىن ءبىر كىتاپقا تەڭەسەك, سوعىس جىلدارى, قان ماي­دان­داعى قيىندىقتار سول ءومىر كىتا­بىنىڭ اۋدارىلعان اۋىر بەتتەرى. ەلگە ورالعان اكەمىز ۇستازدىق جو­لىن جالعاستىرعان. سوعىستان مەز­گىلسىز ورالعانىنا قاتتى قاپالانعان ۇستاز جۇرەگىندەگى جارا شاكىرتتە­رىنىڭ كۇمىس كۇلكىسىمەن بىرتىندەپ جازىلا باس­تا­عان. سوعىس الدىندا اكەمىز الماتىعا كەلىپ, قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتى­نىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە سىرتتاي وقۋ­عا تۇسكەن عوي. ۇستازدىق اۋىر جۇ­مىس, ديرەك­تورلىق مىندەت, باسقىن­شىلىق سو­عىس ءبارى جيىلىپ كەلىپ وقۋ­ىن دەر كەزىندە بىتىرۋىنە مۇمكىن­شىلىك بەر­مەگەن. وقۋ ءبىتىرۋ ءساتى 1948 جىلعا تۇسكەن. اكەمىزدىڭ ادال قىزمەتىن, ءبى­لىمدىلىگىن, ىسكەرلىگىن, بويىنداعى تۋا بىتكەن مادەنيەتتىلىگىن ەسكەرگەن اۋ­دان باسشىلارى مەن وبلىستىق ءبى­لىم باسقارماسى اۋىل جاستا­رىنىڭ ءبىلىمىن ارتتىرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرىپ, قىزىلقۇم اۋدانى “باي­ىرقۇم” سوۆحوزىنىڭ گوگول اتىنداعى مەكتەبىنە جىبەرگەن. سول جەردە, شالعايدا مالشىلاردىڭ بالالارى ءۇشىن مەكتەپ-ينتەرنات اشقان. ەڭبەك جولىندا كوپتەگەن شاكىرتتەرى مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ العىسىنا بولەنگەن. ءوزى باسشىلىق ەتكەن وقۋ ورداسىندا ۇستازدىق ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىنا, ءار ءپاننىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىن اشىپ, وقۋ ءىسى مەن تاربيە جۇمىس­تا­رى­نا ادىستەمەلىك جا­ڭا­لىقتار ەنگىزگەن. پە­داگو­گي­كالىق ۇجىمعا ۇلكەن تالاپ قويا ءبى­لىپ, تاربيە ماسە­لە­سى­­نە تەرەڭ ءمان بەرگەن. اكەمىزدىڭ ارتى­نان كوپتەگەن جاز­با ەڭ­بەكتەرى قالدى. ولار بولاشاقتا جا­رىق كورۋ كەزەگىندە. ال ونىڭ گا­زەت, جۋر­نالدار مەن باسقا دا مەتو­ديكالىق باسى­لىمداردا جاريا­لانعان ماقالالارى وتە كوپ. قاۋ­زاعان تا­قىرىپتارى, كو­تەر­گەن ماسەلەلەرى قۇن­دىلىعىن ءالى جوي­­عان جوق. ءبىر­نە­شە جازبا جۇ­مىس­تا­رى دەنەنى شى­نىق­­­تى­رۋ, تازالىق ماسەلەلەرى, اس ادام­­نىڭ ارقاۋى, قارتتىق كارىلىك ەمەس, ت.ب. ارنالعان. مۇنىڭ بارلىعى اكە­­مىز­دىڭ ومىردەن تۇيگەن ءتاجى­ري­بەلەرى, پەداگوگيكالىق ىزدەنىسىنىڭ ءنا­تي­جە­لەرى. وسىنداي ەلەۋلى ەڭبەك­تەرىنىڭ ارقاسىندا ارىس اۋداندىق پارتيا قوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى قىزمەتىنە اۋىستىرىلادى. ودان كەي­ىن ارىس اۋدانىنىڭ ماقتا وسىرۋمەن اينا­لىساتىن پاحتاشى اۋىلىندا ورتا مەكتەپ اشىلۋىنىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, سونى اۋدانداعى ۇلگىلى-تىرەك مەكتەبى ەتىپ, بىلىمگە باۋلىعان مىڭداعان شاكىرتتەرىن ءومىر جولىنا اتتاندىرىپ, ءوزى دە قۇرمەتتى دەما­لىسىنا شىققان. كەيىننەن “قاراسپان” سوۆحوزى, سارى ارىق اكىمشىلىك اۋماعىندا اكەمىزدىڭ اتىندا باستاۋىش مەكتەپ اشىلىپ, ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ۇرپاقتارى قاتىسىپ دەمەۋشىلىك جاسادى. ۇستازداردىڭ ۇستازى بول­عان اكەمىزدىڭ ارتىندا, ءوزى وقىتقان شاكىرتتەرىنىڭ جۇرەگىندە, ەل اۋزىن­دا وشپەس ءىز قالدى. جاقسى ۇستاز – مەكتەپتىڭ جۇرەگى, ەلدىڭ رۋحاني بايلىعى. سارى ارىقتاعى باستاۋىش مەكتەپ جىلدار وتە ۇلعايىپ ورتا مەكتەپكە اينالۋىنا حالىقتىڭ سەنىمى مول, تىلەگى دە سول. وتانىمىز اكەمىزدىڭ ەڭبەگىن جو­عارى باعالادى. ۇلى وتان سوعى­سىنىڭ ءى جانە ءىى دارەجەلى وردەن­دەرىمەن, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى وردەنىمەن, 11 مەدالمەن, كوپتەگەن ما­داقتاۋ گراموتالارىمەن مارا­پاتتادى. قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى اتاندى. بىرنەشە رەت وبلىس, اۋدان دەپۋتاتتىعىنا ساي­لان­دى. ءوز زامانىنىڭ ادال پەر­زەنتى – اكەمىز ومىرىندە ادام دەگەن اتىنا كىرشىك تۇسىرمەدى. وتانىنا شىن جۇرەگىمەن بەرىلە قىزمەت ەتتى. انامىز ساپاركۇل ەكەۋى بەس ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەدى, بارلىعى جو­عارى ءبىلىمدى ازاماتتار. 24 نەمەرەسى, 34 شوبەرەسى بار. ۇرپاعىن ادال­دىققا, ەڭبەكقورلىققا, وتانشىل­دىق­قا تاربيەلەدى. ادام ومىردە دۇرىس جول تابۋ ءۇشىن تەك كۇننىڭ جارىعى ەمەس, جان جارىعى دا قاجەت. شاكىرتتەرىنىڭ ساناسىنا, بولمىسىنا ءبىلىم ۇيالاتا بىلگەن ۇستاز ولاردىڭ ومىردە دۇرىس جول تابۋىنا كومەكتەسەدى, ولاردىڭ ومىردە جەت­كەن جەتىستىكتەرىن قۇندى ەتەدى. ءوز ۇرپاعىنا قامقور بولعان, ءوز ۇلتىنىڭ سانا-سەزىمىنە ۇلەس قوسقان اكە-شەشەمىز ماڭگىلىك جۇرەگىمىزدە. ولاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن ءومىر جو­لىنىڭ جارىعىن ۇرپاقتارى جال­عاستىرۋدا. بالتاش ماحامبەتوۆا. الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانى, تاۋ سامالى اۋىلى.