كەز كەلگەن تاۋاردى ساتىپ الماس بۇرىن ساتۋشىنىڭ مىندەتتەرىن, سونداي-اق تۇراقسىزدىق ايىبىن ءوندىرىپ الۋ, زالالدى وتەۋ ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭ تارماقتارىن مۇقيات ەسكەرىپ بارىپ, شارت جاساسقان ابزال. شارتتا كورسەتىلگەن تارماقتاردىڭ ءبىرى بۇزىلعان جاعدايدا, كەيىنگى ارەكەتتەر سوت تارتىبىمەن قارالادى. بيزنەس مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار وزدەرى ورناتقان قاعيدالاردى العا تارتا وتىرىپ, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن اياقاستى ەتەتىن ساتتەر از ەمەس. ولار حالىقتىڭ زاڭنان حابارسىزدىعىن ءجيى پايدالانادى.
«تۇراقسىزدىق ايىبىن ءوندىرىپ الۋعا, شىعىنداردى وتەۋگە جانە شارتتا كورسەتىلگەن نەمەسە شارتتىڭ قۇرامىندا بولماعان باسقا دا تارماقتارعا قاتىستى بارلىق ماسەلە تەك سوت تارتىبىمەن شەشىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى» كودەكستىڭ 190-بابى, ءبىرىنشى تارماعى جانە الاياقتىق تۋرالى قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى بار ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ياعني ەكى باپ تا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى», دەيدى الماتى قالاسى بويىنشا ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ابديەۆ.
ەلىمىزدە تۇتىنۋشىلار شاعىمىن قاراۋدىڭ 3 ساتىلى تەتىگى بار. ءبىرىنشى كەزەڭدە تۇتىنۋشى ساتۋشىعا سوتقا دەيىنگى شاعىمعا رەسمي تۇردە جۇگىنىپ, تاۋاردىڭ نەمەسە قىزمەتتىڭ كەمشىلىكتەرىن كورسەتۋگە ءتيىس. وعان ۇناماعان جايت نەمەسە تاۋارداعى قانداي دا ءبىر اقاۋ تۋرالى بارلىق تالاپ كورسەتىلۋى مىندەتتى. دەگەنمەن مۇنىڭ ناقتى فورماسى جوق. شاعىمدا ساتۋشى ۇيىمنىڭ اتاۋى, چەكتەن الىنعان مالىمەتتەر, تاۋاردىڭ نە سەبەپتى كوڭىلىڭىزدەن شىقپاعانىن, نەلىكتەن قايتارعىڭىز كەلەتىنىن بايانداۋعا ءتيىسسىز. بۇدان ءارى جۇگىنەتىن ادامنىڭ (تۇتىنۋشىنىڭ) دەرەكتەرى كورسەتىلەدى. ايتپاقشى, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ءماجىلىس تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى قولدانىستاعى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىن زاڭ جوباسىن قاراستىرىپ جاتىر.
«سوتقا دەيىنگى تالاپ ەركىن نىساندا جاسالادى, جوعارعى جاعىندا ساتۋشىنىڭ اتاۋى كورسەتىلەدى. ەگەر بۇل جشس نەمەسە جك دەرەكتەرى بولسا, بۇدان ءارى شاعىممەن جۇگىنەتىن تۇتىنۋشىنىڭ ءوزى كورسەتىلەدى. وندا تاۋار تۋرالى بارلىق اقپاراتتى جازعان ءجون. شاعىم ساتۋشىعا ەكى دانادا قولما-قول بەرىلەدى, ولاردىڭ بىرەۋىندە شاعىمنىڭ داناسىن العانى تۋرالى قول قويىلۋى كەرەك. ەكىنشى نۇسقا – پوشتا نەمەسە كۋرەرلىك قىزمەت ارقىلى تاپسىرىس حات. ءۇشىنشى ءادىس – ساتۋشىنىڭ رەسمي سايتىنا جولداناتىن جولداما. وسى شاعىمدى جىبەرگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە ادرەسات سىزگە رەسمي تۇردە جاۋاپ بەرىپ, شاعىمدا كورسەتىلگەن تالاپتاردى جويۋعا ءتيىس», دەيدى ماماندار.
بىلتىر 9 ايدا ەلىمىزدىڭ ون وڭىرىندە جوو بازاسىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان «تۇتىنۋشىلاردىڭ ۇلتتىق ليگاسى» 9 954 ساتىپ الۋشىعا 2 ملرد 458 ملن تەڭگەنى قايتارۋعا كومەكتەسكەن. ال الماتىدا قۇقىعى بۇزىلعان تۇتىنۋشىلارعا شامامەن 190 ملن تەڭگە قايتارىلعان. ءوزىڭىزدى جوسىقسىز ساتۋشىلاردان قورعاۋ ءۇشىن كەلىسىمشارتتى دۇرىس جاساۋ وتە ماڭىزدى. مىسالى, ءونىم جاسالاتىن ماتەريالدىڭ ارتيكۋلىن جازىپ, ينتەرنەتتەگى پىكىرلەردى زەرتتەۋدىڭ ارتىقتىعى جوق.
«ساتۋشىلار تۇتىنۋشىلارعا تولىق قۇقىعى بار نارسەدەن ءجون-جوسىقسىز باس تارتادى. پوشتا ارقىلى تاپسىرىس بەرگەن تاۋاردىڭ ورنىنا باسقاسى كەلۋى, ءونىم ساپاسى جارناماداعىعا ساي بولماۋى – تۇتىنۋشىلار كوپ زارداپ شەگەتىن ماسەلە. تاۋارلاردى ونلاين ساتىپ الۋ كەزىندە دۇكەن تۋرالى اقپاراتتى مۇقيات زەرتتەڭىز. ەگەر ءىرى جانە تانىمال كومپانيانىڭ سايتىمەن تاپسىرىس بەرەتىن بولساڭىز, ءوز براۋزەرىڭىزدەن رەسۋرستىڭ مەكەنجايىن دۇرىس جازعانىڭىزعا كوز جەتكىزىڭىز. قاجەت بولعان جاعدايدا دۇكەن اكىمشىلەرىنەن زاڭدى تۇلعا تۋرالى اقپارات بەرۋدى, ونى سالىق ورگاندارىنىڭ جالپىعا قولجەتىمدى دەرەكقورلارى مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءتىزىمىن قولدانا وتىرىپ تەكسەرۋدى تالاپ ەتىڭىز. كەڭ تارالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تىزىمىنە قىزمەت كورسەتۋ, جۇمىستاردى ورىنداۋ جانە مەرزىمدەر تۋرالى شارتتىڭ ورىندالماۋى كىرىپ وتىر. مىسالى, تاپسىرىس بەرىلگەن جيھازدى ۋاقىتىندا بەرمەيدى نەمەسە جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتامايدى. ەگەر ءسىز تاپسىرىس بەرگەن جيھازدى ۋاقتىلى جەتكىزبەگەن بولسا, وندا جەتكىزۋ مەرزىمى اياقتالعان كەزدەن باستاپ تۇتىنۋشى تولەگەن قۇننان كەشىكتىرىلگەن ءار كۇن ءۇشىن 1% ءوسىمپۇل الا باستايدى. ەگەر ءبىر جىل بويى وسى جيھازدى جەتكىزبەسە, وندا ساتۋشى 300 پايىزدان استام ءوسىمپۇل تولەۋى كەرەك جانە بۇل ونى كەلىسىلگەن كەزدەگى ونىڭ ساپاسى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنەن بوساتپايدى. سونداي-اق ۇيالى بايلانىس قىزمەتتەرىنە, ينتەرنەتتىڭ ساپاسىنا, وپەراتورلاردىڭ تاريفتەردى بىرجاقتى تۇردە وزگەرتەتىنىنە جانە وزدەرىنىڭ بۇل تۋرالى مۇلدەم حابارسىزدىعىنا, تۇتىنۋشىلارعا قاجەت ەمەس قىزمەتتەردى قويماي ۇسىناتىنىنا ءجيى شاعىم تۇسەدى. «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 24-بابى بويىنشا, بىزدە ءوز ەركىمىزبەن تاڭداۋ مۇمكىندىگى بار, ەشكىم بىزگە قاجەت ەمەس نارسەنى تاڭۋعا قۇقىلى ەمەس», دەيدى «ۇلتتىق تۇتىنۋشىلار ليگاسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى سۆەتلانا رومانوۆسكايا.
اتاۋلى مەرەكەلەر قارساڭىندا كوپتەگەن ءىرى دۇكەندە جاپپاي ساتىلىم ناۋقانى باستالاتىنى ءمالىم. وسىنداي كەزدە تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋشىلار ازاماتتاردى ءاربىر ساۋدا-ساتتىق كەلىسىمىندە مۇقيات بولۋعا شاقىرادى.
«تۇتىنۋشىلار تاۋاردى ساتىپ العاننان كەيىن ەكى اپتا ىشىندە ونى كەرى قايتارۋعا قالاي قۇقىلى بولسا, «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 14-بابى نەگىزىندە نەسيەدەن دە ەكى اپتا ىشىندە باس تارتۋعا قۇقىلى. مۇندايدا تەك وسى ەكى اپتا ىشىندەگى پايىزىن تولەيدى. ەگەر نەسيەگە العان تاۋار كوڭىلدەن شىقپاي جاتسا, وسىنى ەستەن شىعارماعان دۇرىس. ەكىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ تاۋاردى قايدان الىپ جاتقانىن تۇسىنگەنى دە وتە ماڭىزدى. سەبەبى الاياقتىق ارەكەتتەر ءجيى كەزدەسەدى. تاۋاردىڭ قازىر قانشا تۇراتىنىن جانە «جەڭىلدىكتەر جۇماسىندا» قانشاعا ساتىلاتىنىن بىلگەن ءجون», دەيدى س.رومانوۆسكايا.
ساۋدا جانە تۇتىنۋشىلار قۇقىن قورعاۋ دەپارتامەنتى قىزمەتىندەگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا باعا بەلگىلەۋگە قاتىستى دەلدالدىق سحەمالاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىن ۇيلەستىرۋ. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇل باعىتتا 43 وتىرىس وتكىزىلىپ, 175 زاڭ بۇزۋ فاكتىسى انىقتالعان. سونىمەن بىرگە ساۋدا سالاسىنداعى زاڭنامادا شيكىلىك تانىتقان كاسىپكەرلەرگە قاتىستى 163 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلعان.
الماتى
