سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس مەملەكەت باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ماجىلىسىندەگى ساياسي پارتيالار فراكتسيالارىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, كونستيتۋتسيانىڭ 44-بابىنا سايكەس پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا ۇسىنىلعان ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسى جونىندە فراكتسيا باسشىلارىمەن كەڭەسۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتتى.
تالقىلاۋعا «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ, قازاقستان حالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ماگەررام ماگەرراموۆ, «اق جول» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ازات پەرۋاشەۆ, جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى اسحات راقىمجانوۆ, «اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى سەرىك ەگىزباەۆ, «Respublica» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ايداربەك قوجانازاروۆ قاتىستى.
وسىدان كەيىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىسقان پرەزيدەنت قازاقستاندى وزىق ەلگە اينالدىرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, بۇل جاي ۇران ەمەس, ناقتى جوسپار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
باتىل شارالار قابىلداۋ قاجەت
«بارشاڭىزعا ءمالىم, بۇگىنگى قازاقستان – حالىقارالىق قوعامداستىقتا ابىروي, بەدەلى بار مەملەكەت. بۇل ەلىمىز ءۇشىن زور جەتىستىك دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. شەتەل ساياساتكەرلەرى جانە ساراپشىلارى قازاقستان ورتالىق ازيادا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنى جانە جالپى ەكونوميكانىڭ كولەمىمەن كوش باستاپ تۇرعانىن مويىندايدى. بىراق ءبىز ەلىمىزدىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋىمىز كەرەك. بۇل – الدىمىزدا تۇرعان بيىك ماقسات. سوندىقتان بوساڭسۋعا بولمايدى. باسقا سوزبەن ايتقاندا, ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى جەتكىلىكسىز ەكەنى انىق. قازاقستاندى وزىق ەلگە اينالدىرۋىمىز كەرەك. بۇل – جاي ۇران ەمەس. بۇل – ءبىزدىڭ ناقتى جوسپارىمىز.
بىزگە كەرەگى – دامۋدىڭ سارا جولى. سوندىقتان تۇبەگەيلى ساياسي رەفورمالار جۇرگىزۋمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ەكونوميكالىق ومىرىندە تەرەڭ وزگەرىستەر جاساۋ ءۇشىن باتىل شارالار قابىلداۋىمىز قاجەت. ەڭ باستىسى, بارلىق ءىس-ارەكەتىمىز ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ قاعيداتىنا ساي بولۋعا ءتيىس. الدىمەن ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ كەرەك, ياعني ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن دامىتۋ, ىنتالاندىرۋ جولدارى مەن الداعى مىندەتتەردى قايتا قاراۋ قاجەت. تۇپتەپ كەلگەندە, مەملەكەت ەندى ۇزدىكسىز قولداۋ شارالارىنان ناعىز ساپالى دامۋعا قولعابىس ەتۋ ىسىنە تۇبەگەيلى كوشۋى كەرەك. بۇل جۇمىستى ءسوز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە ورىندايتىن ۋاقىت جەتتى», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت سالىق جانە بيۋدجەت كودەكستەرى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, سونداي-اق مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى تۋرالى زاڭنامالار مۇلدە جاڭا سيپاتقا يە بولعانىنا نازار اۋدارىپ, مۇنىڭ ءبارى جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مىقتى تىرەگى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى.
«وسىلايشا, ءبىز وزىق دامۋ جولىنا ءتۇسىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانى شىن مانىندە جاڭا دەڭگەيگە شىعارامىز. قازىر ەلىمىزدىڭ سالىق جانە بيۋدجەت كودەكستەرى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جانە مەملەكەت پەن جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى تۋرالى زاڭنامالار مۇلدە جاڭا سيپاتقا يە بولدى. سونىڭ ءبارى مەن جاريالاعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ مىقتى تىرەگى بولۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار الدىمىزدا تاريف ساياساتىنداعى كەدەرگىلەردى جويۋ, اگروسەكتوردى قايتا جانداندىرۋ, الەۋمەتتىك سالانى باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ازىرلەۋ مىندەتى تۇر.
بۇل جەردە, ارينە, ەڭ الدىمەن, ۇكىمەت ماڭىزدى ءرول اتقارۋعا ءتيىس. جاڭا قارقىنمەن جۇمىس ىستەۋ قاجەت. ماڭىزدى شەشىمدەردى شۇعىل قابىلداپ, كوپ سوزباي, شەشۋشى قادامداردى جاساۋى كەرەك. ۇكىمەت ءوز قىزمەتىندە كاسىبيلىك, جاۋاپكەرشىلىك, جەدەلدىك جانە باستاماشىلدىق سياقتى قاسيەتتەردى ۇشتاستىرۋعا ءتيىس. ۇكىمەت ەكونوميكانى حالقىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن ىنتالاندىرۋعا جانە ارتاراپتاندىرۋعا باعىتتالعان باتىل ءارى تاباندى شەشىمدەر قابىلداۋى قاجەت. بۇل مىندەتتىڭ ماڭىزى زور جانە ول ستراتەگيالىق سيپاتقا يە», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جاڭا ەكونوميكالىق جاعدايدى ەسكەرىپ, كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەرگە توتەپ بەرۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ ءوزى دە تولىق قايتا جاندانۋعا دايىن بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ارقاسىندا وزەكتى ماسەلەلەرگە جاڭا كوزقاراسپەن قاراپ, ناعىز رەفورماتورلىق شەشىمدەر قابىلداۋعا ءتيىس.
«جالپى, ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. بۇكىل قوعامنىڭ كۇتىپ وتىرعانى وسى. سول سەبەپتى كەشە ءاليحان سمايىلوۆتىڭ وتستاۆكاسى تۋرالى ءوتىنىشىن قابىلدادىم. ءاليحان اسحان ۇلىنىڭ باسشىلىعىمەن ۇكىمەت ەل ەكونوميكاسىندا جانە الەۋمەتتىك سالادا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتتى. قارقىندى دامۋعا قاجەتتى ماڭىزدى قادامدار جاسادى.
وتكەن جىل ەكونوميكالىق دامۋ تۇرعىسىنان جاقسى كورسەتكىشتەرمەن اياقتالدى. قازىر الدىمىزدا وتە اۋقىمدى, بيىك ماقسات تۇر. سوندىقتان دەرەۋ جۇمىسقا كىرىسۋ قاجەت. ەگەر ءبىز بەس جىلدان كەيىن ەكونوميكامىزدى ەكى ەسە ۇلعايتامىز دەسەك, جاڭا ەكونوميكالىق مودەل قاجەت. الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق دامۋعا جاڭا كوزقاراسپەن قاراۋ كەرەك. سوعان بايلانىستى ۇكىمەتتىڭ قارجى-ەكونوميكالىق بلوگى وزگەرەدى. جاڭا تۇلعالار تاعايىندالادى», دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, «Amanat» پارتياسى ۇسىنعان كانديداتتى ماجىلىستەگى پارتيالار فراكتسيالارىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن تالقىلاعاننان كەيىن ورتاق شەشىمگە كەلگەنىن ايتىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 44-بابىنىڭ 3-تارماقشاسىنا سايكەس پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا تاعايىنداۋعا كەلىسۋ ءۇشىن ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىن ۇسىندى.
«ولجاس بەكتەنوۆ – تاجىريبەلى مەملەكەتتىك قىزمەتشى. ونىڭ قازاقستان ەكونوميكاسى جانە باسقا دا سالالار بويىنشا ءبىلىمى مول, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى جوعارى, ءوزى – ءتارتىپتى, ادال, ەڭبەكقور ازامات. سوندىقتان ەل ەكونوميكاسىنىڭ الدىندا تۇرعان ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا قابىلەتى جەتەدى دەپ ويلايمىن. سىزدەر كەلىسىم بەرگەن جاعدايدا, ۇكىمەتتىڭ جاڭارعان قۇرامى تابىسىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, قازاقستاندى ساپالى دامۋ جولىنا شىعارۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالادى دەپ سەنەمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ءتۇيىنى تارقاماعان ماسەلەلەر جەتەرلىك
جيىندا پارلامەنت ماجىلىسىندەگى «Amanat», جسدپ, «اق جول», قحپ, «Respublica», «اۋىل» پارتيالارى فراكتسيالارىنىڭ جەتەكشىلەرى ءسوز سويلەدى. «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن ۇكىمەت باسشىسىنا ۇسىنىلعان كانديداتۋرانى قولداۋعا شاقىردى.
«VIII شاقىرىلىمداعى ءماجىلىستىڭ جۇمىسىنا دا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. وسى كەزەڭدە «Amanat» فراكتسياسى تاباندىلىق تانىتىپ, كوپتەگەن ماڭىزدى زاڭعا باستاماشىلىق ەتتى. ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ ەلدەگى اۋقىمدى رەفورمالار مەن پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ورىنداۋعا بار كۇش-جىگەرىن جۇمساپ كەلەدى. بىلتىر «Amanat» پارتياسى سايلاۋدا كوپشىلىكتىڭ باسىم داۋىسىنا يە بولىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسىمەن ءبىرىنشى رەت پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا كانديداتۋرا ۇسىندى. مۇنداي تاجىريبە پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتىپ, پارتيانىڭ دا حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىردى. وسى رەتتە ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىن فراكتسيا جانە بارشا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءجىتى باقىلاپ, ناقتى تالاپ ەتىپ وتىردى.
جالپى, بۇرىنعى ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىن ءمىنسىز دەپ ايتۋعا كەلمەس. قوعام تاراپىنان دا, ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان دا ءبىرشاما نەگىزدى سىندار ايتىلدى. سىرتقى ساياساتتاعى ەكونوميكالىق سانكتسيالاردىڭ كۇشەيۋىنە, الەمدەگى ينفلياتسيانىڭ تۇراقتاماۋىنا قاراماستان, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەل ەكونوميكاسى جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلە ءبىلدى. مىسالى, ەكونوميكانىڭ ءوسىمى 5,1 پايىزدى قۇرادى. ەلىمىزگە 28 ملرد دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ماڭىزى زور ءارى ساياسي اشىقتىقتى بىلدىرەتىن «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى قايتارۋ», «ۇلتتىق قور – بالالارعا», جەر قويناۋىن ءادىل پايدالانۋ سياقتى جاڭا زاڭداردى سمايىلوۆ باستاعان ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ قابىلدادىق», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
دەپۋتات ءوز سوزىندە جاڭا ۇكىمەتكە مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ بىلتىرعى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا ايتىلعان ماڭىزدى مىندەتتەر جۇكتەلەتىنىن جەتكىزدى.
ء«بىز ءوز تاراپىمىزدان پارلامەنتتەگى كوپشىلىك فراكتسيا رەتىندە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتەمىز. پرەزيدەنت 2029 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمدى ەكى ەسەگە ارتتىرىپ, 450 ميلليارد دوللارعا جەتكىزەتىن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ءوسىمىن كەم دەگەندە 6-7 پايىز دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋ جونىندە ناقتى مىندەت قويدى. سوندىقتان ەكونوميكالىق ءوسىم ساپالى جانە قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ناقتى تابىسىنىڭ ارتۋىنا اسەر ەتۋگە ءتيىس. جاڭا ۇكىمەتتىڭ الدىندا ۇنەمدى بيۋدجەت ساياساتىن ۇيىمداستىرۋ جانە ىنتالاندىرۋشى جاڭا سالىق كودەكسىن قابىلداۋ مىندەتى تۇر», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
فراكتسيا جەتەكشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مەملەكەتتىك قارىز جانە وعان قىزمەت كورسەتۋ كولەمى ارتىپ كەلەدى. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ بيۋدجەت تاپشىلىعىن جانە باسقا دا شىعىنداردى جابۋدا ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن پايدالانۋىن توقتاتۋعا شاقىردى. وسىعان بايلانىستى جاڭا ۇكىمەتتەن جاقىن ارادا ناقتى ءىس-شارالار جوسپارىن كۇتەتىنىن جەتكىزدى.
«بۇل رەتتە زاڭسىز تاركىلەنگەن اكتيۆتەردى قايتارۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جان-جاقتى كۇرەستى كۇشەيتۋ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ قاجەت. فراكتسيا اتىنان ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان كانديدات وسى كۇردەلى مەملەكەتتىك تاپسىرمانى ورىنداي الاتىنىنا سەنەمىز», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
سونداي-اق ەلىمىزدە ونداعان جىل بويى قوردالانعان بىرقاتار وزەكتى ماسەلە بار ەكەنىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى, حالىقتىڭ نەسيەگە بەلشەدەن باتۋى, باسپانا كەزەگىنىڭ كوپتىگى, سۋ تاپشىلىعى, جىلۋ ماسەلەسى, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى كەمشىلىك سەكىلدى پروبلەمالار جەتەرلىك.
«جاساقتالاتىن جاڭا ۇكىمەت وسى سەكىلدى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەلەردى شۇعىل شەشىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستى تەز ارادا شيراتۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەتتىڭ جۇمىسى فراكتسيا تاراپىنان باقىلاۋدا بولىپ, ونىڭ ءاربىر شەشىمى دەپۋتاتتار تاراپىنان ناقتى سۇرالادى. سونداي-اق جوعارىدا ايتىلعانداي, قولدى بولعان اكتيۆتەردى قايتارۋ بويىنشا ماڭىزدى زاڭدى قابىلدادىق. ەندى جاڭا ۇكىمەتتىڭ الدىندا ەلدەن شىعارىلعان ميللياردتاعان قارجىنى قايتارىپ, ەل يگىلىگىنە پايدالانۋ مىندەتى تۇر.
ارىپتەستەر, كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي جاڭا ۇكىمەتكە ارتىلار جۇك اۋىر. ەلدىڭ ارتقان اماناتىن, پرەزيدەنتتىڭ قويعان مىندەتتەرىن, دەپۋتاتتاردىڭ بىلدىرگەن سەنىمىن اقتاۋ جاۋاپكەرشىلىگى تۇر. سوندىقتان پرەمەر-ءمينيستردىڭ كانديداتۋراسىنا ءبىزدىڭ فراكتسيانىڭ اتىنان ولجاس اباي ۇلى بەكتەنوۆتى ۇسىنامىز. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن ۇسىنىلىپ وتىرعان كانديداتتى قولداۋعا شاقىرامىن. وسىعان وراي, بارلىق بيلىك وكىلدەرى بىرىگىپ, پرەزيدەنتتىڭ قويعان مىندەتتەرىن ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, اۋىزبىرلىكپەن اتقارۋىمىز كەرەك», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
تۇبەگەيلى ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاسايتىن ءسات
«Respublica» پارتياسى پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولدادى. پىكىرتالاس كەزىندە ءسوز سويلەگەن فراكتسيا جەتەكشىسى ايداربەك قوجانازاروۆ ەلىمىزدە اۋقىمدى وزگەرىستەر بولىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«ەكونوميكالىق دامۋ باعىتىنداعى قول جەتكىزگەن كورسەتكىشتەر وڭ بولعانىمەن, قارقىندى وزگەرىستەر بايقالمايدى. ۇكىمەت ينەرتسيالىق دامۋ قاۋپىن ەڭسەرە المادى. بۇل رەتتە الەم ەلدەرى دە ءبىر ورنىندا تۇرعان جوق. باسەكەلەستىكتىڭ قارقىنى ۇدەپ بارادى. ۋاقىت وتە از. مۇناي باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى, باسقا دا «مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى» تارىلىپ بارادى. مۇنداي جاۋاپتى دا تاريحي كەزەڭدە ەل ەكونوميكاسى انتيكريزيستىك قانا ەمەس, الدەقايدا قۋاتتى, ۇتىمدى, جەدەل ءىس-ارەكەتتەردى قاجەت ەتەدى.
مەملەكەت باسشىسى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا ايتقان ەلىمىزدىڭ مىقتى ونەركاسىپتىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋ جانە ەكونوميكامىز ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الاتىن جاعدايعا جەتۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە كوڭىل قويۋىمىز كەرەك. ەكونوميكانىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ءىس-شارالارعا قاراجات بيۋدجەتتە جەتكىلىكسىز. بىراق «بيۋدجەت – ماسەلەنىڭ ءتۇبىرى ەمەس, سالدارى عانا». ماسەلەنىڭ ءتۇپ-توركىنى, سول قازىنانى تولتىراتىن ەكونوميكانىڭ الەۋەتىندە بولىپ تۇر», دەدى ا.قوجانازاروۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, دامىعان شەت ەلدەردە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 35-50 پايىزىن قۇرايدى. مۇنداي جاعدايدا بيۋدجەت كىرىسى قازىرگىدەي 20 ترلن ەمەس, 50 ترلن تەڭگە بولۋى كەرەك ەدى.
«وسىنداي تابىسپەن ەلدە ەڭ تومەنگى جالاقى 85 مىڭ, ال ەڭ تومەنگى زەينەتاقى 57 مىڭ تەڭگە بولماس ەدى. سوندىقتان ەكونوميكالىق ءوسىم مەن بيۋدجەتتى تولىقتىرۋدىڭ جاڭا قاينار كوزدەرىن زەردەلەۋ قاجەت. ايتپەسە ناشار نەمەسە وتە ناشار شەشىمدەر اراسىندا تاڭداۋ جاسالىپ وتىرادى. ۇكىمەتتىڭ جاڭا قۇرامى وتكەننەن ساباق الىپ, ءوز قىزمەتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇيەلى شارالار قابىلداۋى قاجەت. قاڭتار قاسىرەتىنەن كەيىن ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە باعىتتالعانىنا قاراماستان, ۇكىمەتتىڭ وتستاۆكاسى كوپتەن كۇتىلدى. ويتكەنى ۇكىمەت 2029 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ەكى ەسە وسۋىنە بەرىك نەگىز جاسادى دەپ ايتۋعا بولمايدى», دەدى ا.قوجانازاروۆ.
وسى ورايدا, پرەزيدەنت كورسەتكەن جاڭا ەكونوميكالىق مودەلدىڭ اياسىندا ەلىمىزدىڭ ارتىقشىلىقتارىن پايدالانا وتىرىپ, تۇبەگەيلى ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋدىڭ ماڭىزىن العا تارتتى.
ء«بىز, «Respublica» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى, ۇسىنىلعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ كانديداتۋراسىن قولداي وتىرىپ, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋى مەن ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاندانۋىنا بىرلەسىپ ايانباي ەڭبەك ەتۋگە دايىنبىز. بىزدىڭشە, جاڭا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورتالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە جۇمىس ىستەۋ بارىسىندا جيناعان مول تاجىريبەسى قاسيەتتى اتامەكەنىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرىپ, حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا ايرىقشا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ا.قوجانازاروۆ.
«اق جول» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ازات پەرۋشاەۆ تا ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى نەگىزگى شارتىنىڭ ءبىرى.
«ولجاس اباي ۇلى كوپ جىل ەكونوميكالىق پەن جەمقورلىققا قارسى قىزمەتىمەن اينالىسقاننان كەيىن, ءبىز ارينە, ول بۇل جۇمىستاردى جاڭا دارەجەگە شىعارادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. اسىرەسە مونوپولياسىزداندىرۋ, دە-وليگارحيزاتسيا, دە-وففشوريزاتسيا, قازاقستاننان زاڭسىز شىعارىلعان كاپيتالداردى ەلگە قايتارۋ باعىتتارىنا جاڭا سەرپىن بەرەدى دەگەن ءۇمىتىمىز زور.
«وتاندىق ونەركاسىپشىلەر مەن كاسىپكەرلەردىڭ پارتياسى رەتىندە «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى ءۇشىن جاڭا ۇكىمەتتىڭ پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا ايتقان ەكونوميكالىق ساياساتتاعى رەۆوليۋتسيانى تۇپكىلىكتى جۇزەگە اسىرۋى اسا ماڭىزعا يە. ياعني بانكتىك-شيكىزات پاراديگماسىنان قازىرگى زامانعى, ءونىمدى جانە تەحنولوگيالىق ەكونوميكاعا كوشۋ», دەدى ا.پەرۋاشەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ الدىندا وسىنداي مىندەت جۇكتەلىپ وتىر. سونداي-اق ول جاڭادان تاعايىندالعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ جەكە قاسيەتتەرى اتقارۋشىلىق ءتارتىپتى قالىپتاستىراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
«اۋىل» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى سەرىك ەگىزباەۆ تا ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولدايتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «اۋىل پارتياسى» ۇكىمەتتىڭ الدىنا ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل تۇرعىندارىن, سونىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىن تولعاندىراتىن ماسەلەلەردى قويعان.
ء«بىز پارتيانىڭ ۇستانىمى ارقاشان پرەزيدەنت تاپسىرمالارىمەن سايكەس كەلگەنىنە ريزامىز. ديقاندارىمىز بىلتىر قيىن جاعدايعا تاپ بولعاندا, «اۋىل» پارتياسى ەگىن جيناۋدا قينالعان شارۋالاردى قولداۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. شارۋا قاۋىمى كەم دەگەندە 300 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق شىعىنعا ۇشىرادى. سول كەزدە «اۋىل» پارتياسى ۇكىمەتكە ساۋال جاساسا دا, وكىنىشكە قاراي, ەشكىم قۇلاق اسپادى. شارۋالارعا كوپ قيىندىق تۋعىزعان ماسەلەلەر ەندى جاڭا ۇكىمەت قاراۋىنا وتەدى. جاڭا ۇكىمەت اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن شەشەدى دەپ زور ءۇمىت ارتامىز», دەدى س.ەگىزباەۆ.
وسى ورايدا, دەپۋتات اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ پروبلەمالارىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, سالا قارجىلىق تۇراقسىز جانە تەحنيكالىق جابدىقتالۋى تومەن. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتاۋ, وڭدەۋ, تاسىمالداۋ جانە وتكىزۋ جۇيەسى دامىماعان, تىكەلەي يمپورتقا تاۋەلدى.
«بىراق بۇگىنگى تاڭدا اۋىل تۇرعىندارىن الاڭداتىپ وتىرعان ماڭىزدى ماسەلە – كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن دەر كەزىندە ءارى ساپالى وتكىزۋ. بۇل – اۋىلدىڭ كەلەشەك ءال-اۋقاتىنىڭ ىرگەتاسى. قۇر ايقاي ەمەس, ءومىر شىندىعى. دەگەنمەن بارلىق دەڭگەيدەگى جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندا تۇقىم قورىنىڭ ساپاسى مەن كولەمى, تەحنيكانىڭ دايىندىعى, مينەرالدى تىڭايتقىشتار مولشەرى, شارۋالاردى قولداۋعا ارنالعان قارجى رەسۋرستارى تۋرالى سۇراقتارعا ءالى ناقتى جاۋاپ جوق. ال ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ەگىن ەگۋ ناۋقانى باستالىپ, ۇكىمەت بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن كەشىگىپ قالدى دەپ ايتا الامىز.
«اۋىل» پارتياسى ارقاشان سىندارلى, كونسترۋكتيۆتى پوزيتسيا ۇستانعان, سوندىقتان دا بۇگىن, قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى, ءسىز ۇسىنىپ وتىرعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كانديداتۋراسىن ءبىراۋىزدان ۇلكەن سەنىممەن قولدايدى. ءبىز جاڭا پرەمەر-مينيستر مەن جاڭا ۇكىمەت مۇشەلەرى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن دەرەۋ ورىندايتىن جانە پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە 8 ميلليونعا جۋىق اۋىل تۇرعىنىنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن «اۋىل» پارتياسى دەپۋتاتتارىنىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرەتىن, قۇلاق اساتىن, قاجەت شەشىمدەردى تەز قابىلدايتىن, ىقپالدى پارلامەنتكە ەسەپ بەرەتىن مىقتى ۇكىمەت بولاتىنىنا ءۇمىت ارتامىز», دەدى س.ەگىزباەۆ.
ەكى پارتيا قالىس قالدى
جالپىۇلتتىق سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى اسحات راقىمجانوۆ ۇكىمەت باسشىلىعىنا ۇسىنىلعان كانديداتۋراسىنا داۋىس بەرۋدەن باس تارتتى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, پرەمەر-ءمينيستردى تاعايىنداۋ – اسا ماڭىزدى شەشىم.
«جسدپ فراكتسياسى, ءبىر جاعىنان, الداعى ۋاقىتتا سىبايلاس جەمقورلىقپەن جانە شەكتەن تىس بيۋروكراتيزممەن كۇرەستى كۇشەيتۋ باعىتىن تۇسىنەدى. پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋى كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسكە ەرەكشە ەكپىن بەرگەن ەدىك. سونداي-اق جاقىندا قابىلدانعان زاڭسىز الىنعان اكتيۆتەردى قايتارۋ تۋرالى زاڭدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز بۇل تۇرعىدا ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولدايمىز.
دەگەنمەن قازاقستاندا كوپتەگەن پروبلەمالىق جانە رەزونانس تۋدىراتىن ماسەلە ساقتالىپ وتىر. ماسەلەن, جىلۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنا نازار اۋدارساق تا جەتكىلىكتى. ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىنىڭ وڭ كورسەتكىشتەرى مەن ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە قاراماستان, حالىقتىڭ كوپشىلىگى مۇنى بايقامايدى دا, سەزبەيدى دە. حالىقتىڭ ءالسىز توپتارىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, نەسيەنىڭ كوپتىگى, اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى سەكىلدى تۇيتكىلدەر شەشىمىن تاپپاي وتىر», دەدى ا.راقىمجانوۆ.
فراكتسيا جەتەكشىسى وسى تۇرعىدان العاندا اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋگە جاڭاشا كوزقاراس قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. بۇرىنعى ۇكىمەت ىرگەتاسىن قالاماعان جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتى قۇرۋ ءۇشىن سەرپىندى باستاما كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى.
«پرەمەر-مينيسترلىككە ۇسىنىلعان كانديداتقا قاتىستى كۇمانىمىز بار. البەتتە, ءبارىن ۋاقىت كورسەتەدى. بىراق جسدپ فراكتسياسى داۋىس بەرۋدەن قالىس قالادى», دەدى ا.راقىمجانوۆ.
قازاقستاننىڭ حالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ماگەررام ماگەرراموۆ ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىنا داۋىس بەرمەيتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى ۇكىمەت جولداۋدا ايتىلعان رەفورمالاردى ورىنداۋدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ءتاسىلىن ۇسىنۋعا ءتيىس ەدى.
«بىراق ۋاقىت كورسەتكەندەي, ۇكىمەت ەكونوميكالىق وزگەرىستەردى ءىشىنارا جاقسارتۋ ارەكەتتەرىمەن شەكتەلدى. بۇل ءتاسىل ءسىز جاريالاعان ەكونوميكالىق رەفورمانىڭ مانىنە تۇبەگەيلى قايشى كەلەدى. جاڭا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ەكونوميكالىق رەفورمانى جۇرگىزۋدە شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىنا سەنگىمىز كەلەدى. بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى جاڭا ەكونوميكالىق مودەلدى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرى تەك ەكونوميكالىق سالاداعى قايتا قۇرۋمەن عانا شەكتەلمەيتىنىن, سونىمەن قاتار بەلسەندى الەۋمەتتىك ساياساتتى دا كوزدەيتىنىن تۇسىنگەنىن قالايمىن.
ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنىن شىن مانىندە ارتتىرۋ ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى باسقارۋدىڭ, ۇيىمداستىرۋدىڭ جانە ىنتالاندىرۋدىڭ جاڭا, ءتيىمدى تاسىلدەرى قاجەت. بۇل, ەڭ الدىمەن, سالىق جۇيەسىنە اسەر ەتۋى كەرەك. نەلىكتەن بۇل ماڭىزدى؟ ويتكەنى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ناتيجەسى ءدال الەۋمەتتىك سالادا جۇزەگە اسادى», دەدى م.ماگەرراموۆ.
وسى ورايدا, دەپۋتات جاڭا ۇكىمەت باسشىسىنا ينۆەستيتسيالىق ساياساتقا دەگەن كوزقاراستاردى قايتا قاراۋدى ۇسىندى. سانعا ەمەس, تۇپكى ناتيجەنىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىنە نازار اۋدارۋعا شاقىردى.
«باعا – ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى قۇرالى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, باعا بەلگىلەۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەۋى ەكونوميكالىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدى ايتارلىقتاي قيىنداتادى. ونىمدەردىڭ, تاۋارلاردىڭ جانە قىزمەتتەردىڭ باقىلاۋسىز كەتۋى جالاقىنىڭ, زەينەتاقى مەن جاردەماقىلاردىڭ جوعارىلاۋىن سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى.
قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى, قازاقستان حالىقتىق پارتياسىنىڭ فراكتسياسى پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا ولجاس بەكتەنوۆتىڭ كانديداتۋراسىنان قالىس قالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. قازاقستان حالىق پارتياسى فراكتسياسىنىڭ شەشىمى – ۇكىمەتكە كوزقاراستاردى وزگەرتەتىن, جاڭا فورمالاردى ەسكى مازمۇنمەن تولتىرمايتىن ۋاقىت جەتكەنىنىڭ بەلگىسى. جاڭا پرەمەر-مينيستر شەشۋشى ارەكەتىمەن كۇمانىمىزدى سەيىلتپەيىنشە, ۇستانىمىمىز وزگەرمەيدى», دەدى م.ماگەرراموۆ.
سودان كەيىن دەپۋتاتتار جاڭا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ كانديداتۋراسىن داۋىسقا سالدى, 69 دەپۋتات قولداپ, جەتەۋى قالىس قالدى. مەملەكەت باسشىسى پرەمەر-مينيستر لاۋازىمىنا ۇسىنىلعان كانديداتۋرانى قولداعانى ءۇشىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
جاڭا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ۋادەسى
جاڭادان تاعايىندالعان پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ سەنىم ارتقانى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا جانە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىنا العىس ايتىپ, ۇكىمەتكە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى اتقارۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالاتىنىن جەتكىزدى.
«مەنىڭ كانديداتۋرامدى قولداعاندارىڭىز ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك سالاسىن دامىتۋدا بىرقاتار اۋقىمدى تاپسىرما بەردى. اتالعان تاپسىرمالاردىڭ بارلىعى مۇلتىكسىز ورىندالادى. بۇرىن-سوڭدى بولماعان سىن-قاتەرلەر داۋىرىندە زور ەكونوميكالىق سەرپىلىس جاساۋىمىز كەرەك. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت باتىل ءارى ءتيىمدى قادامدار جاسايدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وڭدەۋ سالاسىن جەدەل دامىتۋعا باسا ءمان بەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, مۇناي-گاز جانە كومىر حيمياسى, مەتالدى تەرەڭ وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ, اۆتوبولشەكتەر شىعارۋ, ياعني جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ءونىم شىعاراتىن سالالاردى بارىنشا دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«وتاندىق ءوندىرىسىمىزدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار قابىلدانادى. رەتتەلەتىن ساتىپ الۋ شەڭبەرىندە قازاقستاندا جاسالعان تاۋارلاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرىپ, وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا وفتەيك جۇيەسىن تولىق ىسكە قوسامىز. باستى ماقسات – باسقا ەلدىڭ ەمەس, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق بيزنەسىمىزدى قولداۋ. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ زور الەۋەتىن دۇرىس پايدالانۋ ماڭىزدى. ەت, ءسۇت, استىق ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋگە نازار اۋدارامىز. ەلەكتر قۋاتى, جىلۋ ءارى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بەلسەندى جۇمىس اتقارامىز. ءتيىمسىز شىعىنداردى قىسقارتىپ, ۇنەمدەلگەن قاراجات ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋعا باعىتتالادى. كولىك-لوگيستيكا سالاسىن دامىتىپ, ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ۇكىمەت جۇمىسىنداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى بولاتىنى ءسوزسىز. تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قولدانۋ سالاسىن كەڭەيتۋ, ەسەپتەۋ قۋاتتارىن ۇلعايتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەتتەر. مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن زاڭ مەن ءتارتىپ قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلدايمىز. باسقا دا حالىقتىڭ كوكەيىندە تۇرعان وزەكتى ماسەلەلەر ۇنەمى ۇكىمەتتىڭ نازارىندا بولادى. ۇكىمەت حالقىمىزدىڭ يگىلىگىنە, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە قىزمەت ەتەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قايتادان ءسوز الىپ, دەپۋتاتتارعا ۇسىنىسىن قولداعانى ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. سونداي-اق ەلىمىز وتە ماڭىزدى, ءتىپتى شەشۋشى كەزەڭگە جاقىنداپ قالعانىن اتاپ ءوتتى.
«تاياۋ كەلەشەكتە قازاقستان قانداي مەملەكەت بولادى, ونىڭ ايماقتىق جانە الەمدىك قوعامداستىقتا اتقاراتىن ءرولى قانداي بولماق؟» دەگەن اسا ماڭىزدى سۇراقتار تۇر. قازىرگى باسەكەگە تولى, ءتۇرلى جانجالعا ۇشىراعان تۇراقسىز, ب ۇلىڭعىر الەمدە قازاقستان كۇشتى, بولاشاعىنا سەنىممەن قارايتىن ەل بولۋى كەرەك. ونىڭ ءبارىن قامتاماسىز ەتۋ – بارشامىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز, پارىزىمىز دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل ماسەلە بويىنشا ۇكىمەتتىڭ اتقاراتىن ءرولى ەرەكشە», دەدى ق.توقاەۆ.
وسى ورايدا پرەزيدەنت جاڭا تاعايىندالعان پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتى جاڭا لاۋازىمىمەن قۇتتىقتاپ, جۇمىسىنا تابىس تىلەدى. «مەن پرەزيدەنت رەتىندە دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسىن مۇقيات قاداعالاپ وتىرمىن. ءماجىلىس شىن مانىندە اۋقىمدى, ماڭىزدى جۇمىستى, ەڭ الدىمەن حالىق ءۇشىن قاجەتتى جۇمىستى ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. سوندىقتان بارشاڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
