ماسەلەن, باقىت تۋرالى دۇنيەجۇزىلىك ەسەپتى (World Happiness Report) بۇۇ-نىڭ تۇراقتى دامۋ شەشىمدەرىن ىزدەۋ جونىندەگى بولىمشەسى (اعىلش. UN Sustainable Development Solutions Network) شىعارادى. دەرەكتەر «Gallup World Poll»-دان الىنادى جانە مۇندا رەسپوندەنتتەر ءوز ءومىرىن سۋبەكتيۆتى تۇردە باعالايدى. بۇل زەرتتەۋ جۇمىسى ءال-اۋقاتتىڭ ءۇش نەگىزگى كورسەتكىشىنە نەگىزدەلگەن: ادامنىڭ ءوز ءومىرىن باعالاۋى جانە ونىڭ جاعىمدى, جاعىمسىز ەموتسيالارى. ءۇش جىلدىق (2020-2022 جج.) كەزەڭدە الەم ەلدەرىنىڭ اراسىنداعى باقىت كورسەتكىشىنىڭ ورتاشا ماندەرىن سالىستىرساق, رەيتينگ كوشباسشىلارى – سكانديناۆ ەلدەرى (فينليانديا, دانيا, يسلانديا), ال العاشقى بەستىكتى يزرايل مەن نيدەرلاندى تولىقتىرادى. قازاقستان – 44, وزبەكستان – 54, قىرعىزستان – 62, رەسەي 70-ورىنعا ورنالاسقان.
جالپى, قازاقستاننىڭ كورسەتكىشتەرىن زەردەلەسەك, كەيىنگى ءۇش جىلدا وڭ ديناميكا بايقالادى, ياعني اتالعان رەيتينگىدە ەلدىڭ «باقىت دەڭگەيى» ساتىلى تۇردە جوعارىلاعان.
بۇدان باسقا ەكى-ءۇش جىل سايىن شىعاتىن دۇنيەجۇزىلىك باقىت يندەكسى (Happy Planet Index) بار. بۇل يندەكستى بريتاندىق «New Economic Foundation» زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ادىستەمەسى بويىنشا «Friends of the Earth» ەكولوگيالىق ۇيىمى, «World Development Movement» گۋمانيتارلىق ۇيىمى جانە باسقا دا تاۋەلسىز حالىقارالىق ساراپشىلار توبى بىرلەسىپ شىعارادى. زەرتتەۋدىڭ باستى ماقساتى – ءار ەل ءوز ازاماتتارىنىڭ باقىتتى ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءۇشىن ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن تابيعي رەسۋرستاردى پايدالاناتىنىنىڭ ناقتى تيىمدىلىگىن كورسەتۋ. يندەكس تابيعي رەسۋرستاردىڭ ءتيىستى اعىندارىنا سايكەس ءار ەلدىڭ تۇرعىندارىنىڭ قاناعاتتانۋ كورسەتكىشتەرىن جانە ولاردىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ولشەيدى. يندەكستەگى كورشىلەس ەلدەردىڭ كورسەتكىشىن قارار بولساق, وزبەكستان – 24, قىرعىزستان – 25, رەسەي 131-ورىنعا ورنالاسقان. قازاقستانعا بۇل رەيتينگتە 118-ورىن تيەسىلى.
الدىڭعى رەيتينگىدە كوشباسشى مەملەكەتتەر سكانديناۆيا ەلدەرى بولسا, دۇنيەجۇزىلىك باقىت يندەكسىندە لاتىن امەريكاسى ەلدەرى الدا كەلەدى. 2022 جىلعى قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى وتكىزگەن ساۋالناماعا سايكەس, وتانداستارىمىزدىڭ 51,7 پايىزى ءوزىن باقىتتى سەزىنەدى, 38,7 پايىزى «باقىتتىمىن دەۋگە بولادى» دەگەن جاۋاپ نۇسقاسىن تاڭداعان. ال 7,3 پايىزى باقىتسىز ەكەنىن ايتتى («باقىتسىزبىن دەۋگە بولادى» جانە «جوق, باقىتسىزبىن» نۇسقالار جيىنتىعى). شامامەن رەسپوندەنتتەردىڭ 2,4 پايىزى سۇراققا جاۋاپ بەرە الماعان.
كەيىنگى ءۇش جىلداعى ديناميكانى تومەندەگى دياگراممادان كورۋگە بولادى: ءوزىن ءسوزسىز باقىتتى سانايتىن وتانداستارىمىزدىڭ ۇلەسى 63,3 پايىزدان (2020 ج.) 51,7 پايىزعا (2022 ج.) دەيىن تومەندەدى.
1-دياگرامما. ء«وزىڭىزدى باقىتتى سەزىنەسىز بە؟» سۇراعىنا جاۋاپتاردىڭ ءبولىنۋى, %
ەلىمىزدىڭ ەڭ باقىتتى ايماقتار رەيتينگىسىن قۇراساق, ماڭعىستاۋ وبلىسى, ۇلىتاۋ وبلىسى مەن استانا قالاسى العاشقى ءۇش ورىندى يەلەنسە, اقمولا وبلىسى مەن جامبىل وبلىسى كەرىسىنشە ەڭ تومەنگى ورىنعا تۇراقتاعان (تيىسىنشە 62,0% جانە 67,4%).
الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق توپتارعا كەلەتىن بولساق, جالپى قازاق ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى ءوزىن باسقا ەتنوستارعا قاراعاندا باقىتتى سەزىنەدى.
«قازاقستاندىقتاردى نە نارسە باقىتتى ەتەدى؟» دەگەن سۇراققا 2022 جىلى:
1) دەنىنىڭ ساۋلىعى, تۋىستاردىڭ اماندىعى (71,8%);
2) جاقسى ءال-اۋقات پەن مولشىلىق (49,9%);
3) ماحاببات (36,8%) – دەپ جاۋاپ بەرگەن.
ەگەر «باقىتتىمىن» جانە «باقىتتىمىن دەۋگە بولادى» جاۋاپ نۇسقالارىن قوسىپ, ءوزىن باقىتتى سانايتىن رەسپوندەنتتەر ۇلەسىن شىعارار بولساق, 3 جىل بويى اتالعان كورسەتكىش 90 پايىزدان تۇسپەگەن.
«قازاقستان حالقى ءوزىن سۋبەكتيۆتى باعالاعاندا باقىتتى سانايدى» دەپ تۇيىندەۋگە بولادى. دەسە دە باسقا الەمدىك زەرتتەۋلەرمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق بارىن بايقايمىز. سوندىقتان كەز كەلگەن زەرتتەۋ مەن سول زەرتتەۋ نەگىزىندە قۇراستىرىلاتىن رەيتينگىنىڭ ماقساتى مەن ءادىسناماسىن ەگجەي-تەگجەي تۇسىنگەن ابزال.
تەمىرلان تولەۋ,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى ساراپشىسى
