كۋرسانتتار «مەملەكەتتىك اۆياتسياداعى اۋە كەمەلەرىن پايدالانۋ», «مەملەكەتتىك اۆياتسياداعى اۆياتسيالىق تەحنيكا جانە تەحنولوگيا», «ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن باسقارۋ جانە اسكەري مەديتسينا» ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الادى.
ەڭ العاش رەت 1974 جىلى اقتوبە جوعارعى ازاماتتىق اۆياتسياسىنىڭ ۇشۋ ۋچيليششەسى بولىپ شاڭىراق كوتەرگەن وقۋ ورنىنا كەڭەس وداعىنىڭ بارلىق جەرىنەن تالاپكەرلەر ءبىلىم الۋعا كەلەتىن. 1996 جىلى ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆتىڭ ەسىمىن يەلەندى. بۇگىندە وسى وقۋ ورنىنىڭ 400-گە جۋىق كۋرسانتى 16 كافەدرادا اۆياتسيا سالاسىنىڭ ءتۇرلى ماماندىعىنا وقىپ جاتىر. اسكەري ۇشقىش نە اسكەري ينجەنەر بولۋ ارمانىمەن كەلگەن جاستار مۇندا ءتورت جىل تەگىن وقيدى. كۋرسانتتار جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتىلگەن. بيىل ەكى جاتاقحانا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى.
جاقىندا «Egemen Qazaqstan» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىنىڭ اقتوبە وبلىسىنداعى مەنشىكتى تىلشىلەرى وسى وقۋ ورنىنىڭ تىرشىلىگىمەن تانىسىپ قايتتىق. وقۋ كورپۋستارىن ارالاپ, وقىتۋشىلارمەن, كۋرسانتتارمەن پىكىرلەسىپ, جاتتىعۋ زالدارىن ارالاپ, جاتاقحاناسى مەن اسحاناسىن كورىپ قايتتىق.
اسكەري كافەدرالار تىنىسى
«اەروديناميكا جانە ۇشۋ قاۋىپسىزدىگى» كافەدراسىندا كۋرسانتتار اەروديناميكا نەگىزدەرىن وقيدى, ۇشۋلاردى, ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن مەڭگەرەدى. بۇل جەردە ۇشۋ الدىنداعى جاتتىعۋعا ارنالعان ترەناجەرلەر بار. كافەدرا جەتەكشىسى يۋري داماەۆ ءبىزدى مي-8 تىكۇشاعىنىڭ كابيناسى قويىلعان ارنايى وقۋ زالىمەن تانىستىردى: «بۇل زالدا جاتتىعۋلار وتەدى. كۋرسانتتار كابينا ىشىندەگى جابدىقتارمەن, قوزعالتقىشتارمەن جۇمىس ىستەۋگە ۇيرەنەدى. ءبىز ولاردىڭ زەيىنىن باقىلايمىز. سونداي-اق تىكۇشاقتى باسقارا وتىرىپ, ىزدەۋ-قۇتقارۋ جانە اپاتتار بولعان جەردەگى قۇتقارۋ جۇمىستارىنا ۇيرەنەدى. ەكىنشى بولمەدە اۋەدەگى ۇرىس جاعدايىندا اسكەري تاپسىرمانى ورىنداۋعا ماشىقتانادى. كۋرسانتتىڭ اۋە كەمەسىن باسقارا الاتىنى تاجىريبەدە كورىنەدى. سارىجار اۋىلىندا ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ اسكەري اەرودرومى بار, كۋرسانتتار سول جەردە جازعى ۇشۋ تاجىريبەسىنەن وتەدى», دەدى يۋ.داماەۆ.
ينستيتۋتتىڭ اسكەري-مەديتسينا پاندەرى كافەدراسى 2016 جىلى اشىلدى. قازىر بۇل جەردە 63 كۋرسانت اسكەري مەديتسينا, اسكەري ستوماتولوگيا جانە اسكەري فارماتسيا ماماندىقتارىنا وقىپ جاتىر. كافەدرا دوتسەنتى, مەديتسينا قىزمەتىنىڭ زاپاستاعى پولكوۆنيگى اماندىق جانجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى كەزگە دەيىن كافەدرادا ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە 38 اسكەري دارىگەر دايىندالعان. «وتكەن جىلى ءۇش تۇلەگىمىز سانكت-پەتەربور اسكەري مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ دوكتورانتۋراسىنا, ءبىر تۇلەگىمىز قحر-دىڭ شانحاي مەديتسينا ينستيتۋتىنا نەيروحيرۋرگيا ماماندىعىنا وقۋعا ءتۇستى. بىلتىردان باستاپ قىزداردى اسكەري دارىگەر ماماندىعىنا قابىلداي باستادىق. قازىر اسكەري مەديتسينا كافەدراسىنىڭ 1, 2, 3-كۋرستارىندا 63 ستۋدەنت وقىسا, ونىڭ 18-ءى قىز. ستۋدەنتتەر م.وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە بەس كۇن وقىپ, سەنبىدە وسى كافەدرادا اۆياتسيا مەديتسيناسى نەگىزدەرىن, اسكەري گيگيەنا مەن ەپيدەميولوگيا, اسكەري توكسيكولوگيا, راديوبيولوگيا جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىنان قورعانۋ ساباقتارىن وقيدى», دەيدى ا.جانجانوۆ.
جالپى, اسكەري پاندەر كافەدراسىندا بولاشاق وفيتسەرلەر ۆزۆود كومانديرلەرى دەڭگەيىندە دايىندالادى. جالپى تاكتيكا, اسكەري توپوگرافيا, رادياتسيالىق, حيميالىق جانە بيولوگيالىق قورعانىس نەگىزدەرى وقىتىلىپ, اتىس قارۋىنىڭ بارلىق تۇرىمەن دايىندىق جۇرگىزىلەدى. كافەدرا وقىتۋشىلارى ەلىمىزدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى اياسىندا بارلىق كوماندالىق-شتابتىق جاتتىعۋعا قاتىسىپ ءجۇر.
اۋە قورعانىسى ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى اندرەي كۋزنەتسوۆ سارىجارداعى اسكەري وقۋ-جاتتىعۋ جونىندە ايتىپ بەردى. «بىلتىر سارىجار ەلدى مەكەنىندە كىشى اۆياتسيا ماماندارىن دايارلايتىن وقۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇل جەردە شاعىن اسكەري ءبولىم ورنالاسقان. ولارعا بارلىق جاعداي جاسالدى, ۇلكەن كازارما پايدالانۋعا بەرىلدى. اسكەري مىندەتىن وتەۋگە كەلگەن جاۋىنگەرلەر اەرودرومدى كۇزەتەدى. ءبىزدىڭ ينستيتۋت وقىتۋشىلارى ولاردى ۇشاقتاردى جەردەن باسقارۋعا وقىتادى. بىلايشا ايتقاندا, اۋە ديسپەتچەرى رەتىندە. اسكەري قىزمەت مەرزىمى اياقتالار الدىندا ولاردى ۇشاقتارعا قىزمەت كورسەتەتىن اۆياتسيالىق بولىمشەلەرگە جىبەرەدى. كەيبىرى اسكەري مىندەتىن وتەپ بولعاننان كەيىن دە كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇمىس ىستەۋگە قالىپ قويادى», دەيدى ا.كۋزنەتسوۆ.
كۋرسانتتار ءومىرى
يگىلىك توقتاروۆ اۆياتسيالىق ۇشۋلاردى جەردەن باسقارۋ ماماندىعى بويىنشا 3-كۋرستا وقيدى. ول 2021 جىلى جەتىسۋ وبلىسى تەكەلى قالاسىنداعى №5 قازاق ورتا مەكتەبىن ءبىتىرىپ, اقتوبەگە اۋە قورعانىسى ينستيتۋتىنا تۇسكەن. «اعام وسى ينستيتۋتتى ءبىتىردى. قازىر ول شىمكەنتتەگى اسكەري بازادا قىزمەت ەتەدى. مەن دە اعام سياقتى اسكەري اۆياتسيا سالاسىن تاڭداپ, اسكەري ۇشقىش بولعىم كەلدى. بىراق وسى جەردەگى مەديتسينالىق كوميسسيادان وتە الماي, اۋە ديسپەتچەرى ماماندىعىن تاڭدادىم. ويتكەنى اسكەري ۇشقىشتىڭ دەنساۋلىعىندا ەشبىر كىنارات بولماۋى كەرەك. ءبىرىنشى كۋرستا جوعارى ماتەماتيكا, فيزيكا, ەلەكترومەحانيكا نەگىزدەرى وقىتىلادى. ساباق وتە قيىن. وقىتۋشىلار قاتال, بىراق ساباقتى جاقسى تۇسىندىرەدى», دەيدى بولاشاق اسكەري ديسپەتچەر.
كۋرسانتتاردىڭ فيزيكالىق دايىندىعى وتە جاقسى بولۋى كەرەك. ءبىرىنشى كۋرسقا قابىلدانعاندار 3 شاقىرىم, 100 مەتر جىلدامدىققا جۇگىرۋ, كەرمەگە تارتىلۋ نورماتيۆتەرىن ورىندايدى. جاتتىعۋلار بىرتىندەپ كۇردەلەنە ءتۇسىپ, 2-كۋرستا اكروباتيكالىق جاتتىعۋلار, 3-كۋرستا كۇشتىك جاتتىعۋلار قوسىلادى. بولاشاق اسكەري ۇشقىشتار مەن ينجەنەرلەر 3-كۋرستان باستاپ ەلىمىزدىڭ اسكەري بازالارىندا تاجىريبەدەن وتەدى. اۆياتسيالىق ۇشۋلاردى جەردەن باسقارۋ ماماندىعىندا وقيتىن كۋرسانتتار تالدىقورعان, شىمكەنتتەگى اسكەري بازالاردا تاجىريبەدەن وتەدى.
مايدان اۆياتسياسى فاكۋلتەتىنىڭ 2-كۋرسىندا وقيتىن بەكسۇلتان سەيداحمەتوۆ شابۋىلداۋشى ۇشاقتى باسقارۋ ماماندىعىن مەڭگەرىپ جاتىر. جازدا قاراعاندىداعى اسكەري بازادا ءبىرموتورلى ۇشاقتى باسقارۋ تاجىريبەسىنەن وتۋگە بارادى. وقۋدىڭ قيىن ەكەنىن جاسىرمايدى. شابۋىلداۋشى ۇشاقتى باسقاراتىندار اەروديناميكا نەگىزدەرىن تەرەڭدەتە وقيدى. «مەن استاناداعى «دارىن» مامانداندىرىلعان ليتسەيىن ءبىتىردىم. 9-سىنىپتان باستاپ فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىن تاڭداپ, قوسىمشا دايىندىقتى كۇشەيتتىم. مەن اسكەري ۇشقىش بولعىم كەلدى. اكەم – اسكەري ينجەنەر, ول دا تاڭداۋىما قارسى بولعان جوق. بۇل جەرگە وقۋعا ءتۇسۋ وتە قيىن: كاسىبي-پسيحولوگيالىق ىرىكتەۋ سىناقتارىنان ءوتۋ, فيزيكالىق دايىندىق تالاپتارى وتە قاتال بولدى. اسكەري ۇشقىش, نە مايدان اۆياتسياسى ماماندىعىن تاڭداۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعى وتە قاتتى تەكسەرىلەدى. دەنساۋلىقتا كىشكەنتاي كىنارات بولسا, وتپەيدى», دەيدى بولاشاق شابۋىلداۋشى ۇشقىش.
20 جاستاعى حۋسراۆ شاريپوۆ راديوەلەكترونيكا جابدىقتارىنىڭ ينجەنەرى ماماندىعى بويىنشا 3-كۋرس كۋرسانتى. ول تاجىكستاننىڭ قورعانتوبە قالاسىنان. قازىرگى كەزدە حۋسراۆپەن بىرگە تاجىكستاننان ءۇش جىگىت وقىپ جاتىر. «2021 جىلى قورعانتوبە قالاسىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ 11-سىنىبىن ءبىتىردىم. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەنىمدە اسكەري قىزمەتكەر بولعىم كەلدى. اۋەلى قورعانتوبەدەگى اسكەري كوميسسارياتتا ەمتيحان تاپسىرىپ, وتكەن سوڭ وسىندا جىبەردى», دەيدى ول.
ەلىمىزدىڭ قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى وسى وقۋ ورنى اسكەري تارتىپپەن ءومىر سۇرەدى. كۋرسانتتار وتە جيناقى, ساباق كەزىندە دە, ودان تىس ۋاقىتتا دا بوس جۇرگەن ەشكىمدى كورمەيسىڭ. وقۋ كورپۋستارى, بىرنەشە جاتاقحاناسى, اسحاناسى, سپورتزالدارى, مۋزەي ءۇيى سياقتى بولەك-بولەك عيماراتتار كەيىنگى جىلدارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى. الايدا بولاشاق ۇشقىشتار مەن ۇشۋلاردى باسقاراتىن ينجەنەرلەردى تەحنيكالىق جابدىقتاۋ جاعى كەمشىن بولىپ تۇرعانداي كورىندى. قورعانىس كۇشتەرىنە سوڭعى جاراقتار, تەحنيكا كەرەك. وسى جاعى ەسكەرىلسە. ءوز وتانىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە قىزمەت ەتكىسى كەلىپ, جانتالاسا ساباق وقىپ, جاتتىعۋلاردان قالماي جۇرگەن جاستار كوپ بۇل جەردە. جاستاردىڭ وتانشىلدىعى مەن وقىتۋشىلارىنىڭ ءوز ىستەرىنە دەگەن ادالدىعى, جوعارى جاۋاپكەرشىلىگى ءبىر-بىرىمەن ۇندەسىپ جاتىر.
اقتوبە وبلىسى
