سۋدى ۇنەمدەۋ – ۋاقىت تالابى

القالى جيىن وبلىس اكىمدىگى مەن قىتايلىق كومپانيالار اراسىنداعى ىن­تىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويۋ راسىمىمەن باستالدى.

جيىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بىلتىر قۇرىلعان سۋ رەسۋرس­تارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ باس­تى مىندەتتەرى تۋراسىندا ءسوز باستاعان سالا باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ سۋ كودەكسى جوباسىنىڭ پارلامەنت ءما­جىلىسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلعانىن, ۇكى­مەتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دا­مىتۋدىڭ 2024-2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەنىن باياندادى. سونداي-اق ول سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزگەن شارۋاشىلىقتارعا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋلار جايىندا دا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.

ءوزارا ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە وتكەن جيىندا قىتايلىق كومپانيا وكىل­دەرى وڭىردەن تامشىلاتىپ سۋارۋ تەح­نو­لوگياسىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار ون­دى­رەتىن زاۋىت اشىپ, اۋقىمدى جوبا­لارعا ينۆەستيتسيا سالۋعا نيەتتى ەكەن­دىكتەرىن ءبىلدىردى. 

سونىمەن بىرگە زاۋىتتا پلاستيكالىق سۋ ۇنەمدەيتىن قۇرىلعىلار شىعارۋمەن قاتار اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءون­دىرۋ مەن قايتا وڭدەۋدەن وزگە دە سالالار بويىنشا جوسپارلارىن بەينەبايان ارقىلى تانىستىردى.

مۇنان كەيىن قوس مينيسترلىك باسشىلارى باسسەيندىك ينسپەكتسيا باسشىلارىمەن, شارۋا قو­جالىقتارىنىڭ جانە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنو­لوگيالارىن وندىرەتىن وتاندىق كاسىپ­ورىنداردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى. باس­قوسۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ باسشىسى ايداربەك ساپاروۆ الماتى وبلىسىندا بىلتىرعى جىلى جينالعان ءداندى داقىل 2022 جىلعى كورسەتكىشتەن 5 ملن تونناعا كەمىگەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

جالپى ءونىم كولەمى الدىڭعى جىل­مەن سالىستىرعاندا 7,7 پايىزعا تو­مەندەپ, 8,7 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. جىل قو­رىتىندىسىندا وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 4,3 ترلن تەڭگەنى قۇراپ, 2022 جىلعى دەڭگەيدەن 15 پايىزعا تومەندەگەنىن ايتقان مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس زارداپ شەككەن فەرمەرلەردى قولداۋ ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان بىرقاتار شارالار قابىلدانعانىن اتادى.

«سالانى سۋبسيديالاۋعا شامامەن 500 ملرد تەڭگە, ۇكىمەت رەزەرۆىنەن وسىمدىك شارۋاشىلىعى مەن مال شارۋاشىلىعى بويىنشا قالىپتاسقان بورىشتاردى وتەۋگە 64,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. «باي­تەرەك» حولدينگىنىڭ قارجى ينستيتۋتتارى تاۋار وندىرۋشىلەرگە قاتىستى ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانباي, نەسيە مەن قا­رىزداردى ۇزارتۋدى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر», دەگەن ول وسى شارالاردى قابىلداۋ فەر­مەرلەردىڭ قارجىلىق جاعدايىن جاق­سارتۋعا جانە بيىلعى جىلعى ەگىس ناۋ­قا­نىنا دايىندىق جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

بۇگىنگى كۇنى اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن جەتكىلىكتى مولشەردە قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىرعانىن, سول سەبەپتى فەرمەرلەردىڭ زاماناۋي سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋعا جۇمسالاتىن شى­عىندارىنىڭ 50 پايىزىن وتەۋ ار­قىلى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى  ەنگى­زىلگەنى, وتكەن جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا قاعيدالارى كۇشىنە ەنگەنى تۋراسىندا دا ءتۇسىندىرىلدى.

ەلىمىزدە وزەكتى بولىپ وتىرعان يرريگاتسيا جۇيەسى مەن گيدروتەحنيكالىق قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جايلى ءسوز قوزعاعان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ ەلىمىزدەگى يەسىز 9 سۋ قويماسىنىڭ 4-ەۋى الماتى وبلىسىندا ورنالاسقانىن اتاي كەلە ونىڭ كوممۋنالدىق مەنشىككە الىنۋى مەن ديقاندار پايدالاناتىن سۋعا مىندەتتى تۇردە كەلىسىمشارت جاساسۋ قاجەتتىگىنەن قۇلاعدار ەتتى.

«وبلىس اۋماعىندا 310 گيدروتەح­نيكالىق نىسان بار. ولاردىڭ 72-ءسى – سۋ قويماسى, 112 توعان, 13 بوگەن جانە بوگەت, 14 سۋ تورابى مەن 99 ماگيسترالدىق كانالدار. سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋدانى 270,5 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە سۋار­مالى ەگىستىك – 246,2 مىڭ گەكتار. بارلىق سۋارۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزىندىعى 9,4 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. سۋارۋ جەلىلەرى مەن گيدروتەحنيكالىق نىسانداردىڭ 60-70 پايىزىنىڭ توزۋىنا بايلانىستى سۋ شىعىنى 40 پايىزعا ارتىپ, سۋارمالى جەرلەر تولىق يگەرىلمەي جاتىر. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن 2022 جىلدان باس­تاپ اينالىمنان شىعىپ قالعان 54,1 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەردى اينالىمعا ەنگىزۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 1,7 ملرد تەڭگەگە 9 جوبا ازىرلەنگەن بولاتىن. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ قۇنى 124,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ناتي­جەسىندە سۋارۋ كەزىندە سۋ شىعىنىن ازايتىپ, سۋارمالى جەرلەردەن الىناتىن ءونىم كولەمىن 23 پايىزعا ارتتىرۋ جانە 2000-عا جۋىق جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جوسپارلانعان», – دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماس باتانوۆ.

ونىڭ بايانداۋىنشا, 2022-2023 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 7 اۋداننىڭ جانە قوناەۆ قالاسىنىڭ سۋارۋ جەلىلەرىن قايتا جاڭعىرتۋعا 7,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. اعىمداعى جىلى باستالعان جۇمىستاردى جالعاستىرۋعا جانە ۇيعىر اۋدانىنىڭ جوباسىنا 6,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بولىنگەن قاراجاتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە ۋاقتىلى بولىنبەۋى جوبالاردى قايتا تۇزەتۋگە  باعىتتالعان شىعىندارعا الىپ كەلەدى.

شارۋا قوجالىقتارىنىڭ سۋعا كەتەتىن شىعىندارىنىڭ ءوسۋىن, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ارقاسىندا سۋ تۇتىنۋ كولەمىن ازايتىپ, ونىمدىلىكتى ۇلعايتۋ ارقىلى تابىستاردىڭ وسۋىمەن تەڭەستىرۋگە بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستا سۋ ۇنەم­دەۋ تەحنولوگيالارى 20,5 مىڭ گەكتاردا قولدانىلادى, ونىڭ 9,6 مىڭ گەكتارى تامشىلاتىپ سۋارۋ بولسا, 10,9 مىڭ گەكتارىندا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.

الماتى وبلىسى – سۋ رەسۋرستارىمەن قامتىلعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى. سولاي بولا تۇرا سۋ رەسۋرستارىنىڭ ترانسشەكارالىق وزەندەردەن جانە كليماتتىق وزگەرىستەرگە تىكەلەي تاۋەلدىلىگى كەيىنگى جىلدارى ايقىن كورىنىس تاۋىپ وتىر. سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ پەرسپەكتيۆالارى سۋدى ۇنەمدەيتىن سۋارۋ تەحنولوگيالارىن كەڭىنەن قولدانۋمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل سۋدى جانە قو­رەكتىك زاتتاردى نۇكتەلىك جەتكىزۋ ار­قىلى سۋدى تۇتىنۋدى ازايتۋعا جانە ونىم­دىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان بايلانىستى تاۋار ون­دىرۋشىلەردى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا مينيسترلىك تاراپىنان ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا­لاۋ, سونداي-اق فەرمەرلەرگە سۋ بەرۋ جو­نىندەگى قىزمەتتەردىڭ قۇنىن سۋبسيديا­لاۋ تۇرىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كورسەتىلەدى.

شارۋاشىلىقتاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا مولشەرىن ۇلعايتۋ جونىندەگى ۇسىنىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان قولداۋ تاپقاندىعى ايرىقشا اتالدى. اعىمداعى جىلى ينۆەستيتسيالىق سالىمداردى سۋبسيديالاۋعا بيۋدجەتتەن 4,7 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.

تۇرعىنداردىڭ تابىستىلىعىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەح­نولوگيالارىنىڭ جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا تومەن 2,5 پايىزدى نەسيە بەرۋ ارقىلى قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە جوبالاردى 20 پايىزدان الدىن الا تولەم ارقىلى ىسكە اسىرىپ, قالعان بولىگىن سۋبسيديا العاننان كەيىن وتەۋ تەتىگى پىسىقتالىپ جاتىر. سونىمەن قاتار باعاسىن ودان ءارى ارزانداتۋ ءۇشىن وبلىس اۋماعىندا سۋ ۇنەمدەۋ جابدىقتارىن شىعاراتىن زاۋىت سالۋ جوسپارلانعان.

«سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەمەكشى, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگى تۋراسىندا ۇنەمى ءتۇسىندىرىلىپ جانە اگرارلى اي­ماق­تا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەن­گىزۋ جۇ­مىستارى بۇدان ءارى دە جالعاسا بەرمەك.

مينيسترلەر ساپار سوڭىندا «جىبەك جولى» جشس مەن شەڭگەلدىدەگى سورعى ستان­ساسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, ونداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى.

الماتى وبلىسى