عىلىمي مامان دايارلاۋ تۇيتكىلدەرى

عىلىمي الەۋەت

بۇعان قوسا ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىن­دارىن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە اينال­دىرۋ ءۇردىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل – عىلىمنىڭ ءورىسىن كەڭەي­تىپ, عالىمدارعا زەرتتەۋ جۇمىسىمەن كەدەر­گىسىز اي­نا­لىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قادام.

2023–2024 وقۋ جىلىندا جوعارى عىلىمي بىلىكتى كادرلارعا قاتىستى 105 ۇيىم ماگيسترانتتاردى, 75 ۇيىم دوكتورانتتاردى, 18 ۇيىم رەزيدەنتتەردى ازىرلەيدى. ەلىمىزدە 36 491 ماگيسترانت, 7 437 رەزيدەنت-دارىگەر, 5 966 دوكتورانت وقىپ جاتىر. دوكتورانتتاردىڭ ەڭ كوپ ۇلەسى – الماتى قالاسىندا (2729 ادام نەمەسە 45,7 پايىز). استانادا – 1797 ادام (30,1 پايىز), قاراعاندى وبلىسىندا 372 ادام (6,2 پايىز) دوكتورانتۋرادا وقىپ جاتىر. ال بەيىندى باعىت بويىنشا دوكتورانتتار سانى 233 ادامدى جانە فيلوسوفيا دوكتورانتتارى (PhD) 5733 ادامدى قۇرايدى. ياعني بۇلاردىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ عىلىمداعى الەۋەتىن ارتتىراتىن مىقتى مامانداردىڭ قاتارىن تو­لىقتىرۋعا ءتيىس. وسى ماقساتتا ەلى­­مىز­دىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا عى­­لى­مي بازاعا قولجەتىمدىلىكتى قام­تا­­ما­سىز ەتۋ جانە ونىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ينف­­راقۇرىلىمىن جاقسارتۋ, حالىق­ارا­­لىق بايلانىستى كەڭەيتۋ, شەتەلدىك ما­مان­­دار­دى تارتۋ, ءۇش تىلدە وقىتۋ, عىلى­مي جا­­ريا­­لانىمداردى ۇلعايتۋ كوزدەلگەن.

ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»

سونىمەن قاتار 2022 جىلى عىلى­مي مەكتەپتەردىڭ زەرتتەۋ الەۋەتىن دا­مى­­تۋعا, سونداي-اق ولاردىڭ باسەكەگە قابى­­لەتتىلىگىن ارتتىرۋعا 11 ۋنيۆەرسيتەت پەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ارا­­­سىندا كادرلار دايارلاۋدىڭ ءارتۇرلى باعىتى بويىنشا عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ىن­­تى­ماقتاستىعى تۋرالى شارتتارعا قول قويىلدى. عىلىمي زەرتتەۋ ۇيىمدارى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماگيسترانتتارى مەن دوكتورانتتارىن عىلىمي تاعى­لىم­داماعا قابىلداپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ عىلىمي جاب­دىقتارىن ۇسىنۋدى قولعا الدى.

جالپى, عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ با­عىتىنداعى جۇمىستاردى زەرتتەۋ­شى­لەر­دىڭ عىلىمي جوبالارىنىڭ نەگىزگى تا­لاپ­تارعا ساي بولۋىمەن, عىلىمي جا­ريا­لانىمدار سانىمەن ءارى وندىرىسكە ەنۋى­مەن سونداي-اق پاتەنت الۋىمەن باعا­لاۋعا بولادى. عىلىمي اتاقتى قور­عاۋ­عا قويىلاتىن تالاپتار جاۋاپتى مينيس­ترلىك تاراپىنان بەكىتىلەدى. سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدى تالاپتاردىڭ ءبىرى – عىلىمي جاريالانىمداردىڭ بولۋى.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2023 جىلى 101 جو­عارى وقۋ ورنى 7428 عىلىمي ماقالا جاريالاعان, ونىڭ 5344-ءى «Scopus» دەرەك­قورىنداعى جۋرنالداردا جانە 2367-ءسى «Web of Science»-تە يندەكستەل­گەن عىلىمي باسىلىمداردا جارىق كور­گەن. جاريالانىمدار سانى بويىنشا 10 جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قاتا­رىنا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى (1162), ق.سات­باەۆ اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق زەرتتەۋ تەح­نيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (1181), ل.ن.گۋ­ميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋني­ۆەرسيتەتى (923), قاراعاندى ين­دۋس­­تريالىق ۋنيۆەرسيتەتى (506), س.اس­فەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلت­­تىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى (280), اباي اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق پەداگو­گي­كالىق ۋنيۆەرسيتەتى (254), ە.بو­كەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى (201), اۋە­زوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋني­ۆەر­سيتەتى (195) كىرەدى. جوعارىدا اتال­عان دەرەكتەر وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندا­رىنىڭ عىلىمي سالاداعى بەلسەندى سەرپى­نىن جانە ولاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قوسقان ۇلەسىن, ال جاريالانىمدار سانىنداعى وزگەرىستەر عىلىمي بەل­سەن­دىلىكتەگى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ با­سىم­­دىقتارىنداعى نەمەسە زەرتتەۋ قىز­مە­تىنە اسەر ەتەتىن باسقا دا فاكتور­لاردا­عى وزگەرىستەردى كورسەتەدى.

جاريالانىم ەتيكاسى

ايتا كەتەيىك, «Web of Science» جانە «Scopus» عىلىمي دەرەكتەر بازا­سىنا 5 وتان­دىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 12 عى­لىمي جۋرنالى ەنگەن. وسى تۇستا عى­لى­مي جاريالانىمعا قاتىستى ماسەلە­لەر دە جوق ەمەس. مىسالى, عىلىمي جۋر­نال­­دارعا شىققان ماتەريالدار تەكسە­رىلە كەلە, قايتارىلىپ جاتادى. مۇنى رەتراكتسيالانعان جۇمىستار دەيدى. وڭ­تۇس­تىك قازاقستان مەديتسينا اكادە­ميا­سى­نىڭ باسقارما باسشىسى جاقسى­لىق التىنحان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, رەتراك­تسيالانعان جاريالانىمداردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.

– 2010 جىلى شامامەن 200 جاريالانىم تۋرالى حابارلانعان بولسا, 2019 جىلى «Retraction Watch» دەرەكقورى 20 مىڭ جازباعا جەتكەن. ال 2024 جىل­دىڭ قاڭتار ايىنداعى دەرەك بويىنشا رەتراكتسيالانعان جاريالانىمدار دەرەك­قورلارىندا 50 مىڭنان اسا جازبا بار. جاريالانىمدار رەتراكتسياسى ادەتتە قوعامعا حابارلانبايدى. سونىڭ سالدارىنان باسقا زەرتتەۋشىلەر قاتە ناتيجەلەرگە نەگىزدەلگەن شەشىمدەر قابىلداۋى مۇمكىن. عىلىمي باسىلىم­نان جاريالانىمدى رەتراكتسيالاۋ اۆتورلاردىڭ نەمەسە باسقا دا باستاماشىل تۇلعالاردىڭ, سونداي-اق رەداكتسيانىڭ باستاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. ءانونيمدى مالىمدەمەلەر رەتراكتسيا ۇدەرىسىن باس­تاۋعا نەگىز بولا المايدى, – دەيدى جاقسى­لىق التىنحان ۇلى.

«Thinking Skills and Creativity» جۋرنالىنان رەتراكتسيالانعان وتاندىق عا­لىم­­داردىڭ ماقالالارى بويىنشا جۇر­­گى­زىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ماقالا­لارى رەتراكتسيالانعان اۆتورلار كوبىنە دەلدالداردىڭ كومەگىنە جۇگىنەتىنى, ءانو­نيمدى رەتسەنزيالاۋ ۇردىسىندە رەتسەنزيالارمەن تانىسپايتىنى, سونىمەن قاتار ولاردىڭ رەتراكتسيا فاكتىسىن جۋرنالدىڭ رەداكتسيالىق القاسىنىڭ كىناسى دەپ ساناي­تىنى انىقتالعان. سوندىقتان جاق­­سى­لىق التىنحان ۇلى عىلىمي كادر­لاردى دايارلايتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر ساپانى جاقسارتۋ ءۇشىن جاريالىم ەتيكاسىن ۇزدىكسىز وقىتۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك دەيدى. دەمەك, عىلىمي جۇمىس­تاردىڭ سانى عانا ەمەس, ساپاسى دا ەسكەرىلگەنى ءجون.

ءتىل ءبىلۋ – قاجەتتىلىك

جاريالانىمدارعا قاتىستى ءسوز قوزعا­عاندا ءتىل ماسەلەسى كەسەكولدەنەڭدەيدى. دوكتورانتتاردىڭ ايتۋىنشا, ماقالالار­دى قازاق تىلىندە جاريالاۋ وتە قيىن. ويت­كەنى رەداكتسيالاردىڭ كوبى ماقالا ورىس نە اعىلشىن تىلىندە بولماسا قا­بىل­دامايتىن كورىنەدى. الايدا ماماندار عىلىمعا بەت بۇرعانداردىڭ اعىلشىن ءتىلىن اينالىپ وتە المايتىنىن ايتادى. ياعني مىقتى عىلىمي مامان ءتىلدى بىلۋگە ءتيىس. جوعارى وقۋ ورىندارىندا وسى ماسە­لەگە دە ءمان بەرىلگەنى ءجون. ايتپەسە, ەلىمىزدە ءتىلدى مەڭگەرۋ دەڭگەيى تومەن ەكەن. 2023 جىلى تەك اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ سانى 52 814 ادامدى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە باكالاۆرياتتا ءبىلىم الۋشىلار سانى 47 344 ادامعا, ماگيستراتۋرادا – 3045 ادامعا, دوكتو­رانتۋرادا 627 ادامعا تەڭ بولعان. بىراق باكالاۆريات دەڭگەيىندە وقيتىنداردىڭ – 4,8 پايىزى, ماگيسترانتتاردىڭ – 8,2 پايىزى, دوكتورانتتاردىڭ 18 پايىزى عانا ءتىلدى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرگەن. رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, دوكتورانتۋرا دەڭگەيى ءۇشىن 5 دوكتورانتتىڭ تەك 1-ءى عانا اعىلشىن ءتىلىن س1 دەڭگەيىندە ءبىلۋى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ دايارلىق ساپاسىنىڭ تومەن ەكەنىن كورسەتەدى.

ال جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەك اعىل­شىن تىلىندە ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەردىڭ سانى بويىنشا قازاق-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (6298), حالىقارالىق اق­پاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى (5433), Astana IT ۋنيۆەرسيتەتى (4977), س.اس­فەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى (2584), KIMEP ۋنيۆەرسيتەتى (2545), ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى (1768), اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (1650), وڭ­تۇس­تىك قازاقستان مەملەكەتتىك اكادەمياسى (1515) الدىڭعى قاتاردا تۇر.

حالىقارالىق بايلانىس

عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋدا شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تاجىريبەسىن قابىلداۋ ءۇردىسى قارقىن الىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قا­سىم-جومارت توقاەۆ تا الەمدىك وزىق جو­عارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز جۇمىس ىس­تەۋدى تاپسىرعانى ەسىمىزدە. 2023 جىل­عى دەرەكتەرگە سايكەس, ەلىمىزدىڭ جو­عا­رى وقۋ ورىندارى شەتەلدىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن 6044 بەلسەندى حالىقارالىق شارت جاساسقان. سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارى – 1544, مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارى – 2050, جەكەمەنشىك جوعارى وقۋ ورىندارى – 1394, حالىقارالىق جوعارى وقۋ ورىندارى 88 شارتقا قول قويعان.

پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا 2022 جىلى پەتروپاۆلدا «University of Arizona» فيليالى اشىلدى. وندا ستۋدەنتتەر IT, ينجەنەريا, اگروتەحنو­لوگيا جانە ءبىلىم بەرۋ باعىتتارى بويىن­شا قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدە­رىندە وقيدى. سونداي-اق س.وتەباەۆ اتىن­داعى اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ بازاسىندا م.گۋبكين اتىن­داعى رەسەي مەملەكەتتىك مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى, الما­تىداعى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا ماسكەۋ ين­جەنەرلىك-فيزيكالىق ينستيتۋتى ۇلت­تىق يادرولىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ في­ليالى قۇرىلدى. ال 2023 جىلى شە­تەل­دىك 8 جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنى­نىڭ فيليالى اشىلدى. ولاردىڭ قاتا­رىندا ەڭ ءىرى ءارى رەيتينگتە جوعارى تۇر­عانى – اقتوبەدەگى ق.جۇبانوۆ ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ بازاسىندا ورنالاسقان «He­riot-Watt» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى. سونداي-اق «Yessenov University» بازاسىنداعى نەمىس ينجەنەرلىك ينستيتۋتى, قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىندەگى سەۋل ۇلت­­تىق عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەر­سيتە­تىمەن بىرلەسە اشقان جاساندى ينتەللەكت عىلىمي مەكتەبى, ساتباەۆ ۋنيۆەر­سيتەتى جانىنان قۇرىلعان QS رەيتينگى بويىنشا 70-ورىندا تۇرعان الەمدەگى ەڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى گونكونگ «CityU» قالالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى بار.

سونىمەن قاتار عىلىمي مامانداردى دايارلاۋ ساپاسىن جاقسارتۋدا شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ وقىتۋشىلىق قىزمەتى دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ۇسىنعان دەرەكتەرىنە سايكەس, 2023 جىلى بيۋدجەتتەن تىس قا­را­جات ەسەبىنەن 86 جوعارى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا 65 ەلدەن 877 شەتەلدىك مامان تارتىلعان. بىلتىر شەتەلدىك مامانداردى ەڭ كوپ قابىلداعانداردىڭ تىزىمىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ءال-فارابي اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, قازاق ۇلت­تىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى, ق.جۇبانوۆ اتىن­داعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى, د.سە­رىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاق­ستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, م.وس­پا­نوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مە­ديتسي­­نالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ە.بو­كەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەر­سي­تەتى, الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەر­سيتەتى, ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حا­لىق­ارالىق قاتىناستار جانە الەم تىل­دەرى ۋنيۆەرسيتەتى, استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى بار.

جالپى, 2023 جىلى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا بيۋدجەتتەن تىس قارا­جات ەسەبىنەن شەتەلدىك مامانداردى تارتۋ وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وسكەن. تارتىلعان ماماندار سانى 2022 جىلدان باستاپ 16 پايىزعا ارتقان. ايتا كەتەيىك, مامانداردىڭ كوبى رەسەيدەن شاقىرىلعان. سونداي-اق گەرمانيا, اقش, پولشا, ۇلىبريتانيا, يتاليا, فرانتسيا مەملەكەتتەرىنەن دە ماماندار تارتۋدىڭ وڭ ءۇردىسى بايقالعان. بۇل ەلدەردىڭ ارقايسىسىنان 20-دان اسا مامان تارتىلىپتى.

پوستدوكتورانتۋرا

دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەدە پوستدوكتورانتۋرا ينستيتۋتى – جوعارى بىلىكتى عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋدىڭ ءتيىمدى نىساندارىنىڭ ءبىرى ءارى عىلىمنىڭ نەگىزگى قوزعالتقىشى. اقش-تا پوستدوك­تورانتتارعا ۇكىمەت جانىنداعى تاۋەلسىز اگەنتتىك ۇلتتىق عىلىمي قور (NSF) قولداۋ كورسەتەدى. قور نەگىزىنەن ۋاقىتشا گرانتتار بەرەدى. گرانتتاردىڭ دەنى جەكە زەرتتەۋشىلەرگە نەمەسە زەرتتەۋشىلەردىڭ شاعىن توپتارىنا بەرىلەدى. قالعان گرانت­­تار زەرتتەۋ ورتالىقتارىن قارجى­لان­دىرۋعا باعىتتالادى. اقش-تاعى پوست­دوكتورلىق باعدارلاما PhD دوكتورلارى ءۇشىن جانە عىلىم كانديداتتارى ءۇشىن بولەك جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشى – «Postdoctoral Training» (پوستدوكتورالدى زەرتتەۋلەر). وندا پوستدوكتورانتتار ءدارىس جانە سەمينار ساباقتارىنا جەكە قاتىسۋ ارقىلى بىلىكتىلىكتەرىن ارت­تىرادى. وقۋ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ, عىلى­مي مەكەمەنىڭ ستيپەنديالارى نەمەسە قايىرىمدى­لىق ۇيىمدارىنىڭ دە­مەۋ­­شىلىك كومەگى ەسەبىنەن قارجىلان­دىرى­لادى. وسىعان بايلانىستى پوستدوك­تو­رانتتىڭ ۇستانىمى ۋاقىتشا جانە قارجىلاندىرۋ كولەمىنە تىكەلەي بايلانىستى بولادى. ەكىنشى – «Postgraduate Level» (عىلىم كانديداتتارىنا ارنالعان پوستدوكتورانتۋرا). وندا كەم دەگەندە ءۇش جىلعا ەسەپتەلگەن ءبىلىم بەرۋ باعدار­لاما­سى جۇزەگە اسىرىلادى. العاشقى ەكى جىلدا پوستدوكتورانت جەكە جوسپار بويىنشا اكادەميالىق ءبىلىم الادى. سودان كەيىن ءبىر جىل ىشىندە ستۋدەنتتەر ءوز زەرتتەۋلەرىن جۇرگىزەدى جانە قالاسا «Habilitation to direct theses» دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن دايىنداۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيدى.

گەرمانياداعى پوستدوكتورانتۋرا عالىمعا زەرتتەۋ سالاسىندا تاجىريبە جي­ناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ماماندىقتى تەرەڭ يگەرۋگە ىقپال ەتەدى. زەرتتەۋ توبىندا نەمەسە ينستيتۋتتا پوستدوكتورانت رەتىندە جۇمىس ىستەۋ ۋاقىتى شەكتەۋلى, ماماندىققا بايلانىستى 3 جىلدان 5 جىل­عا دەيىن سوزىلادى.

ال وتاندىق تاجىريبەدە پوستدوكتورانتۋرا باعدارلاماسىن 2020 جىلى العاش بولىپ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ەنگىزدى. بۇل ماڭىزدى قادام ۋنيۆەرسيتەتتى الەمدىك وزىق دەڭگەيدەگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالدىرۋعا جانە الەمدىك عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ قوعامداستىعىنداعى وتاندىق عىلىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. ۇلتتىق ۋني­­ۆەرسيتەتتىڭ جوعارى حالىقارالىق ستان­­دارتتارعا سايكەس كەلەتىن پوستدوك­توران­تۋرا باعدارلاماسى ەڭ الدىمەن عىلىمي دارەجەسى بار جاس مامان­دار­دىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتى­رىپ, ولار­دىڭ جۇرگىزگەن دەربەس عىلى­مي زەرت­تەۋ­لەرىن تاجىريبەلىك-كونس­ترۋك­تور­­لىق ازىر­لەمەلەر اياسىندا جانە جوعا­رى رەي­­­تينگ­تى عىلىمي باسىلىمدار­دا جاريا­لانۋ ارقىلى وزەكتىلىگىن ارت­تى­رۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار پوست­دوك­تورانتۋرا باعدارلاماسى 2021 جىلى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, 2022 جىلى س.سەي­فۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەح­نيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, 2023 جىلى استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە تاعى باسقا بىرقاتار ۋنيۆەرسيتەتتە اشىلدى.

ەلىمىزدە تانىمال عىلىميمەتريكالىق كورسەتكىش h-index شاماسى بويىنشا كوشباسشىلار تىزىمىنە نازارباەۆ ۋني­ۆەرسيتەتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, قازاق­ستان-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتى كىرەدى. قالعان جوعارى وقۋ ورىندا­رىندا h-index كورسەتكىشى 17-دەن اسپايدى.

عىلىمي ءوندىرىس

رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, وسى كۇن­گە دەيىن اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ نا­تيجەسىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى زەرتتەۋشىلەر سانىنىڭ وسكەنى بايقا­لادى. بۇل زەرتتەۋ ساپاسىنا وڭ اسەر ەت­كەنىمەن, عىلىمي ءوندىرىستى ايتارلىق­تاي ىلگەرىلەتىپ جاتقان جوق. سانعا قاراپ, قىزمەتكە كەلەتىن عىلىمي كادر دايىن دەپ قۋانۋعا ءالى ەرتە. ويتكەنى اكادەميالىق كەزەڭدى اياقتاعان مامانداردىڭ كوبى ءارى قاراي عىلىممەن اينالىسۋعا بارا بەرمەيدى. عىلىمي زەرتتەۋ قىزمەتى سالاسىنا جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى دايارلىقتىڭ تۇلەكتەرى وتە از كەلەدى. وعان سەبەپ تە كوپ. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2022 جىلى دوكتورانتۋرانى تامامداعان 1,5 مىڭ تۇلەكتىڭ ىشىندە عىلىمي زەرت­تەۋ­لەر سالاسىنا تەك 69 PhD كەلگەن. قىز­مەتكەرلەردى جاڭارتۋدىڭ بۇل قارقى­نى زەينەتكەرلىككە شىعۋ سياقتى تابيعي سە­­بەپ­تەر بويىنشا شىعىننىڭ ورنىن تول­تى­را المايدى. ويتكەنى زەينەتكە دەيىن­گى جانە زەينەت جاسىنداعى كادرلار سانى زەرتتەۋ قىزمەتىمەن اينالىساتىن بار­­لىق قىزمەتكەردىڭ تورتتەن ءبىرىن قۇرايدى.