ماسەلەن, 2023 جىلدىڭ كۇزىندە, ياعني, وقۋ ماۋسىمىنىڭ 4-ءشى كەزەڭىندە سپۋتنيك ستانتسياسىنىڭ مامان-تەحنيكتەرىن قايتا دايارلاۋ باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ جۇرگىزىلدى. بۇل ساتتە بىزدەر الماتى وبلىسىندا ىسساپارمەن جۇرگەن ەدىك. قاراكەمەر كەنتىندە ورنالاسقان اسكەري بولىمگە اتباسىن بۇردىق. مۇنداعى ماقسات - ۇلتتىق ۇلاننىڭ بايلانىس ماماندارىن وقىتۋ بويىنشا ماتەريال ازىرلەۋ. وسى رەتتە بىزگە 1 وقۋ روتاسىنىڭ 3 وقۋ ۆزۆودىنىڭ كومانديرى كىشى سەرجانت (ماتەريال گازەتكە دايىندالىپ جاتقان تۇستا كەيىپكەرىمىز لەيتەنانت شەنىن الدى. ارى قاراي – لەيتەنانت) قۋانىش ايتباي كومەككە كەلدى.
لەيتەنانت ايتباي قۋانىش 1990 جىلى 23 جەلتوقساندا الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانى بولەكساز اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1993 جىلى وتباسىمەن قاراكەمەر اۋدانىنا كوشكەن. سول جىلدان بەرى وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى. ەڭبەكشىقازاق اۋدانى قاراكەمەر اۋىلىنا مەكتەپتە 9 سىنىپقا دەيىن ءبىلىم العان. كەيىن ەسىك قالاسىنداعى جەتىسۋ زاڭ كوللەدجىندە وقىعان. الماتى قالاسىندا زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا جوعارى وقۋ ورنىن اياقتاعان. سونداي-اق شىمكەنت قالاسىندا بايلانىس ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان. 2010 جىلى كوكتەم كەزىندە اسكەر قاتارىنا قوسىلعان. قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى 06708 اسكەري بولىمىندە راكەتالىق اسكەر مەن ارتيللەريا قۇرامىندا بولىپتى. اسكەردەن ورالعاننان كەيىنگى بىرنەشە ايدان سوڭ 6654 اسكەري بولىمىنە كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەتكە ورنالاسقان. اسكەرگە دەيىن سوت ورىنداۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن. مۇندا قارجىلىق ماسەلەلەر ءجيى تۋىنداعاندىقتان كەيىپكەرىمىز جالاقىسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا بايلانىستى اسكەري قىزمەتكە قىزىققان كورىنەدى.
– اسكەري قىزمەتىمدى بولىمشە كومانديرىنەن باستادىم. اۋەلدە ۆزۆود سەرجانتى بولدىم. 2015 جىلى بايلانىس قىزمەتىنە اۋىستىم. ناقتىراق ايتقاندا, ءبولىنىس باستىعى-اپپارات باستىعى بولدىم. اپپارات باستىعى – موبيلدىك-كەشەندى اپپاراتتارعا جاۋاپتى تۇلعا. اسكەري ءبولىم تۇرعان جەردە بايلانىس تورابى بولادى. ال اسكەري ءبولىمنىڭ جەكە قۇرامى ءتۇرلى جاعدايدا, ءارتۇرلى جەردە تاپسىرما ورىنداۋى مۇمكىن. سونداي كەزدە بايلانىسشىلار دا ەرىپ بارادى. ولاردىڭ مىندەتى – بايلانىس جۇيەسىن رەتتەۋ. مىنە, وسىنداي مىندەتتەردى اتقاردىم. ۋاقىت وتە كەلە بايلانىس تورابىندا راديوستانتسيا باستىعى بولدىم, ودان سوڭ 5574 اسكەري بولىمىنە ۋاقىتشا اۋىسىپ باردىم. ول جەردە 8 اي اسكەري قىزمەت اتقاردىم. ۋاقىتشا بارۋىما اسكەري ءبولىمنىڭ جاڭادان قۇرىلعانى سەبەپ بولدى. ول جەردە ءبىز بايلانىس تورابىن قۇردىق. كادر ماسەلەسى وزەكتى بولعاندىقتان, جاڭادان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جينالعانىن كۇتتىك. سول جەردە جاس مامانداردى ۇيرەتكەن سوڭ, 6654 اسكەري بولىمىنە قايتا ورالدىم. مەن بۇعان دەيىن 2012 جىلى ەلەكتر-كۇش قوندىرعىلارىنىڭ قىزمەتى باعىتىندا كۋرستان وتكەن ەدىم. سونىڭ ناتيجەسىندە اسكەري بولىمىمە ورالعان ساتتە مەنى ءبولىنىس باستىعى – ەلەكتر-كۇش قوندىرعىلار باستىعى لاۋازىمىنا تاعايىندادى. 2018 جىلدىڭ تامىزىنان 2022 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن وسى باعىتتا قىزمەت ەتتىم. سودان كەيىن اسكەري ءبولىم كومانديرىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا وقۋ باتالونى ۆزۆود كومانديرى بولىپ تاعايىندالدىم. ءسويتىپ, وفيتسەرلىك لاۋازىم بۇيىردى, – دەدى ايتباي مۇراتجان ۇلى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ومىرجولىمەن تانىسىپ العاننان كەيىن, قىزمەتى مەن وقۋ بارىسى جايلى ءسوز قوزعادىق. ءبىزدى اتالعان اسكەري ءبولىمنىڭ 1 وقۋ روتاسىنىڭ وقۋ ۆزۆودىندا كىمدەردى جانە قالاي وقىتاتىنى قىزىقتىرعان ەدى.
– جىلدىڭ تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا بۇل جەردە راديوتەلەگرافيستەر وقىتىلادى. راديوتەلەگرافيا ۇعىمى كونە بولعانىنا قاراماستان, ءالى كۇنگە دەيىن مۇلتىكسىز قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان ءتيىمدى بايلانىس تاسىلىنە جاتادى. ءبىر كەزدەرى ۇلتتىق ۇلاندا بۇل ءتاسىلدى قولدانۋ شارالارىن توقتاتقان بولاتىن, بىراق 2017 جىلدان باستاپ وسى سالاعا قايتادان دەن قويىلا باستادى. ويتكەنى, وزدەرىڭىز شەت مەملەكەتتەردە بولىپ جاتقان سوعىس جاعدايلارىن باعامداپ وتىرعان شىعارسىزدار. سونداي ساتتەردە تسيفرلى قۇرال-جابدىقتار ءجيى ءسونىپ قالادى. مىسالى, يادرولىق جارىلىس كەزىندە نەمەسە وزگە دە جارىلىس تۇرلەرى بولعان شاقتا دا راديوتەلەگرافيا بايلانىس ورناتۋدىڭ سەنىمدى كوزى بولا الادى. سوندىقتان مۇنداي ساتتە تسيفرلى بايلانىس ءوشىپ قالسا, ءبارىبىر راديوتەلەگرافيا كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى. مىنە, سوندىقتان دا مۇنىڭ ءتىلىن تۇسىنە الاتىن, ءبىلىمدى ماماندار دايىنداۋدى ءبىز ءوز مىندەتىمىزگە الدىق. مەنىمەن بىرگە 3 وقۋ ۆزۆودىندا مامان (تەحنيك) – نۇسقاۋشى تيمۋر سارسەنباەۆ تا قىزمەت اتقارادى, – دەدى لەيتەنانت ايتباي قۋانىش.
ءوڭىر-وڭىردەن جينالعان اسكەري قىزمەتشىلەر قاراكەمەردەگى وقىتۋ پۋنكتىنەن ءبىلىم الىپ, وقۋ اياقتالعان سوڭ باس قولباسشىلىقتان كەلگەن كوميسسيا الدىندا ەمتيحان تاپسىرادى. وقۋعا كەلگەن 95-110 تالىمگەردىڭ بارلىعى 4-5 دەگەن باعاعا تاپسىرۋى شارت. مۇندا ءبىلىم الاتىن ازاماتتاردىڭ وزگە وقۋ روتالارىنداعى قارۋلاستارىنان وزگەشەلىگى سول ءوز قابىلەتتەرىن جەكە-دارا عانا بايقاتادى. سوندىقتان بايلانىس ماماندارىنىڭ ەستۋ قابىلەتى وتە جاقسى بولۋى كەرەك. سول سەبەپتى ولار اسكەري بولىمگە كەلگەندە ەستۋ قابىلەتتەرى ءجىتى تەكسەرۋدەن وتەدى.
– مىسالى, ءبىز ولارعا بەلگىلەنگەن 5-6 سيگنال جىبەرەمىز. الگى ادام ءدال سول سيگنالدى بىزگە قايتالاپ بەرۋى كەرەك. ەگەر بەرىلگەن سيگنالدى قايتالاي الماسا, وقۋعا قابىلدانبايدى. ويتكەنى, ونداي ادامدى وقۋعا قابىلداعاننىڭ وزىندە ناتيجە شىعارۋ قيىننىڭ قيىنى. ال دىبىستى ەستي بىلەتىن قابىلەتتى ادام بايلانىسشى ماماندىعىن مەڭگەرىپ كەتە الادى. بۇعان كوبىنە مۋزىكاعا جاقىن جاندار لايىقتى سانالادى, – دەدى ول.
سونداي-اق مۇنداعى بايلانىس تورابىندا جاۋىنگەرلىك بەكەت بار. بەكەتتە كۇنىنە ەكى نەمەسە ءۇش كەزەڭدىك اۋىسىم بولادى. سول كەزەڭدىك اۋىسىم كەزىندە راديوستانتسيالارعا جاۋاپ بەرەتىن راديوتوراپ جاۋىنگەرلىك بەكەتى بولادى. بۇل جان-جاقتا ىسساپارمەن نەمەسە ارنايى تاپسىرمامەن جۇرگەن جوعارى باسشىلىقپەن جانە وزگە دە ماماندارمەن بايلانىس جەلىسىن ورناتۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنىڭ پايداسى جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ ءىسساپارى كەزىندە كوبىرەك تيەدى. راديوتەلەگرافيستەر قىسقا تولقىندا حابارلاما جىبەرەدى. بۇل الىس ايماقتاردى بايلانىستىرۋعا ءتيىمدى. حابارلاما ۋلتراقىسقا تولقىندا تسيفرلى جاعدايدا جىبەرىلمەيدى. سول سەبەپتى دە راديوتەلەگرافيا ءالى كۇنگە دەيىن قولدانىستا. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, مۇنى ۇيرەنىپ العان ادام سيگنالدىڭ باسقا تۇرلەرىمەن دە جۇمىس ىستەۋگە يكەمدى كەلەدى. مىسالى, راديوتەلەگرافيستەر تۇنگى ۋاقىتتا جاساندى ساۋلەنىڭ نەمەسە كەز كەلگەن جارىق شامىنىڭ كومەگىمەن دە حابار تاراتا الادى. ال بۇل باعىتتا ءبىلىم الۋشىلارعا راديوتەلەگرافيا سالاسى عانا ۇيرەتىلمەيدى. سونداي-اق ۇلتتىق ۇلان بازاسىندا بار بايلانىس راديو ستانتسيالارىن قولدانۋ تاسىلدەرى دە كورسەتىلەدى. بۇل قاتارعا Codan Envoy, Hytera, Hyt, Alinca جانە تاعى باسقا دا قۇرىلعىلار جاتادى.
ماسەلەن, ءموبيلدى سپۋتنيكتى ستانتسياعا جاتاتىن Iridium 9555 تەلەفونىمەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى ۇيرەتىلەدى. بۇل الدىڭعى Iridium 9505ا مودەلىنىڭ جاڭارتىلعان نۇسقاسى. ول الدىڭعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا قورعانىس دارەجەسى جاعىنان اناعۇرلىم جوعارى, ءارى جەڭىل كورپۋسىمەن ەرەكشەلەنەدى. تەلەفوننىڭ جابدىقتالۋى دا ءبىرشاما جەتىلدىرىلگەن. USB ينتەرفەيسىن قولدانۋ ونى داۋىستىق جانە SMS جىبەرۋ قۇرالى رەتىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار dial-up جۇيەسىنە قوسىلۋ ءۇشىن مودەم رەتىندە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مودەل سۋرەتتەردى كورۋگە نەمەسە اۋەن تىڭداۋعا ارنالماعان, بىراق ول كەز كەلگەن جاعدايدا ءوزىن سەنىمدى بايلانىس قۇرالى رەتىندە دالەلدەي الادى. بۇل باعىتتا ينتەگراتسيالانعان Ranger جۇيەسى جايلى ايتپاي كەتۋگە بولماس. Ranger- سەنىمدى جانە تەز ورنالاستىرۋعا ىڭعايلى سپۋتنيكتىك بايلانىس پلاتفورماسى. ول توتەنشە جاعدايلاردا تاپتىرماس بايلانىس قۇرالى سانالادى. ونىڭ ءتىپتى ديزاينىنا دەيىن الىپ جۇرۋگە ىقشامدى ويلاستىرىلعان. ماتەريالى بەرىك ءارى قولدانۋعا قولايلى كەلەدى. ءوندىرىس پروتسەسىندە جوعارى دالدىكتەگى مودۋلدىك تەرمينال جاسالادى, وندا بارلىق كومپونەنتتەر وڭاي بىرىكتىرىلەدى. ءتىپتى بۇعان ۆيدەو-كامەرا مەن نوۋتبۋكتى دە قوسىپ بايلانىس ورناتۋعا مۇمكىندىك بار.
بۇلاردان بولەك وقۋ ورتالىعى تالىمگەرلەرگە Hytera PD – 705, 785 جانە Hytera MD - 785 راديوستانتسيالارىن قولدانۋدى ۇيرەتەدى. بۇل راديوستانتسيالار ستاتسيونارلىق بايلانىس توراپتارىندا, جىلجىمالى وبەكتىلەردە ورناتۋ مۇمكىندىگى بار ۋلترا-قىسقا تولقىندى قابىلداۋعا ارنالعان. سونىمەن قاتار ءبىر ءتيپتى راديوستانتسيامەن بايلانىستى ۇيىمداستىرۋعا جانە بايلانىس جۇرگىزۋگە لايىقتالعان.
وسىلاردىڭ قاي جۇيەدە جانە قالاي قولدانىلۋى كەرەكتىگى دە وقىتىلادى. قاراكەمەردە ءبىلىم الاتىن اسكەري مەرزىمدى قىزمەتكەرلەرگە بۇل قۇرىلعىلارعا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جولى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرىلەدى.
– ەكىنشى جانە ءتورتىنشى كەزەڭدەگى وقىتۋ بارىسىندا مامانداردى قايتا دايارلاۋعا ءمان بەرەمىز. ويتكەنى, زامان وزگەرگەن سايىن تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالار دا وزگەرىپ وتىرادى. سوندىقتان اسكەريلەردى 2-3 جىل سايىن قايتا دايارلاۋدى قولعا الامىز. قازىرگى ساتتە ۇلتتىق ۇلاندا 2012 جىلدان بەرى قولدانىپ كەلە جاتقان اۋستراليالىق Ranger ستپۋتنيكتىك قۇرىلعىسىنىڭ قىزمەتىمەن تانىستىرۋ ساباقتارىن وتكىزىپ جاتىرمىز. بۇل قۇرالدىڭ قاڭتار وقيعاسى كەزىندە بىزگە تيگىزگەن پايداسى كوپ بولدى. «قازاقتەلەكومنىڭ» قىزمەتى توقتاپ, ۇيالى تەلەفون وپەراتورلارى سوندىرىلگەن ۋاقىتتا ءبىز وسى اپپاراتتىڭ كومەگىمەن بايلانىس جاساپ وتىردىق. مۇنداي موبيلدىك-سپۋتنيكتىك ستانتسيا 56.5-58.8 گرادۋستارىندا KazSat-3 جانە KazSat-2 سپۋتنيكتەرىنە باعىنادى. سول ارقىلى ىشكى اسكەري بولىمدەرمەن بايلانىس ورناتۋدا قيىندىق بولعان جوق. مۇنىمەن اۋديو جانە فوتو-ۆيدەو دەرەكتەردى دە جولداي الامىز. ارينە, بۇل قۇرىلعىلاردىڭ قولدانىستا جۇرگەنىنە ون جىلدان اسىپ كەتتى. دەسە دە كۇتىپ-باپتاپ ۇستاۋدىڭ ناتيجەسىندە ءالى دە ۇزاق قىزمەت ەتۋىنە جاعداي جاساپ وتىرمىز. ءار اسكەري بولىمدەگى بايلانىس ماماندارى ادەتتە اپتاسىنا ءبىر مارتە بارلىق بايلانىس جۇيەلەرىن تەكسەرىپ, جۇمىسىن زەردەلەيدى, – دەدى بىلىكتى مامان.
وقىتۋشىنىڭ وسى سوزىنەن سوڭ, ءبىلىم الۋعا كەلگەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ويىن بىلگىمىز كەلدى. ۆزۆودتا ۇلتتىق ۇلاننىڭ ءاربىر اسكەري بولىمىنەن 27 تالىمگەر ءبىلىم الۋعا جينالىپتى.سولاردىڭ ءبىرى – «باتىس» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اقتاۋ قالاسىندا ورنالاسقان 6656 اسكەري بولىمىنەن كەلگەن سپۋتنيك ستانتسياسىنىڭ مامانى (تەحنيك) قاتارداعى بەكزات يمانعاليەۆ.
– قايتا دايارلاۋ باعىتى بويىنشا ءوزىمنىڭ ماماندىعىم بويىنشا ءبىلىمىمدى پىسىقتاپ, بىلمەگەنىمدى وقىپ جاتىرمىن. ءموبيلدى-سپۋتنيكالىق تەرمينال Ranger اپپاراتىن جاڭا قىرىنان تانىپ جاتىرمىز. مۇنىڭ اتقاراتىن قىزمەتتەرى جايلى تەرەڭىرەك ءبىلىم الدىق. ءبىزدىڭ اسكەري بولىمدە بۇل قۇرىلعىلار بار. قولدانىپ ءجۇرمىز. بىراق قازىرگى ساتتە قاراكەمەرگە كەلىپ, ءوزيمۋتتى انىقتاۋ, سپۋتنيكتى تاۋىپ الۋدىڭ جاڭارتىلعان باعدارلامالارىن ۇيرەندىم, - دەدى يمانعاليەۆ بەكزات.
لەيتەنانت ايتباي قۋانىش سەكىلدى ءوز سالاسىن جاقسى مەڭگەرگەن ازاماتتاردان ءبىلىم العان وزگە دە اسكەري قىزمەتشىلەر وسال بولماۋى كەرەك. سوندا عانا ۇلتتىق ۇلاننىڭ بايلانىس سالاسى ساپالى بولادى. بايلانىسشىلاردىڭ اراسىندا «باسقارماسىز جەڭىس, بايلانىسسىز باسقارما جوق!» دەگەن بەيرەسمي دەۆيز بار. ءيا, جانى بار ءسوز! بايلانىس بولماسا كەز كەلگەن مەكەمە, كەز كەلگەن ادام جاڭالىقتان حابارسىز قالادى. بۇگىنگىدەي اقپارات مايدانىندا ماڭىزدى حاباردان قۇر قالساڭىز, كوپ دۇنيەدەن ايىرىلىپ قالدىم دەي بەرىڭىز. سول سەبەپتى دە بايلانىسشىلاردىڭ مارتەبەسى زور!
قاتارداعى
جانبولات كەنجەعۇل
استانا – الماتى وبلىسى - استانا
