ەرتەرەكتە ءبىر كىسىنىڭ بالالارى تۋا شەتىنەي بەرىپتى. ايەلى كەزەكتى رەت قايتا بوسانعاندا بالا قۇرساقتان تۇسكەنىمەن, جىلاماعان سوڭ «تاعى دا ءولى تۋدى-اۋ» دەپ كۇدەر ءۇزىپ كەتىپ بارا جاتسا, نارەستەنىڭ شار ەتكەن داۋسى شىعىپ, جالت بۇرىلىپتى. «و-و, دىبىس, تۇڭعىش رەت دىبىسى ەستىلگەن بالا وسى, اتى دا دىبىس بولسىن» دەپتى. كۇتپەگەن جەردەن ەستىلگەن سول دىبىس (داۋىس) جاننان تۇڭىلگەن وتباسىعا قۋانىش سىيلاپ, ءومىرىن جالعاستى ەتسە كەرەك. وسىنداي-وسىنداي قاسيەتتەرى بار داۋىستىڭ. باستاعانىمىز ەسەنعاليدىڭ توقاش بەردياروۆ تۋرالى جازعان ولەڭى ەدى عوي. بۇل دا سول دىبىستاردىڭ ديالوگىنان تۇرادى:
«تەڭىز-تەڭىز ويلاردا تەربەلدىم كوپ,
ەل كورگىم كەپ تالپىندىم, جەر كورگىم كەپ.
– ولەڭ قايدا؟ – دەدىم مەن الماتىعا,
توقاش كوكەم جولىقتى:
– ول – مەنمىن – دەپ, كۇتپەگەن جەردەن...
ول مۇحيت دەپ ءتۇسىندى ءومىرىن دە:
– باۋىر تۇتىپ كەتىپ ەم سەنى مۇلدە,
بىراق ماعان (وزىمدەي ماتروس قوي)
نۇح پايعامبار جاقىنداۋ, – دەدى بىردە, كۇتپەگەن جەردەن...
شايحانا دا ورنىندا, مايحانا دا,
قىس وتەدى, بال كوكتەم قايتا ورالا.
قالعىپ كەتسەم, ەستيمىن كوكەم داۋسىن:
– كەمەڭ توقتاپ قالماسىن, بايقا, بالا, – كۇتپەگەن جەردەن».
ءبىز ىقشامداپ الىپ وتىرعان التى شۋماق ولەڭنىڭ ءار اۋىزىنىڭ سوڭى وسىلاي «كۇتپەگەن جەردەن» بولىپ اياقتالادى. بار بولعانى – وسى عانا. اقىننىڭ ولەڭىنە كوز جۇگىرتسە, شىعارما توقاش پەن ەسەنعالي دىبىستارىنىڭ ديالوگى ىسپەتتەس. دەمەك دراما داۋىستار اراسىندا جۇرەدى. ول ومىردە بار ادامنىڭ داۋىسى ما, جوق ايان با, ماڭىزدى ەمەس, ءتىل قاتسا جەتكىلىكتى. ويتكەنى جىردىڭ سوڭىنداعى «كەمەڭ توقتاپ قالماسىن, بايقا, بالا» دەگەن ءتۇيىن ءومىر بويى قايراپ وتەتىن داۋىس ەمەس پە؟ بارا-بارا بۇل ءۇن ءومىردىڭ وزىنە اينالۋى دا بەك مۇمكىن. ماسەلەن, موريس سيماشكونىڭ «جۋسان» حيكاياسىنداعى بەيبارىستىڭ ءومىرىن ۇستاپ تۇرعان جالعىز اۋىز ءسوز ەسىڭىزدە شىعار؟ ءسىز باسقاشا وي قورىتۋىڭىز دا مۇمكىن, بىراق بىزدىڭشە كەي تۇسىندا ءومىردىڭ ءوزىن اشكەرەلەپ, ادىلەتسىزدىگىن بەتىنە باسقان حيكايادا سۇلتان عۇمىرىنىڭ قاسيەتى مەن قاسىرەتىن وزەك ەتكەن جالعىز-اق دىبىس بولىپ شىعادى. جالعىز-اق ءسوز مازاسىن الىپ, جۇرەگىن سۋىرارداي سەزىمدەرگە بولەيدى. ءومىر بويى سول ءسوزدىڭ ءمانىن اشسام دەگەن ارمانمەن جۇرەدى. «كوكە-كوكە» دەگەن ەڭ اياۋلى ءارى قاسىرەتتى ءسوز ەدى ول ءۇشىن. سونىڭ تۇبىنە جەتەم دەپ ءجۇرىپ اجالمەن الىسىپ, قانشاما قيىندىقتاردى جەڭەدى. اباي ء«بىر اللادان باسقانىڭ ءبارى وزگەرمەك» دەگەنىندەي, بەيبارىس تاعدىرىنا قوجالىق ەتكەنىنە تالاسۋعا بولا ما؟ كوكەسىنەن ايىرىلعان كۇنى تەرەڭدەي تۇسكەن, بالكىم تەرىس اينالعان تاعدىرىن بيلەگەن تۇلعا. قىپشاق دالاسىندا قاننەن قاپەرسىز, شاماسى ەسى دە تولىق كىرە قويماعان بالا اۋىلىن جاۋ شاپقان كۇنى دۇشپان قولىنا ءتۇسىپ, كوكەسىنەن كوز جازىپ, قۇلدىققا ساتىلىپ كەتە بارعان. ەسىن تولىق بىلگەندەگى ءومىرى نانعا تالاستان باستالادى... سونشاما سۇمدىقتاردى جەڭىپ شىققان جاننىڭ ىشكى داۋىسى بولىپ ومىرىمەن بىتىسكەن ءسوزدىڭ قۋاتى اقىر سوڭىندا قىپشاق دالاسىنىڭ ءبىر ءتۇپ جۋسانىنا الىپ بارادى. جارتى الەمدى بيلەپ, مۇسىلمان الەمىنىڭ پاناسىنا اينالعان بيلەۋشى ءومىرىنىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن ۇستاپ تۇرعان كوكە دەگەن دىبىس قىپشاق دالاسىنىڭ ءبىر ءتۇپ جۋسانىنان سايا تاپقانىن تۇيسىنەتىن ۇرپاق كەلگەن كۇنى ءبىزدىڭ بارلىق تىنىسىمىز اشىلىپ, رۋحىمىز اسپاندارى انىق.
P.S. ال ءسىز ىشكى داۋىسىڭىزدى تاپتىڭىز با؟
