سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
«Smart Football» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىلتايشىسى مۇرات مەدەۋوۆتىڭ ايتۋىنشا, فۋتبول اكادەمياسىندا 5 جاستان 12 جاسقا دەيىنگى 1000-عا جۋىق بالانى جاتتىقتىرۋ جوسپارلانعان.
«Footlab» – سپورتسۇيەر قاۋىمعا, وتباسىلىق دەمالىسقا, بالالار مەن ەرەسەكتەر اراسىندا تۋرنيرلەر وتكىزۋگە ارنالعان ينتەراكتيۆتى فۋتبول الاڭى.
الماتىداعى «Footlab» ورتالىعى پورتۋگاليانىڭ فرانشيزاسىن العان. ونىڭ باس كەڭسەسى ليسسابوندا ورنالاسقان. اتالعان جوبانى تانىمال پورتۋگال فۋتبولشىلارى رۋي كوشتا مەن كريشتيانۋ رونالدۋ «7EGEND» يننوۆاتسيالىق كومپانياسىمەن بىرلەسىپ جاساعان. بۇگىندە «Footlab» فرانشيزاسى الەمنىڭ 60-تان اسا ەلىنە ساتىلعان. بۇل ورتالىق ليسسابون مەن دۋبايدان كەيىن ءۇشىنشى بولىپ, الماتىدا اشىلدى. جوباعا 1,5 ميلليارد تەڭگەدەن استام جەكە ينۆەستيتسيا سالىنعان.
ورتالىقتىڭ بيىل 50 مىڭنان اسا ادام قابىلداۋ, سونداي-اق سپورت پەن سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ءۇشىن الماتى قالاسىنىڭ وقۋشىلارى اراسىندا تۋرنير وتكىزۋ جوسپارى بار. ينۆەستورلار ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە وسىنداي ورتالىقتار جەلىسىن اشۋدى كوزدەپ وتىر.
پرەزيدەنت بالالارعا ارنالعان سپورت جوباسىن دامىتۋ ءۇشىن جاۋاپتى ورگاندارعا جەر تەلىمىن ءبولۋ ماسەلەسىندە جاردەم كورسەتۋدى تاپسىردى جانە استانادا وسىنداي فۋتبول ورتالىعىن سالۋ تۋرالى باستامانى قولدادى. كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ جاس فۋتبولشىلارعا تابىس تىلەپ, سپورت جەيدەسىنە قولتاڭباسىن قالدىردى.
قالانى سۋمەن قامتۋ – جالپىمەملەكەتتىك مىندەت
مەملەكەت باسشىسى الماتى قالاسىنا ساپارى بارىسىندا مەگاپوليستىڭ سۋمەن قامتۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىمەن دە تانىستى.
پرەزيدەنت ارقايسىسىنىڭ سىيىمدىلىعى 3 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن «بالقاش» تازا اۋىز سۋ ستانساسىنىڭ ەكى رەزەرۆۋارىنىڭ جانە سورعى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا «كاپتاج», «باستاۋ» توعاندارىنان جانە «مەدەۋ» سۇزگى ستانساسىنان كەلەتىن سۋدىڭ وسى رەزەرۆۋارلاردا جيناقتالىپ, زارارسىزداندىرىلاتىنى جونىندە مالىمەت بەرىلدى. تازالانعان اۋىز سۋ ارنايى ورناتىلعان سورعىلاردىڭ كومەگىمەن «كامەنسكوە پلاتو», «كولساي», «يۋبيلەينىي» جانە «مۇزتاۋ» شاعىن اۋداندارىنىڭ ماگيسترالدى جەلىلەرى ارقىلى تاراتىلادى.
نىساندى ارالاپ كورۋ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنا الماتى قالاسىن سۋمەن قامتۋ جەلىسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن دامۋ جوسپارى تۋرالى باياندالدى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا قالا اكىمدىگى بىلتىر جاڭادان 117 شاقىرىم سۋمەن قامتۋ جەلىسىن سالىپ, 46 كيلومەتر سۋ قۇبىرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. اتالعان شارالار الماتى حالقىنىڭ 99,3 پايىزىن سۋمەن قامتيتىن ورتالىق جەلىگە قوسۋعا مۇمكىندىك بەردى. بيىل تاعى 142 كيلومەتر سۋ قۇبىرىن تارتىپ, 48 شاقىرىم جەلىگە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل جىل سوڭىنا دەيىن تۇرعىنداردىڭ 99,6 پايىزىنا سۋ جەتكىزىپ, جەلىلەردىڭ توزۋ دەڭگەيىن 53,8 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆقا مەدەۋ اۋدانىنىڭ 50 مىڭ تۇرعىنىن سۋمەن قامتۋدىڭ قوسالقى سحەماسىن ىسكە قوسۋ جوسپارى جونىندە مالىمەت بەرىلدى. ال الاتاۋ, بوستاندىق جانە ناۋرىزباي اۋداندارىنىڭ حالقىن سۋمەن تۇراقتى ءارى ساپالى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەكى توعان سالىنىپ جاتىر جانە تاعى ەكەۋىنىڭ جوبالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس بيىل قارعالى توعانىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل نىسان ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ 50 مىڭ تۇرعىنىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. كەلەسى جىلى اقساي توعانىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر. ول ناۋرىزباي اۋدانىنداعى 100 مىڭ تۇرعىن مەن الماتى وبلىسى قاراساي اۋدانىنداعى 15 مىڭ تۇرعىننىڭ سۋعا قاتىستى ماسەلەسىن شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتى قالاسىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جالپىمەملەكەتتىك ماڭىزى بار باسىم مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار بىلتىر الماتى قالاسىنىڭ مەدەۋ اۋدانىندا بولعان جاعدايدىڭ قايتالانۋىنا جول بەرۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتتى.
– ەلىمىزدە سۋتاپشىلىعى بار. بىزگە جالپىمەملەكەتتىك باعدارلاما قاجەت. باۋ-باقشانى سۋارۋ ءۇشىن اۋىز سۋدى پايدالانۋعا بولمايدى. ونىڭ ورنىنا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن قولدانىسقا ەنگىزىپ, جەر استىنان جاڭا سۋ كوزدەرىن ىزدەۋ قاجەت. الماتىنىڭ تۇرعىندارى اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعىنا ءجيى شاعىمدانادى. سوندىقتان كەشەندى, جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
احۋالدىق ورتالىقتىڭ جۇمىسى اۋقىمدى
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى الماتى قالاسىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات بەرەتىن احۋالدىق ورتالىقتى ارالاپ كوردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا قالا اكىمى ەربولات دوساەۆ اتالعان ورتالىق «Big Data» تالداۋى مەن «Open Data» تۇجىرىمداماسىن ەنگىزۋ نەگىزىندە ساپالى شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن ءتيىمدى قۇرال بولاتىنىن ايتتى.
بۇل ورتالىق مەگاپوليستەگى ءومىردىڭ بارلىق اسپەكتىسىنە قاتىستى دەرەكتەردى جيناپ, تالداۋعا, حالىقتى قۇلاقتاندىرۋعا جانە قالا بيلىگىنىڭ تۇرعىندارمەن اراداعى كەرى بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا الماتىنىڭ احۋالدىق ورتالىعى قالا تىرشىلىگىنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن 53 مودۋلدەن تۇرادى. دەرەكتەر 50-دەن استام ۇيىمنان, سونداي-اق مەملەكەتتىك جانە قالالىق اقپاراتتىق جۇيەلەردەن (ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ سايتى, «قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار كارتاسى», «109 قىزمەتى», «بىرىڭعاي بەينەمونيتورينگ جۇيەسى», «سەرگەك», «وڭاي», مەتروپوليتەن, تجد جانە ت.ب.) جينالادى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ايرىقشا ءمان بەرىلەدى. بىلتىر الماتىداعى بارلىق مەملەكەتتىك مەكتەپ پەن بالاباقشادا العاش رەت كەشەندى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى ەنگىزىلدى. مەملەكەت باسشىسىنا ونىڭ تسيفرلىق بەينەباقىلاۋ كامەرالارى, دابىل تۇيمەلەرى, ورتكە قارسى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى, «Face ID» قوندىرعىسى بار ارنايى تۋرنيكەتتەر سەكىلدى 4 بولىكتەن تۇراتىنى جونىندە باياندالدى.
– جاساندى ينتەللەكت ازاماتتاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, الماتى تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. سوندىقتان مەن سىزدەردىڭ جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن ەنگىزۋ جوسپارىڭىزدى قولدايمىن. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, قالاداعى كولىك جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. مۇنى انىق بايقاۋعا بولادى. بۇل – وتە وزەكتى ماسەلە. مۇندا جاساندى ينتەللەكت ەرەكشە ءرول اتقارۋى كەرەك. ارينە, قاۋىپسىزدىكتى نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى. قاۋىپسىزدىك ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
سودان كەيىن مەملەكەت باسشىسى مەگاپوليستىڭ كولىك جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى باياندامانى تىڭدادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا 2025 جىلدان كەيىن قوعامدىق كولىكتى تولىقتاي گازعا جانە ەلەكترگە كوشىرۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تۋرالى باياندالدى. اكىمدىكتىڭ مالىمەتىنە سايكەس الداعى 2 جىل ىشىندە قوعامدىق كولىكتىڭ بارلىق كوممۋنالدىق اۆتوپاركىن جاڭارتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار 11 جىلدا العاش رەت تروللەيبۋس پاركىن جاڭارتۋ قولعا الىندى.
قالادا جول قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى ارتىپ كەلەدى. الماتىدا بىلتىر 70 كوشەگە 25 شاقىرىم جاڭا جول سالىنسا, بيىل 136 كوشەگە جالپى ۇزىندىعى 70 شاقىرىم بولاتىن جول توسەۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق وتكەن جىلى 200 شاقىرىم جولعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 250 شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايتىلماق.
قالانىڭ الماتى اگلومەراتسياسىمەن كولىك بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا جولايرىقتار قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قالانىڭ شەتىنەن ورتالىعىنا قاراي كەلەتىن راديالدى جولداردى اشۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ساين مەن موڭكە بي جانە سەيفۋللين مەن جانسۇگىروۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا جولايرىعىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسىنا ورنىقتى كولىك بازاسىن قالىپتاستىرۋ جونىندە جۇيەلى شەشىم قابىلدانعانى تۋرالى مالىمەت بەرىلدى. ونىڭ نەگىزىن جىلدام جۇرەتىن قوعامدىق كولىكتەر قۇرايدى. جاڭا BRT, LRT جانە مەترو جەلىلەرىن اشۋ زاماناۋي مەگاپوليستىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن قالالىق ۇتقىرلىقتىڭ ءتيىمدى مودەلىنە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ورايدا «قالقامان» جاڭا مەترو ستانساسىن اشىپ, مەتروپوليتەننىڭ «بارلىق» بازارىنا دەيىنگى ءۇشىنشى كەزەگىن سالۋ جۇمىستارىن باستاۋ كەرەك. سونداي-اق مەترونى سولتۇستىك جانە شىعىس باعىتتاردا دامىتۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان بولەك, تولە بي كوشەسىمەن وتەتىن جانە الماتىنىڭ باتىسى مەن شىعىسىن جالعايتىن LRT-ءنىڭ (26 كم) ءبىرىنشى جەلىسىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن.
باياندامانى تىڭداعان سوڭ, قاسىم-جومارت توقاەۆ قالانىڭ كولىك جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى جوبالاردى قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى الماتىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ءتيىستى قۇجاتتاردى تەز ارادا دايىنداپ, جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى.
قايتا تۇلەگەن قالا اكىمدىگى
كەيىننەن مەملەكەت باسشىسى الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن قالا اكىمدىگىنىڭ عيماراتىن ارالاپ كوردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆقا رەكونسترۋكتسيا كەزىندە اكىمدىك عيماراتىنىڭ ەنەرگەتيكالىق تيىمدىلىگىن ەداۋىر ارتتىرۋعا ىقپال ەتكەن زاماناۋي ماتەريالدار مەن تەحنولوگيالار قولدانىلعانى تۋرالى باياندالدى. عيماراتتىڭ تاريحي ءمانىن ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتىن ساقتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ءمارمارلى قاسبەتتەر, جەزبەن جانە تابيعي تاستارمەن بەزەندىرىلگەن ىشكى ساندىك ەلەمەنتتەر بۇرىنعى قالپىنا كەلتىرىلدى.
رەكونسترۋكتسيا جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالعان ءۇش پاۆيلونعا بىلتىر قازان ايىنان باستاپ قالا اكىمدىگىنىڭ اپپاراتى مەن 14 باسقارماسى ورنالاستى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنتكە ورتتەن قاتتى زارداپ شەككەن №4 پاۆيلوندا جوندەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتقانى تۋرالى مالىمەت بەرىلدى. كۇمبەزدى ۇستاپ تۇراتىن قوندىرعىلار مەن تەمىر كونسترۋكتسيا جوعارى تەمپەراتۋرانىڭ اسەرىنەن تۇگەلدەي زاقىمدانعان. سوندىقتان كۇمبەزدى تولىقتاي قايتا جوندەۋگە تۋرا كەلدى. قازىر بۇرىنعىسىنا قاراعاندا الدەقايدا جەڭىل, جاڭا كونسترۋكتسيا ورناتىلعان. قۇرىلىس جۇمىستارىن اقپان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
