سۋرەتتى تۇسىرگەن – مارات كۋراكوۆ
Aرداگەرلەر وداعىنىڭ (تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا جاۋىنگەرلىك قيمىلدارىنا جانە اسكەري قاقتىعىستارىنا قاتىسۋشىلار) رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەلوردادا بىتىمگەرشىلەر باس قوستى. جيىنعا قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, زاپاستاعى پودپولكوۆنيك مۇرات مۇحامەدجانوۆ, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وكىلى عاني ارتىكوۆ جانە بولات رىسباي, مۇرات جارەكەەۆ, مارات جانعاليەۆ, اسىلبەك ءجۇسىپ, قانات وسپانوۆ, تالعات ابدۋماناتوۆ, ەسبولات قابدىقالىقوۆ قاتارلى استانا قالاسىنىڭ بەلسەندى ارداگەرلەرى قاتىستى. ولار ارداگەرلەردىڭ كەزەكتەن تىس جەڭىلدىكپەن پاتەر, جەر تەلىمىن الۋ, وسى ۋاقىتقا دەيىن ارداگەر مارتەبەسىن الا الماي جۇرگەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ماسەلەسى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اي سايىن بەرىلەتىن جاردەماقىنىڭ اەك مولشەرىن كوبەيتۋ, باسقا مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىنداعى ۇرىس قيمىلدارىنىڭ ارداگەرلەرى اتاۋلى كۇنىن بەلگىلەۋ, سونىمەن بىرگە ارداگەرلەرگە باسقا دا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەسىن تالقىلادى.
تاجىكستانداعى اسكەري ميسسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى مۇرات مۇحامەدجانوۆ تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى ۇرىستىڭ ماقساتىن, ارداگەرلەرگە قازىرگە نە قاجەتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
– ەڭ الدىمەن كوپشىلىككە تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن تاريحقا شاعىن شولۋ جاساپ وتەيىك. ويتكەنى بۇل ۇرىستى كوبى ءبىلىپ-تۇسىنە بەرمەيدى. 1993 جىلدىڭ 15 ساۋىرىندە قازاقستان جوعارعى كەڭەسىنىڭ «تاجىك-اۋعان اۋماعىنداعى تمد-نىڭ سىرتقى شەكاراسىن كۇشەيتۋ تۋرالى» قاۋلىسىمەن 500 ادامنان تۇراتىن جەكە قۇراما اتقىشتار باتالونى قۇرىلدى. باتالون قۇرامىنا دەسانتشىلاردان بولەك, شەكاراشىلار مەن ىشكى اسكەر بولىمشەلەرى كىردى. مەن ۆزۆود كومانديرى رەتىندە 35-گۆارديالىق دەسانتشى شابۋىلداۋشىلار بريگاداسىنىڭ قۇراما روتاسى ساپىندا 1994 جىلدىڭ اقپان-ءساۋىر ايلارى ارالىعىنداعى ۇرىستارعا قاتىستىم. تاجىكستانداعى احۋال وتە قيىن, ەلدە ازاماتتىق سوعىس ءجۇرىپ, شەكارا ارقىلى اۋعانستاننان ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراق تاسىعان سودىرلار كەسىپ وتەتىن. 8 جىلعا سوزىلعان بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىنا سايكەس 8,5 مىڭ قازاقستان اسكەرى تاجىك جەرىندە بورىشىن وتەدى. 1993-2001 جىلدارى ارالىعىندا سودىرلارمەن ارادا ورىن العان قارۋلى قاقتىعىستاردا 46 قازاقستان ساربازى قازا تاۋىپ, كوپشىلىگى جاراقات الدى. دەمەك, ءبىرىنشى كەزەكتەگى ءبىزدىڭ ماقسات پەن مىندەت – تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى ۇرىس ءىس-قيمىلدارىنا قاتىسقانداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە قولداۋ, – دەيدى مۇرات نۇراحمەت ۇلى.
جيىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى ۇرىس قيمىلدارى ارداگەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى استانا قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ توراعاسى رۋسلان ءارىپجان ارنايى بايانداما جاسادى.
«ارداگەرلىك مارتەبە العانىمىزعا بيىل 4 جىل بولادى. شەشىلمەگەن ماسەلە شاش ەتەكتەن. ماسەلەن, اي سايىنعى جاردەماقى مولشەرى 17 722 تەڭگە بولدى. بىلتىر 16 560 تەڭگە ەدى. ال بىزدە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى – 85 مىڭ تەڭگە. بۇعان قوسا الەۋمەتتىك جانە باسقا دا ءالى قولعا الىنباعان ماسەلەلەر بار. ويتكەنى رەسمي «ارداگەرلىك مارتەبە» العان سوڭ مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن ءبىراز قولداۋلارعا قول جەتكىزە الماي كەلەمىز», دەيدى ارداگەر.
ارداگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, سوعىستان امان ورالعانىمەن, جارادار بولعان جاۋىنگەردىڭ دە قالعان ءومىرى وڭاي بولمايدى.
«مەملەكەتتىك ناگرادا مەن ماراپات الۋ ماسەلەسى ءالى قاراستىرىلعان جوق. ارداگەرلەردىڭ ەڭ جاسى – 45-تە, الدى 60-تان استى. ولارعا جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە جەڭىلدىك بەرىلگەن. ەندى ونى ولاردىڭ بالالارىنا بەرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ; جاعدايى تومەن ارداگەرلەردىڭ وتباسىنا, سوعىستا بالالارىنان ايىرىلعان اتا-انالارىن الەۋمەتتىك قولداۋ; ارداگەرلەر قايتىس بولعان سەبەپتى جاردەماقىسى وتباسىنا ءوتۋ; ارداگەرلەردى ەلىمىز بويىنشا ساناتورلىق-كۋرورتىق ەمدەۋ دەمالىسىنا جىبەرۋ; ارداگەرلەردىڭ قوعامدىق كولىكتە تەگىن ءجۇرۋى (اۆيا, پويىز, اۆتوبۋس); ارداگەر ۇستازدارعا اتتەستاتسيادان ءوتۋ كەزەڭىندە جەڭىلدىك جاساۋ; ارداگەرلەرگە بارلىق ونىردە پاتەراقىسىنا جەڭىلدىك جاساۋ; ارداگەرلەر مەرەكەسىندە ەلىمىز بويىنشا مەرەكەلىك سىياقى بەرۋ; ارداگەرلەرگە جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگىنە جارامسىز بولىپ تابىلسا مۇگەدەكتىككە شىعۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋ; وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە, ۇرىس قيمىلدارىنىڭ ارداگەرلەرىن تاريح وقۋلىعىنا ەنگىزۋ جانە ەلىمىز بويىنشا كوشە اتاۋلارىنا ارداگەر-باتىرلاردىڭ ەسىمىن بەرۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە», دەدى رۋسلان ءجۇرسىنتاي ۇلى.
سونداي-اق جيىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى ۇرىس قيمىلدارىنىڭ سودىرلار مەن شايقاستا اۋىر جارالانعان قايىرجان قىرىمباەۆتىڭ مۇگەدەكتىككە ءوتۋ ماسەلەسى دە ءسوز بولدى.
ء«بىز – ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارىندا تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا بىتىمگەرشىلىك ميسسياسىندا ولىممەن بەتپە-بەت كەلىپ, قاسقايىپ تۇرىپ, اسكەري بورىشتارىمىزدى لايىقتى تۇردە ورىنداعان ارداگەرلەرمىز. قازاقستان اسكەري قىزمەتشىلەرىن تاجىكستاندا ەسكە الىپ, قۇرمەت تۇتادى. 1993-2001 جىلدارى بولعان تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى قارۋلى قاقتىعىسقا 8 500 قازاق ساربازى قاتىسىپ, وزدەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك بورىشتارىن ادال اتقاردى. كوپتەگەن جاۋىنگەر وققا ۇشىپ, جات جەردەن توپىراق بۇيىردى. ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان, مۇگەدەك بولىپ ورالعاندارى قانشاما؟ ولاردى ۇمىتپاۋ, ەرلىكتەرىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋ جانە ولارعا لايىقتى قۇرمەت كورسەتىلەتىن كەز كەلدى», دەيدى ارداگەرلەر.
ولاردىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس, اۋعان سوعىسى, تاجىك-اۋعان سوعىسى, يراك, تاۋلى قاراباق قاقتىعىسىنا قاتىسقان ارداگەرلەردىڭ وشپەس ەرلىگىن ۇلىقتايتىن, ناسيحات ورنى ىسپەتتەس ساياباق قاجەت. مۇنىڭ ءبارىن بولە جارماي, بىردەي قاراعان ءجون. قارۋلى قاقتىعىستىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماسى جوق. ءبارى دە – قاسىرەت.
