“مەن دەپ كەلىپ ەدىم, ءبىز دەپ قايتتىق”

ىرىس الدى – ىنتىماق كەشە الماتىنىڭ سيمۆولى ىسپەتتەس “قازاقستان” قوناق ۇيىندە “مادەنيەتتەردىڭ ۇندەسۋى ارقىلى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە” تاقىرىبىمەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ حالىقارالىق فورۋمى  بولىپ ءوتتى. مىنا مازاسىز الەمدى مىڭ سان مۇددە بيلەپ تۇرعاندا, بايدىبەك بابا ايتقانداي, ء“بىر ءۇيدىڭ بالا­سىن­داي, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي بول” دەگەن تامسىلگە سالىپ, ۇلت­ارا­لىق تاتۋلىقتى تۇعىرلى ەتۋگە ۇمتىلعان ەلىمىزدىڭ ۇستانىمى ءوزىن ءوزى اقتاپ كەلە جاتقانى انىق. وسى قاعيدانى ۇستانعان قازاقستان حال­قى اسسامبلەياسى دا ءوز جولىنان اداسپاعانى كۇن وتكەن سايىن بەدەر­لەنە تۇسۋدە. ەلىمىزدەگى 130-دان استام ۇلىستى ۇيىتۋ جولىنداعى باستامالار يگى جالعاسىن تابۋدا. كەزەكتى باستامانى ەلىمىزدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى قولعا الىپ وتىرعانى كەزدەيسوقتىق ەمەس. ۇلت­تار مەن ۇلىستاردىڭ تاتۋلى­عى­نا التىن كوپىر – مادەنيەت پەن ونەردىڭ ءتىلى عانا ادامزاتقا ورتاق بولا الاتىنى الميساقتان بەلگىلى. ونەردە شەكارا جوق, دەيدى حالىق­ارالىق فورۋمعا جەتەكشىلىك ەتكەن مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد. مۇحتار ابرار ۇلى دوڭگەلەك ۇستەل اينالاسىندا توعىسقان فورۋم قاتىسۋشىلارىن كەلەلى اڭگىمەگە شاقىردى. الدىمەن فورۋمدا پارلامەنت سەناتىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ ءتور­اعاسى اقان بيجانوۆ قىسقا بايان­داما جاساپ, سەنات توراعاسى قا­سىم-جومارت توقاەۆتىڭ فورۋمعا ارنالعان اماناتتى قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزدى. – اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى – حالىقارالىق تاجىريبەدەگى ۇلگىگە اينالدى. ال بۇگىنگى تاڭدا قازاق­ستان­نىڭ  ۇلتارالىق تاتۋلىق مو­دە­لى باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولىپ وتىر, – دەگەن اقان قۇسايىن­ ۇلى­نىڭ ءسوزىن وسى فورۋمنىڭ مى­سا­لىمەن-اق دايەكتەپ وتۋگە بولادى. بيجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز نىعايعان سايىن اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىنىڭ قاجەتتىلىگى ودان ءارى جوعارى بولا بەرمەك. “ويتكەنى, ءدىني, ۇلتارالىق قارىم-قاتى­ناس­تا­عى ماسەلە  وتە نازىك, ول جاي عانا ماسەلە ەمەس.  مۇنداي جاعدايدا مەم­لەكەت تاراپىنان دا, ەلباسى تاراپىنان دا ەلىمىزدەگى بارشا ەتنوستىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن تىلىنە ۇدايى نازار اۋدارىلىپ, تەڭ قۇقىقتىلىقتا دامۋدا, بارشاعا بارلىق جاعداي جاسالۋدا.  وسى مەحانيزمدە ۇلتتىق كەلىسىم مەن بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ جاتىر. سونىمەن قاتار قازىرگى تاڭدا ءبىز­دىڭ ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كا­لىق جەتىستىكتەرىنىڭ نەگىزىندە قا­زاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى جا­تىر.  بىرلىك – ءبىزدىڭ وتانىمىز­دىڭ تۇراقتىلىعى”, دەپ اتاپ ءوتتى  اقان بيجانوۆ. ول بۇگىندە ءبىز­دىڭ تاجىريبەمىزدىڭ, اسسامبلەيا جۇمى­سىنىڭ تيىمدىلىگىنە كوز جەت­كىزۋ ارقىلى رەسەي, قىرعىزستان جانە باسقا دا ەلدەر ءوز اسسام­بلەيا­لارىن قۇرىپ جاتقانىن اتادى. وسى ءسوزدىڭ اقيقاتتىعىن رەسەي حا­لىقتارى اسسامبلەياسى كەڭەسى ءتور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى چيميت-دور­جۋ وندار مەن تاتارستان حالقى اس­سامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى ساعيت جاقسىبەكوۆ ءومىردىڭ ءوزى­نەن الىنعان وقيعالارمەن, قا­را­پايىم جانداردىڭ تىرشىلىگىمەن بايان­دادى. ۇلتارالىق تاتۋلىق ءما­سە­لەسىندە ەشقانداي ۇساق-تۇيەكتىڭ بول­مايتىنىن تىلگە تيەك ەتكەن بايان­داماشىلاردىڭ ءبارى كوپ ءسوز­دى­لىككە ۇرىنباي, مازمۇندىلىققا, قوز­عاعان تاقىرىپتارىنا قاتىستى تياناق­تىلىققا ۇمتىلعانىن اتا­عان ءجون. سونىمەن قاتار, بيجانوۆ ءبۇ­گىن­گى فورۋمنىڭ وتە ۇلكەن ما­ڭىز­دىلىعى بار ەكەندىگىن اتاپ: “الەم­نىڭ ءار جەرىندە, ءتىپتى دامى­عان ەلدەردە تۋىنداپ جاتقان ۇلت­ارا­لىق, دىنارالىق ماسەلەلەردى ەسكەرسەك, بۇگىنگى فورۋم سول ءما­سەلەلەردى شەشۋدەگى كۇشتىڭ جۇ­مى­لۋىنا شاقىرادى, ياعني قاجەتتىلىك تە تۋىنداۋدا. تىلدىك, ۇلتارالىق  قاقتىعىستار بولىپ جاتقان جاع­دايدا ۇلتارالىق كەلىسىم – ءبىرىنشى ورىنعا شىعاتىن وتە ماڭىزدى ءما­سەلە. بۇگىنگى زامانعى كەزەڭدە ءور­كەنيەتتەر ۇنقاتىسۋى, مادەنيەت­تەر ۇنقاتىسۋى وتە قاجەتتى بولىپ تابىلادى.  حالىقتاردىڭ ءبىر-ءبىرى­مەن قارىم-قاتىناسى, مادەنيەت­تىڭ قاتىناسى – ادامزاتتىڭ العا جىلجۋىن, ءار مەملەكەتتىڭ دامۋ پروگرەسىن  انىقتايدى. سوندىق­تان, بۇگىنگى فورۋمداعى تاجىريبە ءبولىسۋ, قارىم-قاتىناس بولاشاقتا جاقسى ناتيجەلەر بەرەدى دەپ ويلايمىن”, دەدى. فورۋمدا ستراسبۋرگ ۋنيۆەرسي­تەتى­نىڭ پروفەسسورى (فرانتسيا), ەۋروپا قاۋىپسىزدىگىن زەرتتەۋ ءجونىن­دەگى ورتالىقتىڭ ديرەكتورى يۆ جانكلو, قازاقستان پرەزيدەنتى اكىم­شىلىگىنىڭ قازاقستان حالقى اس­سام­بلەياسى حاتشىلىعىنىڭ سەكتور مەڭ­­گەرۋشىسى لەونيد پروكوپەنكو, پار­­لامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ليۋد­­ميلا حوچيەۆا اتالعان تاقى­رىپ­قا قاتىستى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ەتنوسارالىق جانە كونفەس­سيا­ارالىق كەلىسىمگە جول سالۋ – كور­شى قىرعىزستاننىڭ دا كوكسەگەن ماق­ساتى. بۇل تۋرالى نارىن مەم­لە­كەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وكىلى جول­دوش­بەك سىدىقوۆ ءسوز ەتتى. “دوك­ترينا جونىندەگى دوكترينا” تاقى­رى­بىن اتالمىش قۇجاتتىڭ ۇسى­نىس­تارىن جيناقتاۋ جانە پىسىق­تاۋ جونىندەگى قوعامدىق كوميس­سيا­نىڭ حاتشىسى نۇر-احمەت دوس­مۇ­حامەت تۇشىمدى باياندادى. بايان­دا­ماشىلار اراسىنان ا.سارسەن­باەۆ اتىنداعى قوردىڭ ديرەكتورى ايدوس سارىمنىڭ پايىمدارى مەن ورتاعا سالعان ۇسىنىستارى فو­رۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىنا ىلىكتى. فورۋم بارىسىندا قازاقستان­داعى ۇلتتار مەن ۇلىستاردى ۇيىس­تىرۋدىڭ تەورياسى مەن ءتاجىري­بەسىنىڭ اراجىگى ايتىلىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتى­رىپ, قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى مەن ونىڭ ايماقتىق قۇرىلىم­دارىنىڭ قىزمەتىن اقپاراتتىق قولداۋ ماسەلەسى قوزعالدى. سونىمەن, جۇما كۇنى ەلىمىزدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, قازاقستان حال­قىنىڭ رۋحاني دامۋ قورى مۇ­رىندىق بولعان فورۋم جۇمىسىنا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, شەتەلدىك قوناقتار, ەلىمىزدەگى ەتنومادەني ءبىر­لەستىك­تەردىڭ جەتەكشىلەرى, جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى, ساراپشىلار مەن عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. ەلباسىنىڭ ۇسى­نىسىمەن قۇرىلعان  قا­زاق­ستان  حالقى اسسامبلەياسى بۇگىندە مەملەكەتتىك ينستيتۋت رەتىندە كوپ جۇمىستار اتقارىپ جاتقانى ءىس جۇزىندە دايەكتەلدى. اقيقاتىندا, اۋىزبىرشىلىك, شىنايى سىيلاستىق تۇرعىسىندا وتكەن فورۋم شەڭبەرىندە دە­لەگاتتار قازاقستان حالقى اس­سام­­بلەياسىنىڭ مۇراجايىن ارا­لا­دى. وسىدان كەيىن دە توبى جازىل­ما­عان جيىنعا قاتىسۋشىلار ەتنو­مادەني بىرلەستىكتەردىڭ كاسىپتىك ۇجىمدارى مەن شىعارماشىلىق توپتارى تارتۋ ەتكەن مەرەكەلىك كونتسەرتتى تاماشالادى. ايناش ەسالي, الماتى. سۋرەتتى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.