بىرىگۋ مە, ءبولىنۋ مە؟ تۇتىنۋشى ەلەكتر ەنەرگياسى ءۇشىن ارتىق تولەۋگە ءماجبۇر

التى جىل بۇرىن ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمداردى بىرىڭعاي ايماقتىق ەلەكترجەلىلىك كومپانيالارعا (اەك) بىرىگۋگە ىنتالاندىرۋ ماقساتىن­دا ەنەرگەتيكا تۋرالى زاڭناما­عا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. كەيبىر وڭىرلەردە اەك-تەن تۇتىنۋشىعا دەيىن وسىنداي ءۇش-ءتورت دەلدالدان تۇراتىن تىزبەك قۇرىلۋى مۇمكىن بولعاندىقتان, بۇل ءتيىمسىز قاتىسۋشىلار سانىن قىسقارتۋ ءۇشىن جاسالعان ەدى. بىراق بۇل كەزەڭدە ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمداردى ىرىلەندىرۋ ءۇردىسى ايتارلىقتاي ناتيجە بەرمەدى. كەرىسىنشە, وسى ۋاقىتتا قولدانىستاعى اەك جەلىلەرىن بولشەكتەۋ مىسالدارى پايدا بولعان. وسىعان وراي قازاقستاندىق ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى ۇيىم­دار قاۋىم­داستىعى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ قىزمەتتەرىنە نەگىزسىز اقى تولەۋمەن بايلانىستى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن جۇمىس توبىن ۇيىمداستىرۋدى سۇراپ وتىر.

ماسەلەن, ەلوردادا بىردەن ەكى وڭىرلىك ەلەكترجەلىلىك كومپانيا – «استانا-اەك» جانە «اقمولا-اەك» جۇمىس ىستەيدى. «اقمولا اەك» تەك 110 كۆ ەكى قوسالقى ستانساعا جانە بىرنەشە ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرىنە تيەسىلى ەكەنىنە قاراماستان, ونىڭ جەلىلەرى ارقىلى ەلورداداعى ەلەكتر ەنەرگياسى كولەمىنىڭ 35%-ى بەرىلەدى. بۇل استاناداعى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قوسىمشا قىمباتتاۋىنا اكەلەدى. قالاداعى ايماقتىق جەلىلەر بويىنشا استاناعا جىلىنا شامامەن 4 ملرد كۆت/ساع بەرىلەتىنىن, «اقمولا اەك» ءتاريفى وسى جىلى 7,25 تەڭگەنى قۇرايتىنىن ەسكەرگەندە, ەلوردا تۇرعىندارى ەلەكتر ەنەرگياسى ءۇشىن جىل سايىن 10 ملرد تەڭگەدەن اسا ارتىق تولەيدى. بۇل رەتتە قالانى 220 كۆ-پەن قامتيتىن «استانا-اەك» شاھار تۇتىنۋشىلارىنا ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋدى دەربەس جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرگە يە. ايتا كەتۋ كەرەك, جۋىردا «استانا-اەك» تاراپىنان بيىلعا ەلەكتر بەرۋ ءتاريفى بەكىتىلىپ, ول ققس ەسەپتەمەگەندە كۆت/ساعاتىنا 6,7 تەڭگەگە دەيىن ءوستى. اقمولا اەك تە ءوزىنىڭ تاريفتىك باعالارىن ققس-سىز 1 كۆت/ساع ءۇشىن 9,48 تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ نيەتىن ءبىلدىردى.

قاۋىمداستىق مالىمەتىنشە, ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى تاعى ءبىر ەرەكشە مىسال قوستاناي وبلىسىندا قالىپتاسقان. وندا ءبىر وڭىردە كەرنەۋ دەڭگەيلەرى بويىنشا بولىنگەن ءوزارا ۇلەستەس ەكى ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىم («مەجرەگيونەنەرگوترانزيت» جشس جانە «ەپك-forfait» جشس) جۇمىس ىستەيدى. بۇل رەتتە ولاردىڭ ارقايسىسىنا ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان جەكە تاريف بەكىتىلگەن. بۇل – وبلىس تۇتىنۋشىلارى ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ نەگىزسىز قىمباتتاۋىنا سەبەپ. ءسويتىپ, تەحنولوگيالىق تۇرعىدان بىرىڭعاي اەك بولىپ سانالاتىن ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمداردىڭ جيىنتىق ءتاريفى اعىمداعى قاڭتاردا ققس-سىز 1 كۆت/ساع ءۇشىن 14,67 تەڭگەنى قۇرايدى. بۇل – رەسپۋبليكاداعى اەك ءۇشىن ولشەۋسىز جوعارى تاريف. ماسەلە – ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمداردىڭ ءارتۇرلى مەنشىك يەلەرى ەكەنىنە قاراماستان, باستاپقىدا ولاردى ىرىلەندىرۋدىڭ بولماعاندىعىندا.

سول سەكىلدى قاۋىمداستىققا اقمولا وبلىسى اۋماعىندا ەنەرگيا جەتكىزەتىن «ستەپنوگورسك ەنەرگوترانزيت» جشس-دان ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋگە شارت جاساسۋ جونىندە زاڭسىز تالاپ العان «Zhasyl Damu Energy» ەنەرگيامەن جابدىقتاۋشى ۇيىمى دا (ەجۇ) جۇگىنىپ وتىر. بارلىق تۇتىنۋشىلارى «كوكشەتاۋ ەنەرگو» جشس جەلىلەرىنە قوسىلعان بۇل ۇيىم ءوزىنىڭ «ستەپنوگورسك ەنەرگوترانزيتكە» قانداي قاتىسى بارىن بىلمەي دال. ءبىر جاعىنان ول «كوكشەتاۋ ەنەرگو» جشس جەلىلەرى بولىگىنىڭ جاڭا مەنشىك يەسى بولۋى مۇمكىن دەپ تە بولجايدى. مۇنداي جاعدايدا «Zhasyl Damu Energy» ەلەكتر جەلىلەرى قىزمەتىن, سوڭعىسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن پايدالانعانى ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەۋگە ءماجبۇر بولسا, ەجۇ كليەنتتەرى ءبىر قالادا ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ ءۇشىن ەكى رەت شىعىندانۋى مۇمكىن. ياعني ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاريف ولار ءۇشىن قانداي دا ءبىر ەكونوميكالىق سەبەپسىز, تەك اەك-ءتى قاساقانا بولشەكتەۋ ەسەبىنەن اۆتوماتتى تۇردە بىرنەشە تەڭگەگە ۇلعايادى.

وڭىرلەردەگى ەلەكتر ەنەرگياسى ءتاريفىنىڭ وسىلاي مەحانيكالىق ءوسۋى – ءجىتى نازار اۋداراتىن جاعداي. ال زاڭ بويىنشا مەنشىك يەسىنىڭ جەلىنى بەرۋگە قۇقىعى جوق. تۇتىنۋشى ءبىر قىزمەتكە ەكى رەت اقى تولەمەۋى ءۇشىن كەز كەلگەن ەنەرگيا بەرۋشى ۇيىمعا ءوز جەلىلەرىن بولشەكتەۋگە تىيىم سالىنعان. اتالعان تەحنولوگيالىق اسپەكتىلەردى رەتتەۋ, سالالىق زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ باعىتىندا قاۋىمداستىق ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە نارىق كەڭەسىن قايتا قۇرۋ, پروبلەمالاردى تالداپ, ءتيىستى وزگەرىستەر ازىرلەۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن جۇگىنگەن. سونىمەن قاتار ءتيىستى جۇمىس توبى قۇرىلسا, ول بارلىق تۇتىنۋشىعا, ونىڭ ىشىندە حالىققا نەگىزسىز اۋىرتپالىق تۇسىرەتىن پروبلەمالاردى جۇيەلى قاراستىرىپ, شەشۋمەن اينالىسار ەدى.

«ارتىق تولەۋدىڭ اتالعان مىسالدارى تەك «ايسبەرگتىڭ ۇشى», ال تۇتاستاي العاندا, مۇنىڭ ءبارى دە ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ قىزمەتى سالاسىندا جۇيەلى پروبلەمالار بار ەكەنىن كورسەتەدى. ونى تەحنولوگيالىق اسپەكتىلەردىڭ رەتتەلمەۋىنە بايلانىستى وڭىرلىك جەلىلەر بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋ قىزمەتىنە اقى تولەۋدەگى نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ نەگىزسىز شىعىستارى دەپ تۇجىرىمداۋعا بولادى», دەيدى ماماندار.