كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا دا بۇل ماسەلەلەرگە ەرەكشە توقتالدى. جالپى, وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق, بالالارعا قاتىستى قىلمىستاردان تۋىندايتىن وزەكتى ماسەلەلەردى مەملەكەت باسشىسى ءبىراز ۋاقىتتان بەرى كوتەرىپ كەلەدى. بۇل قىلمىستارعا بايلانىستى جاۋاپكەرشىلىك تە قاتايدى. پوليتسيا وتكەن جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ شاعىمنىڭ نەگىزىندە ەمەس, قىلمىستىڭ انىقتالۋى بويىنشا ءىستى تىركەيدى», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.
شاھاردىڭ باس پوليتسەيىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى جاقسارتۋ ماقساتىندا بىرىڭعاي تۇجىرىمداما جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. دۋمان تاەۆ پوليتسيانىڭ 102 تەلەفون نومىرىنە كەلىپ تۇسەتىن شاقىرتۋلاردىڭ باسىم بولىگى وتباسىلىق جانجالدار ەكەنىن دە جاسىرمادى. بۇگىنگە دەيىن قالادا وتباسىندا, تۇرمىستا جاساعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا 1 904 ادام اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 73-بابىمەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. وتكەن جىلى قورعاۋ نۇسقاماسىمەن 5 469 ادام ەسەپكە الىنسا, ونى بۇزعان 196 ادامعا اكىمشىلىك جازا تاعايىندالعان. سوت قاۋلىسىمەن وتباسىندا ويران سالعان 308 ادامعا ەرەكشە تالاپتار قويىلدى. جىل باسىنان «ماسكۇنەم» ەسەبىندە تۇرعان 100 ادام ءماجبۇرلى تۇردە ەمدەيتىن ارنايى مەكەمەگە ورنالاستىرىلدى.
دەپارتامەنت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنا سايكەس بىلتىر 11 اي ىشىندە شىمكەنتتە ەسىرتكىنى انىقتاۋ فاكتىلەرى 40 پايىزعا جوعارىلاعانىن جەتكىزدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ەسىرتكى زاتتارىن اسا ءىرى كولەمدە ساقتاۋدىڭ 12 دەرەگىن, سونىمەن قاتار ەسىرتكى دايىندايتىن 4 زەرتحانانى انىقتاعان. جەدەل-ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە زاڭسىز اينالىمنان جالپى سالماعى 137 كەلى 651,6 گر ەسىرتكى تاركىلەندى.
«سينتەتيكالىق ەسىرتكى قوعام ءۇشىن وتە قاۋىپتى. وسى ورايدا ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باسقارماسى 10 كەلى 527,1 گر سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاركىلەپ, ونىڭ تارالۋ جولىن كەستى. سونىمەن بىرگە ينتەرنەت جەلىسىندە ناشاقورلىق پرەپاراتتاردى جارنامالاعان 57 سايت «كيبەرنادزور» جۇيەسى ارقىلى بۇعاتتالدى. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى ناشاقورلىق شىرماۋىنان ساقتاۋ ماقساتىندا مەگاپوليستە 300-دەن استام ناسيحاتتىق ءىس-شارا ءوتتى», دەيدى پد باسشىسى.
پوليتسيا گەنەرال-مايورى پسيحوتروپتى زاتتاردى قولدانۋ اسىرەسە قالانىڭ تۇنگى كلۋبتارى مەن مەيرامحانالارىندا ءجيى كەزدەسەتىنىن جاسىرمادى. وسىعان بايلانىستى ءتارتىپ ساقشىلارى ارنايى رەيدتەر ۇيىمداستىرعان. سونىڭ بىرىندە «پالاديۋم» اتتى تۇنگى كلۋبتا وزىمەن بىرگە «مەف» سينتەتيكالىق ەسىرتكى زاتىن الىپ جۇرگەن 2 كۇدىكتى قۇرىقتالدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ تاۋلىك بويى جۇمىس اتقاراتىن ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى مەن مەيرامحانالاردىڭ تۇنگى جۇمىس ۋاقىتىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىسى قالا اكىمى ع.سىزدىقبەكوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا تولىق قولداۋ تاپقان.
سونداي-اق قالانىڭ باس پوليتسەيى مەگاپوليستە قارجى پيراميدالارىنا كىرىپ كەتكەن ادامداردىڭ كوبەيىپ جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, بۇل ماسەلەنىڭ سەبەبى رەتىندە الەۋمەتتىك جاعداي مەن جۇمىسسىزدىقتى اتاپ ءوتتى. بۇل بويىنشا شاھاردا پوليتسيا تاراپىنان الدىن الۋ شارالارى قولعا الىنعان. بۇل شارالار ينتەرنەت جەلىسى نەمەسە حالىقپەن تىكەلەي كەزدەسۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىپ كەلەدى.
ءوز كەزەگىندە نەگىزگى رەفورمالار جونىندە اڭگىمەلەگەن دەپارتامەنت باسشىسى 2021 جىلدان باستاپ قىلمىستىق ىستەر ءۇش بۋىندى تارتىپتە تەرگەلەتىنىن ايتتى. بۇل جۇيە – پروكۋراتۋرا, تەرگەۋشى جانە سوت. تەرگەۋشى شىعارعان شەشىممەن پروكۋرور كەلىسۋى نەمەسە كەلىسپەۋى مۇمكىن. ال تەرگەۋشى مەن پروكۋرورعا بايلانىستى شاعىمدى سوت قارايدى. «كەيدە پروكۋراتۋرا تەرگەۋشىگە قىسىم كورسەتەدى دەگەن اڭگىمەلەر ەستىلىپ قالىپ جاتادى. بىراق مۇنداي جاعداي پوليتسيا دەپارتامەنتىندە بولعان جوق», دەگەن گەنەرال-مايور تەرگەۋشى پروتسەسسۋالدىق جەكە تۇلعا بولعاندىقتان, ونىڭ جۇمىسىنا پروكۋراتۋرا قىسىم كورسەتە المايتىنىن, تەك قاداعالاۋعا قۇقىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جاسالىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ تۇپكى ءمانى – جاڭا, ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ, قوعام الدىندا پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ. «حالىقتىڭ ەسكى ساناسىندا قالىپ قويعان جازالاۋشى پوليتسەي بەينەسى ادامدارعا كومەكتەسۋشى ادىلەتتى, ادال ءتارتىپ ساقشىسى مارتەبەسىنە اۋىسۋعا ءتيىس. بۇگىندە پاترۋلدىك, ۋچاسكەلىك, يۋۆەنالدىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعىنان اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعى – قالاداعى 32 ۋچاسكەلىك تىرەك پۋنكتى قىزمەتتىك اۆتوكولىكتەر, كومپيۋتەر, باسقا دا تەحنيكالىق كەرەك-جاراقتارمەن تولىقتى. دەپارتامەنتتەگى جەدەل باسقارۋ ورتالىعىن قالانىڭ «كوزى» دەپ اتاۋعا بولادى. الايدا 2004 جىلى سالىنعان عيمارات ەسكى بولعاندىقتان, بيىل ونى جاڭالاۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق پرەزيدەنت باستاماسىمەن ەلىمىزدە قولعا الىنعان تسيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا 102 جۇيەسى مەن جەدەل جاعداي ورتالىعى دا زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىلادى», دەيدى دۋمان تاەۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا ينتەرنەت الاياقتىق جيىلەپ كەتكەنى راس. اككىلەر عالامتوردى پايدالانىپ, الاياقتىقتىڭ ءتۇرلى ءادىسىن قولدانىپ جاتادى. قىلمىستىڭ وسى ارەكەتتەرىمەن كۇرەسۋ ماقساتىندا دەپارتامەنتتە «كيبەرپول» جەدەل-تەرگەۋ توبى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. ينتەرنەت الاياقتاردىڭ جولىن كەسەتىن بۇل ارناۋلى قىزمەت ارنايى قۇرالدارمەن تولىق جابدىقتالعان. دەي تۇرعانمەن كۇن سايىن دامىپ وتىرعان ءىت تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگىن ەركىن مەڭگەرگەن الاياقتار ادام ويىنا كەلمەيتىن قيتۇرقى ارەكەتتەردى پايدالانعىسى كەلەدى. بىراق دەپارتامەنتتىڭ بىلىكتى ماماندارى ولار قۇرعان تۇزاقتى دا اشكەرەلەپ ءجۇر. وسى رەتتە گەنەرال بىلتىر ينتەرنەت الاياقتاردىڭ 9 قىلمىستىق توبى قۇرىقتالعانىن, 26 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن اتاپ ءوتتى. ال ونىڭ قابىلداۋىندا بولعان تۇرعىنداردىڭ 80 پايىزى وسى ينتەرنەت الاياقتاردىڭ قۇربانى بولعاندار ەكەن. «نەگە حالىق الاياقتاردىڭ وڭاي ولجاسىنا اينالىپ وتىر؟» دەگەن ساۋالعا دەپارتامەنت باسشىسى: «قارجىلىق ساۋاتتىڭ تومەندىگى مەن جىلدام تابىس تاپسام دەگەن دامە», دەپ جاۋاپ بەردى.
پرەزيدەنت سوزىنەن مىسال كەلتىرگەن دۋمان تاەۆ «پوليتسيا قاتارىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن بىلىكتىلىكتىڭ بولۋى جەتكىلىكسىز, تاربيە مەن تەمىردەي ءتارتىپ تە وتە قاجەت», دەگەندى العا تارتتى. «ەلىمىزدە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ ءۇشىن قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس. ولاردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىس كۇنى قاۋىپ-قاتەرگە تولى ەكەنىن حالىق بىلەدى. قاي كەزدە بولسىن جانعان وتتىڭ ىشىنە كىرەتىن دە, سۋعا كەتكەندەردى قۇتقاراتىن دا, ءوزىن-ءوزى ولىمگە قيىپ, كوپقاباتتى ۇيدەن سەكىرمەكشى بولعانداردى امان الىپ قالاتىن دا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى. كەز كەلگەن وقيعانىڭ باسىنا ءبىرىنشى بولىپ پوليتسيا جەتەدى. ونى قاراپايىم جۇرت الەۋمەتتىك جەلىلەردەن, جاڭالىقتاردان كورىپ ءجۇر. قوعامداعى ءتۇرلى سىني پىكىرگە قاراماستان پوليتسيا قىزمەتكەرى ءوز مىندەتىن ءمىنسىز اتقارا بەرەدى. پوليتسيانىڭ بەدەلى قوعامدا تومەن دەۋگە بولمايدى. ويتكەنى حالىق ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ قيىندىعىن جاقسى بىلەدى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى كەيىنگى جىلدارى پوليتسيا «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا قىزمەت ەتۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشتى. ياعني ىشكى ىستەر ورگانىندا پوليتسيا بەدەلىن كوتەرۋدىڭ بىردەن-ءبىر فاكتورى – جۇرتقا جاقىن بولۋ», دەدى دۋمان تاەۆ.
شىمكەنت
