– ديدارا سۇلتانماحمۇتقىزى, مەملەكەت باسشىسى تۇركىستانداعى قۇرىلتايدا «بالالار كىتاپحاناسى» اتتى جاڭا باعدارلاما تۋرالى ايتتى. وسىعان وراي ۇسىنىلاتىن كىتاپتاردىڭ ءتىزىمى جاساقتالىپ, وعان بارلىق كەزەڭدە, جانرلىق باعىتتى قامتيتىن 1770 شىعارما ەندى. بالالار ادەبيەتىن جاڭعىرتۋعا قاتىستى قانداي جوبالارىڭىز بار؟
– ەل پرەزيدەنتىنىڭ كىتاپ باسىپ شىعارۋ ىسىنە وسىلاي ءمان بەرگەنىنىڭ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قولداۋ. كىتاپ وندىرىسىنە, اسىرەسە بالالار ادەبيەتىنە ءمان بەرىلۋى ۇلتتىق يدەولوگياعا, ۇلتتىڭ بولاشاعىنا نازار سالىنعانىن اڭعارتىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت سالاسىن دامىتۋ ارقىلى قالىپتاسادى دەدى. راسىمەن دە, وسى ءۇش باعىت رۋحاني دامۋدىڭ ۇشتاعانى سىندى.
«Arman-PV» باسپاسى پرەزيدەنتىمىزدىڭ وسى باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, وتكەن جىلى بالالارعا ارنالعان ادەبي-تانىمدىق كىتاپتاردىڭ توپتامالارىن باسىپ شىعاردى.
«العاشقى كىتابىم» توپتاماسىمەن «اۋىلدا», «جول ەرەجەلەرى», «ۋاقىت ورنەكتەرى», «سيقىرلى ساندار», «كەمپىرقوساقتىڭ كويلەگى» اتتى 3-4 جاستاعى بالدىرعانداردىڭ اۋىزەكى سويلەۋ ءتىلىن دامىتۋ, سوزدىك قورىن بايىتۋ, جالپى ادامي قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا تاربيەلەۋ ماقساتىندا ولەڭدەر, جۇمباقتار, جاڭىلتپاشتار, بوياماقتار, ويىندار ەنگىزىلگەن, ادەمى سۋرەتتەرمەن بەزەندىرىلگەن كىتاپتار شىعاردىق.
پەداگوگ بيجان يگەنباەۆا مەن اۆتورلار ۇجىمى «بالالار كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن بالالارعا ارنالعان كوركەم شىعارمالاردى جەكە-جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارۋ ءىسى قولعا الىندى. جوبانىڭ اتاۋى – ء«ار بالاعا ون كىتاپ». بۇل سەرياداعى كىتاپتارعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى بۇل توپتامانىڭ ەرەكشەلىگى – 10 ءتۇرلى كىتاپ ءبىر جيناقتا بەرىلىپ وتىر. ءبىر ۇيدە نەشە بالا بولسا, ارقايسىسى قىزىعۋشىلىعىنا, تالعامىنا قاراي ءوزى تاڭداپ, وقي الادى. سونداي-اق سىنىپتا نەمەسە توپتا دا بالالاردىڭ ەركىن قولدانۋىنا ىڭعايلى QR كومەگىمەن شىعارمانى تىڭداۋ مۇمكىندىگى بار. ولار بالالاردىڭ مانەرلەپ وقۋىمەن جازىلعان.
كىتاپتاعى ءار سيۋجەت سۋرەتپەن ءورىلىپ وتىرادى. ونداعى ماقسات – بالانى سۋرەتتەر ارقىلى سويلەتىپ, قيالى مەن ءتىلىن دامىتۋ. بالالاردىڭ سويلەۋ ءتىلىن قالىپتاستىرۋعا, دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە, وي-قيالىن دامىتۋعا, ەستەتيكالىق تالعامىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ون ءتۇرلى كىتاپتىڭ قاتارىن ارتتىرۋ جوسپارى دا بار.
– ء«بارىن بىلگىم كەلەدى» توپتاماسىمەن دە «داستارقان ادەبى», «كوشەدە ءجۇرۋ ەرەجەسى», «ماماندىقتار», «اباي بول, بالاقاي» كىتاپتارى جارىق كوردى. قاراپ وتىرساق, بارلىق ءماتىن بالالار جاسىنا لايىقتالىپ جازىلعان, زەيىنى مەن لوگيكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا دا قىزىقتى تاپسىرمالار بەرىلگەن. توپتامانى قۇراستىرۋدا قانداي ەرەجەلەردى العا قوياسىزدار؟
– ءومىردى ەندى تانىپ جاتقان بالدىرعاندار كوزبەن كورگەنىنىڭ ءبارىن ەستە ساقتايدى. سوندىقتان بالانىڭ قولىنا بەرەتىن كەز كەلگەن دەتالعا ابايلاۋىمىز كەرەك. بۇگىندە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى بارىنەن ماڭىزدى. وسى ورايدا جارىق كورگەن ء«ومىر ەنتسيكلوپەدياسى» توپتاماسى بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن كوزدەيدى. توپتامادا «بوتەن ادامعا ەرمەيمىن!» «تۇرمىستىق تەحنيكا. اتام مەن اجەمنىڭ كومەكشىلەرى» دەگەن ەكى كىتاپ شىعاردىق. مۇنداعى ماتىندەر كۇندەلىكتى ومىردە كەزدەسەتىن ءتۇرلى جايتتاردى قامتيدى. بۇل توپتاماداعى كىتاپتار بالالارعا دا, ەرەسەكتەرگە دە وتە پايدالى, سول سەبەپتەن الداعى ۋاقىتتا دا جالعاستىرامىز. باسپا جەتەكشىسى رەتىندە بالالاردىڭ تاربيەسىنە قاتىستى كىتاپ, ادەبيەت, وقۋلىق دايىنداۋ ىسىنە كەلگەندە وتە مۇقيات قارايمىن. ويتكەنى ۋاقىتىنا ساي بالالاردىڭ اقپاراتتى قابىلداۋى وزگەردى, تانىمى بولەك. كىشكەنتاي وقىرمانداردىڭ نازارىن اۋدارتا الاتىنداي مازمۇنى بار, ەلىكتىرىپ اكەتەتىن سۋرەتتەرىمەن كوركەم ءبۇتىن دۇنيە جاساپ شىعارۋىمىز كەرەك. ءبىز بالالاردىڭ ۆيزۋالدى قابىلداۋى ەرەكشە ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ارنايى QR كود ارقىلى بەينەجازبالار قوستىق. بالا-وقىرمانداردىڭ قالاۋىن ەسكەرۋگە بارىنشا تىرىسامىز. ەڭ باستىسى, بالالارعا ارنالعان كىتاپتارىمىز اۋدارما ەمەس, وتاندىق اۆتورلارىمىزدىڭ تۋىندىسى. وسىنىسىمەن دە ەرەكشە.
– بيىل بارلىق مەكتەپ پاندەرى بويىنشا تسيفرلى وقۋلىقتار ەنگىزىلەدى. ەستۋىمشە, باسپا بۇرىننان ەلەكتروندى وقۋلىقتاردى ەنگىزۋگە بەلسەندى قاتىسىپ كەلەدى. وسى باعىتتا قانداي جاڭالىقتارىڭىز بار؟
– ءيا, 2021 جىلدان بەرى وقۋلىقتاردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن Ekitap.kz ونلاين پلاتفورماسىنا ەنگىزىپ كەلەمىز. بۇل الاڭ قازاقشا كىتاپ, وقۋلىقتاردىڭ جاڭارعان تالاپتارىنا ساي جاسالعان. بارلىق تسيفرلىق قۇرىلعىدا قولجەتىمدى Ekitap.kz پلاتفورماسىنا كەز كەلگەن مۇعالىم نەمەسە وقۋشى تىركەلىپ, ونلاين وقۋلىقتى قولدانا الادى. ۆەب-قوسىمشا ءداستۇرلى فورماتتا عانا ەمەس, قاشىقتان وقىتۋدا دا كوپ پايداسىن تيگىزەدى. وقۋشى ۇيدە وتىرىپ-اق تەوريالىق ءبىلىم الىپ, ينتەراكتيۆتى قىزىقتى تاپسىرمالاردى ورىنداپ, ءوز ءبىلىمىن تەكسەرەدى. مۇعالىم دە ونلاين رەجىمدە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن باعالاي الادى. ارنايى قوسىمشالار ارقىلى نەگىزگى وقۋ باعدارلاماسىنداعى بىلىممەن قاتار, قوسىمشا اقپاراتتار ۇسىنىلعان. ياعني بۇل وقۋشىلاردىڭ ىزدەنىمپازدىعىن ارتتىرىپ, شىعارماشىلىق قىرلارىن اشا تۇسۋىنە سەبەپ بولادى. سوڭعى كەزدەرى ۆيرتۋالدى تاقتا ءتاسىلى دە ءجيى قولدانىلىپ ءجۇر.
– بۇگىندە نارىقتاعى كىتاپتاردىڭ 80 پايىزى – رەسەي باسپالارىنان شىققان كىتاپتار. وتاندىق كىتاپتار از تارالىممەن شىعاتىندىقتان, ساتىلىمدا كوپ كەزدەسپەيدى. ويتكەنى كوممەرتسيالىق باعىتتا كىتاپ نارىعى دامىماي وتىر. بۇل ماسەلەنى قالاي شەشۋگە بولادى؟
– باسپامىز 22 جىلدان بەرى وسى وندىرىستە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سودان بەرى وتاندىق اۆتورلارمەن تىعىز جۇمىس ىستەيمىز. اسىرەسە مەكتەپ وقۋلىقتارىن دايىنداۋ ىسىندە تاجىريبەمىز كوپ. اۆتورلارعا قالاماقىمەن قاتار ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كىتاپ كورمەلەرىنە, كونفەرەنتسيالارعا, باسقا دا ءىس-شارالارعا جىبەرىپ, تۋىندىلارىن جارنامالايمىز, ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز.
راسىندا دا, بىزگە ادەبي كىتاپتاردىڭ 80 پايىزدان استامى سىرتتان كەلىپ جاتىر. ارينە, شەتەلدىك ادەبيەتتىڭ نارىقتا بولۋى دا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ, باسقا ۇلتتىڭ مادەنيەتىمەن, كوركەم ادەبيەتىنىڭ وزىق تۋىندىلارىمەن تانىسۋىنا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. بۇگىندە قوعامداعى سۇرانىسقا بايلانىستى كوپ باسپالار سول شەتەلدىك, زامان تالابىنا ساي جازىلعان, وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ جاتقان, ترەندكە اينالعان كىتاپتاردى قازاق تىلىنە اۋدارىپ جاتقان جايى بار – بۇل دا دۇرىس. بىراق ەڭ الدىمەن ۇلتتىق مادەنيەتىمىز بەن رۋحانياتىمىزدى بويعا ءسىڭىرىپ العانىمىز دۇرىس. سوندىقتان قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىلارىنىڭ تۋىندىلارىن, ءومىرباياندارىن شەت تىلدەرگە اۋدارىپ, باي تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى الەمگە تانىستىراتىن ۋاقىت كەلدى. مىسالى, ءبىزدىڭ باسپادان «اباي» ادەبي-تانىمدىق ەنتسيكلوپەدياسىن ءۇش تىلدە (قازاق, ورىس, اعىلشىن) شىعاردىق, شەتەلدىك وقىرماننىڭ سۇرانىسىنا وراي اۋدارماشىلار كىتاپتى تۇرىك, اراب تىلدەرىنە ءتارجىمالاپ جاتىر.
ەلىمىزدە دارىندى اۆتورلار جەتكىلىكتى. ولاردىڭ شىعارمالارىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, جارىققا شىعارىپ, وقىرمانعا كەڭىنەن تانىستىرۋ قاجەت. حالقىمىزدىڭ باي مادەنيەتىن, تەرەڭ تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن اقىندار, جازۋشىلار, جۋرناليستەر دە جەتەرلىك. ءبىز ولارمەن ارقاشان شىعارماشىلىق تىعىز بايلانىستامىز. بىلتىر باسپامىز تاريحي ماڭىزى بار جوباعا كىرىستى. جىل سوڭىنا دەيىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
مارجان ءابىش,
«Egemen Qazaqstan»
