قارىمدى قالامگەردىڭ بالالىق شاعى سۇم سوعىسپەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, جاس كۇنىنەن تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن تارتتى. 1941 جىلى اكەسى اسكەرگە الىنادى. وسى كەزدە ەلدەگى بار اۋىرتپالىق جاسى ۇلكەن قاريالار مەن ايەلدەردىڭ باسىنا ءتۇستى. 1942 جىلى اناسى كولحوز جۇمىسىن ىستەپ جۇرگەندە وقىس وقيعادان قازا بولدى. ول كەزدە سايىن اعانىڭ جاسى نەبارى التى جاستا ەكەن. ەندى ونى اتاسى مۇراتبەك تاربيەلەيدى. وسى جاندى مۇڭعا باتىراتىن وقيعالاردىڭ دەنى جازۋشىنىڭ «جۋسان ءيسى», «جابايى الما» پوۆەستەرىنە ارقاۋ بولعان. نەگە دەسەڭىز, كەز كەلگەن قالامگەر قانداي شىعارما جازسا دا, ونىڭ نەگىزىندە ءوزى باسىنان وتكەرگەن, كورگەن, سەزىنگەن وقيعالاردىڭ جەلىسى جاتارى انىق. ماسەلەن, «جۋسان يسىندەگى» اياننىڭ بەينەسى – سۋرەتكەردىڭ ءوزى مە دەپ قالاسىز. ويتكەنى بۇل تۋىندىدا اكەسى سوعىسقا كەتكەن جەتىم بالانىڭ باسىنان وتكەن وقيعالار سونداي شىنايى بەينەلەنگەن. وقىرمان ايانمەن بىرگە جىلاپ, بىرگە كۇلەدى. «جابايى الما» پوۆەسىندە دە اۆتوردىڭ التى جاسىنان كەيىنگى ءبىراز ءومىرى كەڭىنەن قامتىلعان. مۇنداعى كوكىناي, نۇعىمان, اجىبەك, بايدالى, توقتار مەن ءنازيرا سەكىلدى كەيىپكەرلەردىڭ ءبارى دە ءبىر-ءبىر ماقالاعا جۇك بولاتىن وبرازدار.
سايىن مۇراتبەكوۆ ادەبيەتكە وزىندىك تاقىرىبىمەن كەلىپ, ءومىر كۇبىلىستارىن وزگەشە ورنەكتەگەن سۋرەتكەر. كوركەمسوز ونەرىندەگى شاعىن جانر تۋرالى ءسوز بولا قالعاندا, الدىمەن ءتىل ۇشىنا بەيىمبەت مايلين ورالادى. بياعاڭنىڭ شىعارمالارىن وقىعاندا كوز الدىمىزعا 20-30 جىلدارداعى وقيعالار تىزبەكتەلىپ كەلە قالادى. ونداعى كەيىپكەرلەر بەينەسىن ۇمىتا دا المايسىز. سول سەكىلدى, سايىن اعانىڭ تۋىندىلارىندا دا 50-60 جىلدارداعى اۋىل ءومىرى, ونداعى وزگەرىستەر, قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, قۋانىشى مەن قايعىسى كوركەم سۋرەتتەلگەن. ول – ب.مايليننەن كەيىن اڭگىمە جانرىنىڭ دامۋىنا مول ۇلەس قوسقان قالامگەر. قاراپايىم كەيىپكەرلەرىنىڭ باسىندا بولاتىن ارقيلى سەزىم بۇلقىنىستارى مەن تولعانىستارىن اسا ءبىر دالدىكپەن نازىك باياندايدى. جازۋشىنىڭ سۇلۋ اعىسپەن جازىلعان جۇپ-جۇمىر اڭگىمەلەرىندەگى ەرەكشەلىك – قىسقالىق. بوس سوزگە بارمايدى. ءبىر-ەكى دەتالمەن كەيىپكەر جانسارايىن كەرەمەت اشادى. مىسالى, «كۇسەن-كۇسەكەدەگى» – كۇسەكە, «وتاۋ ۇيدەگى» – ۇزاق پەن تانا, «انانىڭ ارمانىنداعى» – اجە, «كامەنتوعايداعى» – كامەن, «ەسكەك جەلدەگى» – رىسجان, «جەڭەشەدەگى» – قامار, «باسىندا ۇشقارانىڭداعى» – زاعيپا سياقتى وبرازداردان حالقىمىزدىڭ بولمىسىنا ءتان ادالدىق, تازالىق, مەيىرباندىلىق, قوناقجايلىلىق سەكىلدى اسىل قاسيەتتەردى ايشىقتى كوركەمدەگەن.
سونداي اڭگىمەنىڭ ءبىرى – «مەنىڭ قارىنداسىم». شىعارما اتاۋىنىڭ ءوزى جىلىلىق شاقىرادى. باستالۋى دا توسىن. «قىسقى دەمالىستا اۋىلعا كەلگەن» اعاسىنىڭ «سونشالىقتى تەز ءوسىپ, وزگەرىپ كەتكەن قارىنداسى» كوز الدىمىزدا تۇرادى. «كەشە عانا جولدا كەلە جاتقانىمدا ونى كوز الدىما تىپتەن باسقاشا ەلەستەتىپ ەدىم. ورتا بويلى, تولىقشا كەلگەن قارا تورى ءجۇزدى, ءار كەزدەگى ەركە قالپىندا مەنىمەن تالاسا كەتۋگە دايىن تۇراتىن وجەت قىز. شولاقتاۋ كەلگەن سۇيكىمدى مۇرنى ۇنەمى كۇلكى نىشانىن اڭعارتىپ, سويلەگەن كەزدە جىبىرلاپ تۇراتىن». ەندى جاسى ون جەتىگە كەلگەن ءاليما از ۋاقىتتا وزگەرگەن. ء«جۇرىس-تۇرىسى دا, سويلەۋى دە, ءتىپتى ەزۋ تارتىپ كۇلگەنى دە» باسقاشا. بويى سۇڭعاقتانىپ, قارا تورى ەركە ءجۇزى اشاڭدانا تۇسكەن. ويناقشىپ تۇراتىن وتتى كوزدەرى دە ويلى تارتقان. «شولاق مۇرنىنىڭ ۇشى ۇشكىلدەنىپ, قىرلانا ءتۇسىپتى. جاڭادان تىككىزگەن قىزىل دراپ پالتوسى دا وڭىنە جاراستىق بەرىپ تۇر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قارىنداسىم تاماشا سۇلۋ قىز بولىپتى. «قىز دەگەن تەز بويجەتەدى», – دەپ اپامنىڭ تالاي ايتقانى ەسىمە ءتۇستى. بىراق مەن ونىڭ اسەم سۇلۋلىعىنان گورى, تيىسە كەتۋدەن تايىنبايتىن, ەركە قىلىعىن اڭساپ كەلگەن ەدىم عوي». قىسقاسى, وسى قاراپايىم قىزدىڭ بويىنان ونىڭ سىرتقى بەينەسى عانا ەمەس, ىشكى جان دۇنيەسى دە وزگەرگەنىن بايقايسىز. ونىڭ تۇپ-تۇنىق ءمولدىر كوزىندە جان بىلمەيتىن تەرەڭ سىر بار. ول سىر تەگىن سىر ەمەس, ماحاببات سىرى. سويتسەك, ءاليمانى وزگەرتكەن ماحاببات سىرى. وسى 5-6 بەتتەن اسپايتىن شاعىن اڭگىمەدە جازۋشى ادام جانىنىڭ نازىك پەرنەسىن تامىرشىداي تاپ باسادى. اڭگىمە كەيىپكەرىن كەلىستى سۋرەتتەيدى. بۇل شىعارمانىڭ جازىلعانىنا ءبىراز جىل وتسە دە, ءاليمانىڭ بەينەسى وقىرمانعا ءالى ىستىق.
شىن مانىندە, سايىن مۇراتبەكوۆ – از جازسا دا, ساز جازعان سىرشىل سۋرەتكەر. ونىڭ ادەبيەت قازىناسىن بايىتقان ليريكالىق شۇرايلى شىعارمالارىمەن سان ۇرپاق سۋسىنداپ وسەرى انىق.
