سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تورالقاسىنىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى يرينا مانجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2023 جىلدىڭ باسىندا باستالعان. يدەولوگيالىق تۇرعىدان العاندا, قولدانىستاعى جانە قابىلدانعان زاڭداردان كونتسەپتۋالدى تۇردە ەرەكشەلەنەتىن وتە ماڭىزدى ءارى اۋقىمدى جوبا بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلەدى دەپ كۇتىلگەن. الايدا شىنايى جاعداي باسقاشا بولىپ تۇر.
– 2023 جىلعى 29 تامىزدا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى جاريا تالقىلاۋلار جۇرگىزۋ ءۇشىن «اشىق نقا» پورتالىنا قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسىن ورنالاستىردى. سول جىلدىڭ 25 جەلتوقسانىندا مينيسترلىك ۇكىمەتتە كودەكستىڭ جوباسىن تانىستىردى. ءساتتى ءارى ساۋاتتى قورعاپ شىقتى. ءبارى ويداعىداي ءوتتى. الايدا ءبىر ماڭىزدى دۇنيەنى ەسكەرۋ كەرەك: پرەزەنتاتسيانىڭ مازمۇنى مەن ونىڭ ناقتى ورىندالۋى سايكەس كەلمەيدى. ال قۇرىلىس يندۋسترياسىندا تاجىريبەسى جوق جانە ونىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ناقتى بىلمەيتىن ادام ۇسىنىلعان جوبانى جاقسى دايىندالعان ءارى جاقسى تەكسەرىلگەن قۇجات رەتىندە قابىلدايتىنى انىق. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تۇتاستاي العاندا مينيسترلىكتىڭ الگى پرەزەنتاتسيادا باياندالعان قۇرىلىس سالاسىن رەتتەۋدىڭ باسىم باعىتتارىن, تاسىلدەرىن, نىساندارى مەن شارالارىن قولدادى. الايدا وبەكتيۆتى تۇردە مويىنداۋ كەرەك, كودەكس جوباسى قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر مەن زاڭداردىڭ كونگلومەراتى سەكىلدى اسەر قالدىردى. ءبىرتۇتاس قۇجاتقا ءبارىن ارالاستىرىپ جىبەرگەن. وكىنىشتىسى, كودەكستىڭ مازمۇنى تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان وزگەرمەگەن. سوندىقتان قۇرىلىس كودەكسىن مۇنداي قويىرتپاق قۇجاتقا اينالدىرۋعا بولمايدى, – دەيدى يرينا مانجانوۆا.
ول ءىس جۇزىندە كودەكس جوباسى قۇرىلىس يندۋسترياسىندا قازىرگى ۋاقىتتا قولدانىلاتىن زاڭداردىڭ كەڭەيتىلگەن تەلنۇسقاسى بولىپ شىققانىن العا تارتىپ وتىر. سوندىقتان مۇنداي فورمادا كودەكس جوباسىن تۇبەگەيلى قابىلداۋ دۇرىس ەمەس. «قۇرىلىسشىلار قازىرگى قولدانىستاعى زاڭنامامەن تاعى ءتورت-بەس جىل «تىنىش» ءومىر سۇرە الادى. كودەكس جوباسى قۇرىلىس ماسەلەلەرىنەن باسقا وزگە پروبلەمالاردى شەشۋگە قاۋقارسىز. جوبا تەك بۇزۋشىلىقتاردى جازالاۋعا ارنالعان نورمالار مەن ەرەجەلەردىڭ بىرىڭعاي جيىنتىعى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار يندۋستريا قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ سىني جاڭا تاسىلدەرىن ۇسىناتىن ءارى زاڭداردىڭ قايتا ويلاستىرىلعان نۇسقاسى بولۋى كەرەك ەدى. مۇنىڭ ءبىرى دە جوق. سوندىقتان تاپسىرمانى ورىندالمادى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار», دەدى ول.
ي.مانجانوۆانىڭ پىكىرىنشە, جوبا قابىلدانعان جاعدايدا بولجامدى قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارلار جەكە قارالۋى كەرەك.
– ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ كوزقاراسىنا سايكەس ۇكىمەتكە تانىستىرىلعانداي, كودەكس جوباسىن بەكىتۋ, ەڭ الدىمەن, ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى قاتىناستاردى تۇراقتى رەتتەۋدى ورناتۋعا اسەر ەتەدى. بىزدىڭشە ولاي ەمەس. بىرىنشىدەن, جوبانىڭ يندۋسترياعا مۇنداي اسەرى بولمايدى. ويتكەنى قۇجاتتا قولدانىستاعى نورمالارعا ارنالعان ساپالى وزگەرىستەر جوق. ەكىنشىدەن, جوبادا ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ماسەلەلەرى ەسكەرىلمەگەن. ال اتالعان ماسەلەلەر وتە ماڭىزدى ەكەنىن ۇمىتپايىق ءارى بۇلار ءبىزدىڭ ەلدە ءىس جۇزىندە مۇلدەم رەتتەلمەيدى. ءتۇسىندىرىپ وتەيىن, قۇرىلىس – كىرپىشتى قالاي قالاۋ جانە مەردىگەر كومپانيانىڭ قانداي دا ءبىر جاعدايدا نە ىستەۋى كەرەكتىگى تۋرالى سالا. ال قالا قۇرىلىسى – ەكونوميكالىق, دەموگرافيالىق, قۇرىلىس-تەحنيكالىق, سانيتارلىق-گيگيەنالىق جانە ەستەتيكالىق مىندەتتەردى كەشەندى تۇردە شەشەتىن ساۋلەت جانە قۇرىلىس سالاسى. اتالعان ەكى ۇعىمنىڭ اراسىنداعى ايتارلىقتاي ايىرماشىلىق قازىر ءتىپتى ايقىندالا ءتۇستى, – دەيدى «اتامەكەن» تورالقاسى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
ي.مانجانوۆا جوبانى تانىستىرۋ كەزىندە كوڭىلدى كۇپتى ەتكەن تاعى ءبىر ماڭىزدى تەزيسكە ءمان بەرىپ وتىر – «كودەكس مەملەكەت, ينۆەستورلار, قۇرىلىس سالۋشىلار مەن حالىق مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمىن بەلگىلەۋ نۇكتەسى بولادى». بولجام بويىنشا جاسالعان قۇجات «حالىق – مەملەكەت – بيزنەس» ۇشتىگىنە تەڭ سەنىمدىلىك تىرەگى بولۋى كەرەك. الايدا ساراپشى بۇل مالىمدەمەگە دە كۇمان كەلتىرىپ وتىر.
– كودەكس جوباسىنا قولدانىستاعى نورمالاردان باسقا ماڭىزدى ەشتەڭە قوسىلماعانىن ەسكەرسەك, ءدال وسىلاي وي تۇيۋگە تۋرا كەلەدى. سول سەكىلدى «قۇجات سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى» دەگەن تۇجىرىم دا كۇمان تۋدىرادى. ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق – نەگىزىنەن ينۆەستورلار ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ەلدەگى, ايماقتاعى نەمەسە سالاداعى تاۋەكەل دەڭگەيىنىڭ, كىرىستىلىك دەڭگەيىنىڭ جانە قارجى رەسۋرستارى قۇنىنىڭ اراقاتىناسىنان تۇراتىن كەڭ ءارى كوپقىرلى ۇعىم. كودەكستى قابىلداۋ نەمەسە قابىلداماۋ سالانىڭ نارىقتىق تۇراقتىلىعىنا دا, ەل ىشىندەگى ەكونوميكالىق اۋىتقۋلارعا دا اسەر ەتپەيدى. كودەكستىڭ بولجامدى فۋنكتسيونالى اۋقىمدى قۇرىلىس نارىعىنا قاتىسۋشىلار اراسىندا تەڭەستىرۋشى مەدياتور ءرولىن اتقارۋعا ءتيىس بولعانىنا قاراماستان, جوبا قۇرالدارى قۇرىلىس جوبالارىن ساراپتاۋ نارىعىن مەملەكەتتىڭ پايداسىنا اشىق تۇردە مونوپوليالاپ وتىر. بۇل تۇرعىدا كودەكس جوباسى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارىنا قاتىسۋشىلار اراسىندا تەڭدىك پەن باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتەدى دەۋ قيسىنسىز, – دەيدى ول.
قىسقاسى, ي.مانجانوۆانىڭ پىكىرىنشە, كودەكستىڭ ۇسىنىلعان جوباسى قولدانىستاعى زاڭدار مەن نورمالاردى تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان قايتا وڭدەۋگە جاتپايدى. بۇل قولدانىستاعى سالالىق ماسەلەلەردىڭ تۇبەگەيلى جاڭا, كرەاتيۆتى جانە زاماناۋي شەشىمدەرىن قامتىمايتىن, كەرىسىنشە ولاردىڭ كەڭەيتىلگەن جيىنتىعى عانا. «وكىنىشكە قاراي, كودەكس بويىنشا اتقارىلعان جۇمىس قۇجاتتىڭ الەۋەتىن تولىق اشپايدى. تيىسىنشە ەل پرەزيدەنتىنىڭ نۇسقاۋىن تولىق كولەمدە ىسكە اسىرۋعا دا قاۋقارسىز», دەپ تۇيىندەدى ول.
