ەندى 2021 جىلدان باستاپ ول «ۇلتتىق بايانداما» دەپ اتالادى. بايانداما اتاۋى جانە ونىڭ باعدارىنىڭ قايتا وزگەرۋى – قوعامدىق كەڭەستەردىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ماڭىزىنىڭ بارعان سايىن ءوسۋى مەن تانىلا باستاعانىن كورسەتەدى. 2023 جىلى دايىندالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى تۋرالى ۇلتتىق بايانداما – 2023» ۇلتتىق بايانداما رەتىندە ءۇشىنشى رەت جاريالانىپ وتىر.
بايانداما قوعامدىق كەڭەستىڭ قازىرگى جۇمىسىن عانا ەمەس, ونىڭ تۇتاستاي قوعام دامۋىنداعى ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. جاپپاي ساۋالناما, قوعامدىق كەڭەس وكىلدەرىمەن وتكەن تەرەڭ سۇحباتتاردىڭ ناتيجەسىندە كەڭەستىڭ قازىرگى جاعدايىنا باعا بەرىلدى.
بۇگىندە قوعامدىق كەڭەستەردىڭ دەموكراتيالىق ۇردىسكە قوساتىن ۇلەسىن باعالاۋ وزەكتى. كەڭەستەردىڭ ازاماتتىق قوعام جانە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءىس-قيمىلى ءتۇرلى جيىندار, قوعامدىق تىڭداۋ جانە مونيتورينگ سياقتى قوعامدىق باقىلاۋدىڭ قۇرالدارى ارقىلى ىسكە اسىپ جاتقانىن بايقايمىز. جالپى العاندا, قوعامدىق كەڭەستەر مەملەكەتتىك باسقارۋداعى اشىقتىق پەن جاۋاپكەرشىلىككە, قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىسقا ىقپال ەتەدى.
ەلىمىزدە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى 258 قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. 2022 جىلى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ 90 پايىزىنىڭ قۇرامى جاڭارعان. قازىرگى ۋاقىتتا قك مۇشەلەرىنىڭ 3 818-ءى, شامامەن 85%-ى ازاماتتىق سەكتوردىڭ وكىلى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قك بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, 1 204 وتىرىس, 312 قوعامدىق تىڭداۋ جانە 404 قوعامدىق مونيتورينگ وتكىزدى. ناتيجەسىندە, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ 3 615 جوباسى قارالىپ, 80%-ى بەكىتىلدى.
قوعامدىق كەڭەستەر قۇرامىنا قارايتىن بولساق, مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرىن, ازاماتتىق سەكتور, بيۋدجەتتىك ۇيىم, ساياسي پارتيا, دەپۋتاتتار, باق, بيزنەس, كاسىپوداق, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار (ۇەۇ) جانە باسقالارى كەڭىنەن قامتىلعان. كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ شامامەن 73 پايىزى ەر, ال ايەلدەردىڭ ۇلەسى شامامەن 27 پايىز.
زەرتتەۋ بارىسىندا «قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى» 1 200 رەسپوندەنتتەن ساۋالناما الىپ, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى كەڭەستىڭ 20 وكىلىمەن تەرەڭدەتىلگەن سۇحبات ۇيىمداستىردى. ەگەر 2022 جىلى رەسپوندەنتتەردىڭ تەك 37,1 پايىزى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ بار ەكەنى تۋرالى ايتسا, 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش 43,2 پايىزعا دەيىن ءوستى. ال ولاردىڭ قىزمەتىمەن تانىس ادامداردىڭ ۇلەسى 2022 جىلعى 28,8-دەن 2023 جىلى 65,8%-عا دەيىن ءوستى. ءبىر جىل ىشىندەگى 37% ءوسىم قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ەداۋىر ارتقانىن اڭعارتادى.
2023 جىلى كەڭەستەردىڭ قىزمەتىن وتە پايدالى دەپ سانايتىن ادامدار سانى وسكەن (17,8%-عا دەيىن). سونداي-اق كەڭەستەر قىزمەتىنىڭ از دا بولسا پايداسى بار (15,5% ءوسىم) دەپ سانايتىندار سانى ارتتى.
ساۋالناما بويىنشا قك قىزمەتى بىرقاتار باعىتتا پايدالى دەپ باعالانادى. رەسپوندەنتتەردىڭ 50,9 پايىزى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قوعامنىڭ وتكىر ماسەلەلەرىن شەشۋ ىقتيمالدىعى جوعارى دەپ مالىمدەگەن. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 36,6 پايىزى ءۇشىن قوعامدىق كەڭەستەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ولار ازاماتتارعا پروبلەمانى شەشۋدىڭ ءتيىمدى فورماسىن ۇسىندى. سونىمەن قاتار رەسپوندەنتتەردىڭ 37,6 پايىزى كەڭەستەر ازاماتتارعا ءارتۇرلى ماسەلەگە قاتىستى كومەك كورسەتەدى دەپ سانايدى. ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 24,4 پايىزىنىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋدا قك ماڭىزدى فۋنكتسيا اتقارادى. سونداي-اق كەنەستەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ دە جۇمىسىن ورىندايدى (13,9%) دەپ سانايتىندار بار. سوڭىندا, رەسپوندەنتتەردىڭ 17,8%-ى الەۋمەتتىك ماڭىزدى باستامالاردى ۇسىنۋداعى قك-ءنىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى.
2023 جىلى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى تۋرالى حاباردار بولۋ دەڭگەيى دە بىلتىرمەن سالىستىرعاندا جاقسارعان. تەلەديدار ارقىلى اقپارات الۋ – 15,5%, ينتەرنەت پەن جەكە ءوتىنىش ارقىلى ەكى ەسەگە جۋىق وسكەن. تۋىستارى مەن دوستارى ارقىلى اقپارات الۋ 8,6%-عا ارتقان. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى اقپاراتتاندىرۋ دەڭگەيى 2022 جىلعى 18,3-تەن 2023 جىلى 60,4 پايىزعا, ياعني 3,3 ەسە ءوستى.
2023 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىزمەتى تۋرالى پىكىر ايتارلىقتاي جاقسارعان. جالپى, ءپوزيتيۆتى كوزقاراس ەكى ەسەگە جۋىق ءوسىپ, تەرىس پىكىر تومەندەگەن. 2023 جىلى وڭ كوزقاراس 71,3 پايىزدى قۇرادى. رەسپوندەنتتەردىڭ جاۋاپتارىن سالىستىرعانداعى ءپوزيتيۆتى جانە جالپى ءپوزيتيۆتى جاۋاپ بەرگەندەردىڭ ورتاق ءوسىمى 34,4%.
ساۋالناما جانە ەكسپەرتتەردىڭ تالداۋىنان كەيىنگى ۇلتتىق باياندامانىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىنە توقتالساق, جالپى ەلىمىزدە قوعامدىق كەڭەستەر ينستيتۋتىنىڭ دامۋى ديناميكالىق تۇردە ءجۇرىپ جاتىر. دامۋدىڭ وڭ ۇردىسىنە قاراماستان, قك ينستيتۋتىنىڭ بىرقاتار ماسەلەسى بار. ماسەلەن ولار: ازاماتتاردى اقپاراتتاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, قك قۇرامىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى, زاڭنامانى تۇسىندىرۋدەگى سۇراقتاردىڭ بولۋى, قك ءوز جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋداعى رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلىگى.
- اقپارات تاراتۋ مەن كوممۋنيكاتسيانى جەتىلدىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنا قاراماستان, كەڭەستەردىڭ باق-پەن جۇمىسى ءالى دە شەكتەۋلى.
- مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ وڭ ديناميكاسىنا قاراماستان, كەڭەستەر جۇمىسىنا ورگانداردىڭ ارالاسۋى تۋرالى پىكىردە قاراما-قارسىلىق بار.
- قىسقا مەرزىمدە قك جۇمىسىنىڭ زاڭنامالىق نەگىزدەرى قالىپتاستى, بىراق قارجىلاندىرۋ جانە رەسۋرستار ءالى دە وزەكتى.
- قك-لەر شەشىم قابىلداۋىندا تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن دەرەكتەردى ودان دا بەلسەندى پايدالانادى دەپ كۇتىلەدى.
جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ نەگىزىندە, ساراپشىلار ورتالىق جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنا, قوعامدىق كەڭەستەرگە 40-تان استام ۇسىنىس ازىرلەدى.
ەلىمىزدە قك ينستيتۋتىنىڭ دامۋى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بۇل ءۇردىستى ازاماتتىق قوعامىنىڭ بارلىق دەڭگەيدەگى شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەندى قاتىسۋعا دايىندىعى رەتىندە ءتۇسىندىرۋ قاجەت. الايدا بۇل ماسەلەدە نازار اۋدارۋدى جانە تۇزەتۋدى قاجەت ەتەتىن بەلگىلى ءبىر كەمشىلىكتەر بار ەكەنىن دە مويىنداۋىمىز كەرەك.
كەيبىر كەمشىلىككە قاراماستان, قك ينستيتۋتىنىڭ دامۋ ۇدەرىسى ونىڭ قوعامدىق تۇرعىدان ماقسات قويا بىلگەندىگى مەن ونىڭ تيىمدىلىگىنە دەگەن سەنىمدىلىكتى تۋدىرادى. وڭ كەيستەردى جانە انىقتالعان ماسەلەلەردى ەڭسەرۋ بويىنشا دايەكتى, تاباندى كۇش-جىگەردى ەسكەرە وتىرىپ, قك ودان ءارى دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋلارعا جانە ازاماتتاردىڭ ەل بولاشاعىن قالىپتاستىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋىنا جاردەمدەسەدى.
ريززات تاسىم,
ققدي قوعامدىق ۇردىستەردى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى
