ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى

وسى ورايدا ەلىمىزدەگى احۋالعا نازار اۋدار­ساق. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ءۇش جىل – ەل ءتۋريزمىنىڭ ەڭ قارقىندى دامىعان كەزەڭى. 2021-دە باستالعان ىشكى تۋريزمدەگى قارقىندى ءوسۋ ەل ۇكىمەتىنىڭ وسى سالاعا باسا نازار اۋدا­رۋىن تالاپ ەتتى. ۇلان بايتاق جەرىمىزدىڭ كورىكتى ايماقتارى مەن تاريحي نىساندارى جىل ساناپ وتانداستاردىڭ عانا ەمەس, شەتەلدىكتەردىڭ دە قىزىعۋشىلىعىن ارتتىردى. ساياحاتتاۋدى جانى سۇيەتىن جاندار تۋريزم سالاسىنداعى جاڭا­لىقتار مەن جەڭىلدىكتەردى قانشالىقتى بىلەدى؟ بىلتىرعى ساياحات سالاسىنداعى ساندار كوڭىلدەن شىعا ما؟ جىل سوڭىندا جازىلعان جوسپارلارعا كوز جۇگىرتىپ, ناتيجەلى ەڭبەكتىڭ قورىتىندىسىن جاسايىق.

كارانتين ەنگىزىلگەن ەكى جىل الەم بويىن­شا تۋريزم سالاسىنا ۇلكەن شىعىن اكەلدى. شەكارا اسىپ ساياحاتتاۋ بىلاي تۇرسىن, ەل ىشىندەگى شەكتەۋدىڭ ءوزى حالىقتىڭ قول-اياعىن بايلاعانى بەلگىلى. دەگەنمەن 2021 جىلدان باستاپ ەل ىشىندەگى ساياحاتتاۋ كورسەتكىشى ءبىر دەمدە كوتەرىلدى. 2022-2023 جىلداردا تۋريستەر سانىنىڭ كۇرت وسكەنى قازاقستاننىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ شەتەلدەن تومەن ەمەس ەكەنىنىڭ دالەلى شىعار. تۋريزم سالاسى­نىڭ الپاۋىتتارىمەن تەرەزەمىز تەڭ تۇر دەپ ايتا المايمىز, الايدا الدىڭعى جىلدار­مەن سالىستىرعاندا كوزگە كورىنەتىندەي ۇلكەن ناتيجە بار. اتقارىلعان ىستەر از ەمەس, ولارعا كوز جۇما قاراپ, ەل تۋريزمىنە قول سىلتەۋگە بول­مايدى.

قىتاي مەن ەۋروپا ەلدەرىندە 200 جىلدىق تاري­حى بار اگروتۋريزم سالاسى بۇگىنگى تاڭدا ترەند­كە اينالدى. التىن بەسىك سانالا­تىن اۋىل­عا ساياحاتتاۋدى سانگە اينالدىرۋ ەلىمىزدە دە وزەكتى. مىسالى, بىلتىر ماڭعىستاۋ, تۇركىستان وبلىستارىنا اگروتۋريزم باعىتىن دامىتۋ ءۇشىن اقپاراتتىق تۋرلار ۇيىمداستىرىلىپتى.

2023 جىلى اۋىل ءتۋريزمى الەمدىك بايقاۋ­دا الدىڭعى قاتاردان ورىن الدى. بۇكىلالەم­دىك تۋريستتىك وداق (UNWTO) باس اسسامبلەيا­سىندا الماتى وبلىسىنداعى ساتى اۋىلى «ۇزدىك تۋريستىك اۋىل» (BestTourismVillages) ماراپاتىن جەڭىپ الدى. سونىمەن قاتار شىرايلى شىعىستاعى قاتونقاراعاي قالاسى ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت Green Destinations Top-100 Stories جاھاندىق رەيتينگىنە الەمدەگى ەكولوگيالىق تازا ەل رەتىندە ەندى. بۇل تىزىمدە وڭىرلەردىڭ تازا, ادەمى تابيعات كورىنىستەرى عانا ەمەس, ساياحاتشىلارعا اسەر قالدىراتىن مادەني ەرەكشەلىكتەرى دە ەسكەرىلەدى. ەلىمىزدىڭ تاريحي نىساندارعا باي ەكەنىن العا تارتساق, دەمەك ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. كوشباسشى تۋركومپانيالار كەيىنگى ايلاردا ەلىمىزدىڭ ەكوتۋريزمىنە قىزىعۋشىلاردىڭ كوبەيگەنىن العا تارتىپ وتىر.

تىلگە تيەك ەتەر تاعى ءبىر ماسەلە – تسيفر­لاندىرۋ. ساندىق عاسىردا ءومىر سۇرەتىن ونلاين ومىردە تۋريزم سالاسى دا تسيفرلاندىرۋ باعىتىنا باسا نازار اۋداردى. مىسالى, guides.كazakhstan.travels سايتىندا ءبىلىم الىپ, گيد رەتىندە تىركەلۋگە دە بولادى. E-guides بىر­ىڭعاي ادىستەمەلىك بازاسى گيدتەر مەن ەكس­كۋرسيا جۇرگىزۋشىلەرىن تابۋعا, ولاردىڭ قىزمەتىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ىشكى تۋريزم ونلاين اكادەمياسىندا 77 مودۋل بويىنشا 17 كۋرس ساباق وتكىزىلدى. 40 ترەنەر وقىتاتىن ونلاين اكادەميا – ەلىمىزدەگى ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەرى مەن گيد ماماندارىن دايارلاۋدىڭ مىقتى مەكتەبى.

البەتتە, ءتۋريزمنىڭ تەمىر وزەگى – ينفرا­قۇرىلىم. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە جاسالعان جۇمىس ناتيجەسى قۋانتادى. سەبەبى 2022 جىلى 27 ملرد تەڭگەگە 28 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا جاسالسا, 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش بىرنەشە مارتە وسكەن. بىلتىر 85 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا قولعا الىنىپ, 442,3 ملرد تەڭگە پايداعا استى. مەملەكەت كومەگىمەن 16 ۆيزيت ورتالىعى اشىلسا, جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ ارقىلى تاعى 9 ۆيزيت ورتالىعى تۋريستەرگە ەسىگىن ايقارا اشتى. سۇلۋ تابيعات اياسىندا دەمالۋدى ترەندكە ەنگىزگەن 38 گلەمپينگ ورتالىعى قۇرىلدى.

«قازاقتۋريزم» اق دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەل ىشىندە حالىقتىڭ وتباسىمەن ساياحاتتاۋ كور­سەتكىشى ەسەلەنگەن. وعان ىقپال ەتكەن مەملە­كەتتىك قولداۋ ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى كids go free جو­باسى ارقىلى ەكى جاستان 18 جاسقا دەيىنگى كەز كەلگەن بالا ىشكى رەيستەرمەن تەگىن ۇشا الادى. جوبا ىسكە قوسىلعالى ساياحاتتاعان بالالار سانى 3,4 مىڭ جاندى قۇرايدى. 2022 جىلى 1 500 بالاعا 76,2 ملن سۋبسيديا بولىنسە, 2023 جىلدىڭ 20 قاراشاسىنا دەيىن 892 ءوتىنىم وڭ قا­بىلدانىپ, 1 903 بالا تەگىن ساياحاتتاپ ۇلگەر­گەن. وعان مەملەكەت تاراپىنان 85 ملن تەڭگە تولەندى.

تۋريزم سالاسىندا بيزنەس باستاۋدى ماقسات ەتكەن كاسىپكەرلەردى دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. تۋريزمدەگى قىزمەت كورسەتۋدى جاسايتىن سولار ەمەس پە؟ مەملەكەت تاراپىنان كاسىپكەرلەرگە دە جاقسى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. تۋريستىك كاسىپ باستاساڭىز, ونىڭ قۇرىلىسىنا جانە ورىندالۋىنا كەتكەن شىعىننىڭ 10%-ىن مەملەكەت وتەپ بەرەدى. بىلتىر جەرگىلىكتى بيلىك 11 ءوتىنىمدى قابىلداپ, 181,6 ملن تەڭگە قارجىنى كاسىپكەرلەرگە قايتاردى. ال ەگەر ساياحاتتاۋ ماقساتىندا تۋريستىك نىساندارعا ساياحاتشىلاردى جەتكىزۋ ءۇشىن كولىك الاتىن بولساڭىز, مەملەكەت تاراپىنان 25%-ىن وتەپ الۋعا مۇم­كىندىگىڭىز بار.

حالىقتىڭ قامى ءۇشىن قولعا الىنعان مەم­لەكەتتىك باعدارلاما, وكىلەتتى ورگان ءوز ۇلەسىن قو­سىپ جاتىر. لۋدومانيا بويىنشا ويىن بيزنەسى مەن لوتورەيا قىزمەتىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بويىن­شا قىرۋار ەڭبەك اتقارىلدى, ليتسەنزيالار سانى ازايتىلدى. 2021 جىلعى بەرىلگەن 71 ليتسەنزيادان 2023 جىلى تەك 28 ليتسەنزيا قالدى. كازينولار سانى 9-دان 5-كە دەيىن, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر 38-دەن 13-كە دەيىن, توتاليزاتورلار 10-نان 2-گە دەيىن قىسقارتىلدى.

قورىتا ايتقاندا, تۋريزم – ەل ەكونوميكا­سىنىڭ ەلەۋلى بولىگى. كورىكتى جەرلەرىمىزدىڭ تورتكۇل الەمگە تانىتىپ, ەل ءتۋريزمىن دامىتۋ ءاردايىم وزەكتى بولىپ قالادى.