جارىلىس تاۋدىڭ سولتۇستىك-باتىس سىلەمى – قوڭىرقۇلجا شوقىسىنىڭ جالعاسى سانالاتىن جانۇزاقتىڭ توبەسىنە جاسالىپتى. ناتيجەسىنەن تاۋ باۋرايىنىڭ تاس-تالقانى شىققان. تاۋ باۋرايىندا بۇرعىلاۋ, قازۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن تەحنيكالارىن سايلاپ قويىپتى.
قازىلعان جەرلەردى تابيعي قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن «دانەكەر جول» كومپانياسى جارىلىس جاساۋ ارقىلى ارەكەتكە كوشكەن. الايدا كومپانيانىڭ بۇل قادامى قاسيەتتى تاۋدىڭ بەرەكەسىن قاشىرىپ, جۇرتتىڭ اشۋىنا قاتتى تيگەن.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى باقتيار سانباەۆ «دانەكەر جول» كومپانياسىنىڭ جوبالىق قۇجاتىندا جارىلىس جاساۋ كورسەتىلمەگەنىن العا تارتادى. ال توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتى بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە رۇقساتتى بەرگەن كورىنەدى.
– ءبىزدىڭ قۇجات بويىنشا بەكتاۋاتا كارەرىندە مەليوراتيۆتىك جوبا مەن كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەلەر نەگىزىندە بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان. 2022 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا «دانەكەر جول» جشس ورتادەرەسىن اۋىلدىق وكرۋگى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلىس تاسىن وندىرۋدەن كەيىنگى قالپىنا كەلتىرۋ جوسپارى بويىنشا جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزگەن. سوت وتىرىسىندا بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنى ءتۇسىندىرىلدى. قوعامدىق تىڭداۋدىڭ حاتتامالارى قولجەتىمدى. بۇل شارا ەڭىستەردى تەگىستەۋگە باعىتتالعان. كارەردىڭ قابىرعالارى وتە بيىك جانە تىك بولعاندىقتان, اپاتتار مەن مالدىڭ قۇلاۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن ولاردى بۇرعىلاۋ-جارۋ جۇمىستارىن قولدانا وتىرىپ, تەگىستەۋ قاجەت. ءبىزدىڭ تەحنيكالاردىڭ تەگىستەۋگە شاماسى جەتپەگەن سوڭ, جارىلىس جۇمىستارىن جاساۋعا شەشىم قابىلدادىق. ايتا كەتەيىن, ءبىزدىڭ كومپانيا بولىنگەن 8,5 گەكتار القاپ شەگىندەگى جەر ۋچاسكەسىنىڭ شەكاراسىنان اسپاي جۇمىس ىستەگەن, – دەيدى «دانەكەر جول» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسقار كەرەمباەۆ.
جەرگىلىكتى تۇرعىندار وسى ماڭايدا اشارشىلىق جىلدارى دۇنيە سالعان ادامداردىڭ تاس بەيىتتەرى بولعانىن ايتادى. بىراق قوپارىلعان جەردەن قورىمنىڭ بار-جوعىن انىقتاۋ مۇمكىن بولماي قالدى. «دانەكەر جول» كومپانياسىنا دەيىن بۇل جەر «ايتاس-2002» جشس-عا قاراعان. كەيىننەن ولار مەملەكەت قاراماعىنا وتكىزگەن كورىنەدى.
الماتىلىق «دانەكەر جول» جشس 2022-2023 جىلدارى جول قۇرىلىسىنا تاۋ سىلەمىنەن 1,5 ملن توننا تاس الۋ ءۇشىن 500 توننادان اسا جارىلعىش زاتتى قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ەستىگەن ەل باس كوتەرگەن ەدى. ەندى, مىنە «ارتىق قىلامىز» دەپ...
وسى ءبىر دۇربەلەڭنەن سوڭ شاشۋباي كەنتىنىڭ اكىمدىگىندە وبلىستان كەلگەن كوميسسيا قۇرامى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپتى. جيىنعا ەكولوگيا, جەر سالاسىنداعى بىرقاتار ۆەدومستۆو باسشىلارى قاتىستى.
بەكتاۋاتا تۇرعىنى, قوعام بەلسەندىسى تولەۋبەك دونەنتاەۆ جەردى زاڭدى پايدالانۋ مەن قورعالۋىن باقىلاۋ جاۋاپتى ادامداردىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى.
– بۇل جۇمىستار باستالعانىنا 4-5 جىل ۋاقىت بولدى. قوڭىرقۇلجانىڭ شوقىسىنا زالال كەلتىرىلدى. بەكتاۋاتا تاۋىنان 23 شاقىرىم جەردە دەپ انىقتاما بەرىلگەن. ال ول جەردىڭ اراسى – ءبىر شاقىرىم. قوڭىرقۇلجانىڭ قوپارىلىپ جاتقان بۇل توبەسىن «جانۇزاقتىڭ توبەسى» دەپ اتايدى. سىزدەردىڭ تابيعاتقا جاندارىڭىز اشىماي ما؟ بۇل تاۋدىڭ تاسىنا دەيىن قاسيەتتى. بۇل جۇمىستار باستالعالى اينالامىزدان بەرەكە كەتتى. اڭ مەن قۇسىنا دەيىن, ءتىپتى, وردالى جىلانعا دەيىن كوشىپ كەتتى. ارقارلار وسى جەردە ناۋرىز ايىندا ءتولىن ورگىزەتىن. «جول سالىپ بەرەمىز» دەپ حالىقتى الدادىڭىزدار. سالعان جولدارىڭىز جارامسىز بولىپ, قىس ايىندا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزە الماي قالدىق. سونىمەن قاتار قۇجاتتا «بەكتاۋ» كارەرى دەپ كورسەتىلگەن. بۇل جەر اۋەلدەن «بەكتاۋاتا» اتالعان. وسى جەردەن دە شيكىلىك كورىپ تۇرمىن. جولدىڭ بويىندا بىرنەشە ۋچاسكەلىك مەكەمەلەر شاڭدى كوتەرىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءتىپتى, وندىرىسكە قاجەتتى زياندى قوسپالارى اۋامەن تارالىپ, مالدار ءىش تاستاسا, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا دا كەسىرى تيۋدە. وسىنىڭ بارلىعىنا جاۋاپتى قاراعاندى وبلىسى ەكولوگيا دەپارتامەنتى تەكسەرىس جۇرگىزۋ كەرەك, – دەدى ت.دونەنتاەۆ.
سونىمەن قاتار جيىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى جانبولات باشار دا ءسوز الدى.
– بەكتاۋاتا – ارقانىڭ موينىنا تاققان تۇمارىنداي قاسيەتتى جەر. دۇرىس جول سالۋ وركەنيەت ءۇشىن پايدالى شارۋا ەكەن. بىراق ءبىز ءبىر جاعىن جوندەسەك, ەكىنشى جاعىنا زيان كەلتىرۋگە دايىن تۇرامىز. جولعا بەكتاۋاتانىڭ تاسىنان باسقا تاس جەتەتىن ەدى عوي. سىزدەر بەكتاۋاتانىڭ ىرگەسىن قوپارماق تۇگىلى 50 شاقىرىم الىس ءجۇرىپ, ءبىر ءتۇيىر تاسىن الۋعا حاقىلارىڭىز جوق. بالقاشتىڭ قوڭىراتىنىڭ كەنىش الۋ جۇمىسى باستالماي تۇرعاندا قوڭىرات شوقىسى بولعان. ونى ءبىر كەزدە ايگىلى «جيدەباي باتىردىڭ قاراۋىل توبەسى» دەپ اتاعان. ارحيۆتەن سۋرەتىن كوردىم. كولدىڭ اۋماعى كورىنەتىندەي ۇلكەن شوقى بولعان ەكەن. سول شوقىنى وسىلاي جارىلىس جاساپ جويىپ جىبەرگەن. بۇل ارەكەت وسى سارىنداس دۇنيە بولىپ تۇر. جولدىڭ دا جاعدايى وڭىپ تۇرعان جوق. بالقاشتان قاراعاندىعا دەيىنگى ارالىقتاعى جولدىڭ ەكى قاباعى دا قازىلىپ, تەرەڭ شۇڭقىرعا اينالعان. مال جايىلىمدارىنا زيان تيگەن. تابيعاتىمىزعا ءوز قولىمىزبەن قيانات جاساپ جاتىرمىز, – دەدى ج.باشار.
مۇنىمەن قوسا, جيىلعان جۇرتشىلىق تاۋدا جارىلىس جاسالسا, سۋ كوزدەرىنىڭ بىتەلەتىنىن, جەر قويناۋىنداعى مينەرالدى رەسۋرستار جويىلاتىنىن ايتىپ, ءدۇمپۋ جاسادى.
قاراعاندى وبلىسى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان لامبەكوۆ كوتەرىلگەن ماسەلە قاتاڭ قاداعالاۋعا الىنىپ, ەكولوگتەردىڭ ساراپتاماسىنا سايكەس 10 كۇن ىشىندە جاۋاپ بەرىلەتىنىن, جارىلىس جۇمىستارى توقتاتىلعانىن جەتكىزىپ, جيىندى قورىتىندىلادى.
بەكتاۋاتا – «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى» جوباسىنا ەنگەن تاريحي ورىن. «ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي مۇرا ەسكەرتكىشتەرى» ساناتىنا ەنىپ, مەملەكەتتىڭ قورعاۋىنا الىنعان. بىراق قورعانسىزدىڭ كۇنىن كەشىپ تۇر...
قاراعاندى وبلىسى,
اقتوعاي اۋدانى
