ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى وسەدى

الدىڭعى ەكى جىلداعى جوعارى ينفلياتسيا, پاندەميا جانە گەوسايا­سي داعدارىس الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىن­­دە ناقتى جالاقىنىڭ تومەن­دەۋىنە اكەلدى. ادەتتەگىدەي بۇدان ەڭ تومەنگى جالاقى العاندار قات­تى زارداپ شەكتى. ەڭ تومەنگى جالا­قىنىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ تو­مەندەۋ ۇدەرىسى ءالى دە جالعاسىپ جا­تىر. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋرو­سى­نىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, ناق­تى جالاقى بويىنشا كورسەتكىش جىل باسىنداعى 112,7%-دان جىل سوڭىندا 102,8%-عا دەيىن تۇراقتى تۇردە تومەندەگەن. وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ناقتى جا­لاقى يندەكسى تەرىس تراەكتوريادا تەربەلىپ, ەل تۇرعىندارىنىڭ جا­لاقىسىنىڭ ساتىپ الۋ قابى­لەتى 0,6%-عا تومەندەدى. ەلدەگى ەڭ تو­مەنگى جالاقى نەگىزگى شىعىنداردى جابۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. 2022 جىلى جانە 2023 جىلدىڭ ال­عاش­قى ەكى توقسانىندا ورتا­شا قازاقستاندىقتىڭ ايلىق تۇتىنۋ شىعىستارى ەتج-دان ەڭ كەمىندە 12,1%-عا, ەڭ جوعارى شەگىندە 27,9%-عا اسىپ ءتۇستى. بىلتىر ەكىن­شى توقساندا ەل ازاماتتارى ازىق-ت ۇلىككە, كيىم-كەشەك پەن اياق­كيىمگە, كوممۋنالدىق قىز­مەت­تەرگە, مەديتسينا مەن بىلىمگە 79,8 مىڭ تەڭگە جۇمساسا, بۇل تومەنگى جالاقىدان 14%-عا ارتىق.

ەتج-نىڭ ءۇش جىل قاتارىنان 42 500 تەڭگەنى قۇراعان 2019-2021 جىلداردان كەيىن بىردەن 41,2%-عا, 60 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوسۋى ەڭ تومەنگى بەلگىلەنگەن ستاندارتتى عانا ەمەس, جالپى جالاقى قو­­رىن ۇلعايتۋعا كومەكتەستى. ال وت­كەن جىلى وعان تاعى 10 مىڭ تەڭ­گە قوسىلدى (16,6%). بۇل رەت­تە ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋ­رو­سىنىڭ اقپاراتى بويىنشا ين­فلياتسيا وتكەن جىلمەن سا­لىس­تىر­عاندا شامامەن 19%-دى ال­قىمدادى. پرەزيدەنت بيىلعى قىر­كۇيەكتەگى جولداۋىندا ەڭ تو­مەنگى جالاقى مولشەرىن 2024 جىلى 85 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەت­كىزۋدى تاپسىردى. ياعني ەندىگى وزگە­رىس – 21,4%, بۇل 2021 جىلمەن سا­لىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ. قا­راجات قازىر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدا كوزدەلگەن. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1,8 ملن وتانداسىمىزدىڭ تابىسى ارتپاق. دەسە دە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ پىكىرىنشە, ەتج مولشەرى ءالى دە تومەن جانە بۇل 200 مىڭ تەڭگەدەن اسا سومانى قۇراۋعا ءتيىس.

ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيستر­­لىگىنىڭ ققس-نى 12%-دان 16%-عا دەيىن كوبەيتۋ تۋرا­لى ۇسى­نىسىنا بايلانىستى ينفليا­تسيانىڭ كۇتىلەتىن ۇدەۋى اياسىندا قوسىلاتىن 15 مىڭ تەڭگە ارەڭ سەزىلەدى دەپ بولجاۋعا بولادى. سەنات وتىرىسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى الىبەك قۋانتىروۆ سالىق كودەكسىنىڭ جاڭا نورماسى بيۋدجەتتى 2,4 ترلن تەڭگەگە دەيىن تولىقتىرۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتتى. ۇەم ەسەپتەۋىنشە, سالىق ءوسى­مى نەگىزىنەن يمپورتتىق تاۋارلارعا اسەر ەتەدى. بىراق قازاقستان ءوزىن تەك نەگىزگى ازىق-تۇ­لىك ونىمدەرىمەن (وندىرىسىندە يم­پورتتىق جاب­دىق­تار دا پايدالا­نىلادى) تولىق قامتاماسىز ەتەتىنىنە, ال قايتا وڭ­دەۋدىڭ بارلىق ونىمدەرى مەن ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلاردىڭ كوپ­شىلىگى شەتەلدەن اكەلىنەتىنىنە قا­راعاندا, ققس ءوسىمى ينفلياتسياعا اسەر ەتۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىنە يە.

وسى رەتتە پرەزيدەنت تاپسىر­ماسى بويىنشا الداعى جى­لى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەت­تىك قور­عاۋ مينيسترلىگى ەڭ تو­مەن­گى جالاقى­نى ەسەپتەۋدىڭ جاڭا ادىستەمەسىن ازىرلەۋ بو­يىن­­شا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. مينيسترلىك دۇنيەجۇزىلىك بانك ماماندارىمەن بىرلەسىپ ازىر­لەگەن جاڭا ادىستەمە بويىن­شا ەڭ تومەنگى جالاقى شەگىن ايقىنداۋ كەزىندە ورتاشا جالاقى مەن ەڭبەك ونىمدىلىگى ەسكەرىلەدى. ياعني ەتج ونىمدىلىككە, ورتاشا جالاقى قان­داي بولاتىنىنا بايلانىستى قالىپتاسادى.