– نيكيتا, دومبىرانى جانىڭا قاشاننان سەرىك ەتتىڭ؟
– مەنىڭ دومبىرا اسپابىنا دەگەن اۋەستىگىم بالا كەزىمنەن وياندى. شامامەن بەس-التى جاسار بالامىن. كولىكتە كەلە جاتىپ, راديودان دومبىرا كۇمبىرىن تىڭداپ قالدىم. اسپاپتىڭ داۋسى مەنىڭ بويىمدى ءاپ-ساتتە باۋراپ الدى. الايدا قانداي مۋزىكالىق اسپاپ ەكەنىن بىلمەي دال بولدىم. اكەمنەن بۇل قازاقتىڭ دومبىرا اسپابى ەكەنىن سۇراپ بىلگەن سوڭ, قىزىعۋشىلىعىم ودان سايىن ارتا ءتۇستى.
كولىك ىشىندە ورىندالعان دومبىرا كۇمبىرى قۇلاعىمنان كەتپەيتىندى شىعاردى. مەنىڭ مۋزىكالىق اسپاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىمنىڭ الابوتەن ەكەنىن بايقاعان اتا-انام مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ جاتقان ماعان بىلاي شارت قويدى: «ەگەر العاشقى توقساندى كىلەڭ بەستىكپەن اياقتاساڭ, دومبىرا الىپ بەرەمىز», دەدى.
– سونىمەن ساباق ۇلگەرىمىڭ قالاي بولدى؟
– ارينە, ۇيگە بەرىلگەن تاپسىرمانى تياناقتىلىقپەن ورىنداپ, وزات اتانۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمدى جۇمسادىم. كۇندەلىگىمە قويىلعان ءاربىر بەستىك باعا مەنىڭ دومبىراعا جەتۋ جولىمدى جاقىنداتا تۇسكەندەي كورىندى. مەكتەپتەن قايتقان تۇستا سىنىپتاستارىم سياقتى ويىن ويناماي, ۇيگە قاراي اسىعاتىنمىن. ارقاما اسىنعان سومكەمدى اشا سالا, ساباق قارايتىن بولمەگە ۇمتىلۋ داعدىعا اينالىپ كەتتى.
ءبىر كۇنى ۇيىقتاپ جاتقان مەنى دومبىرا كۇمبىرى وياتىپ جىبەردى. ۇيقىلى-وياۋ جاتىرمىن. ءتۇسىم بە, ءوڭىم بە, بىلمەيمىن. ايتەۋىر دومبىرا كۇمبىرى قۇلاعىما العاشىندا تالىپ جەتىپ, كەيىن ۇدەي تۇسكەنى. كوزىمدى اشىپ قالىپ ەدىم, دومبىرا كۇمبىرى ۇزىلگەن جوق. ءالى دە ەستىلىپ تۇر. توسەكتەن لەزدە تۇرىپ, توردەگى بولمەگە جۇگىرە جونەلدىم. مەن سول ساتتە قولىنا دومبىرا ۇستاعان اكەمنىڭ ءبىر كۇيدى قۇيقىلجىتا ورىنداپ جاتقانىنا كۋا بولدىم. تابالدىرىق تۇسىندا اڭتارىلىپ تۇرعان مەنى كورگەن ول ماعان قاراي جاقىنداپ, قولىنداعى دومبىراسىن ۇسىندى. «بۇل سەنىكى» دەگەن داۋىسىن ەستىر-ەستىمەستەن دومبىرانى قاپسىرا قۇشاقتاپ الىپپىن. مىنە, سول ۋاقىتتان باستاپ مەن دومبىرادان ايىرىلعان ەمەسپىن. قايدا جۇرسەم دە وزىممەن بىرگە الىپ جۇرەمىن.
– دومبىرادا ويناۋدى ەڭ العاش اكەڭ ۇيرەتتى مە؟
– اكەم دومبىرامەن كۇي ەمەس, ءداستۇرلى اندەردى ورىندايتىن. ۇلتتىق اسپاپقا دەگەن قۇلشىنىسىمنىڭ جوعارى ەكەنىن اڭعارعان ول مەنى جەرگىلىكتى مۋزىكالىق مەكتەپكە جەتەلەپ الىپ باردى. مىنە, مەن كۇي ويناۋدى وسى ونەر ورداسىندا مەڭگەردىم. ول جەردە قازاق مۋزىكاسىنىڭ ءتىلىن رۋحاني فەنومەن دارەجەسىنە كوتەرگەن قۇرمانعازى, داۋلەتكەرەي, قازانعاپ, تاتتىمبەت, ابىل, سۇگىر اتتى كۇي ساڭلاقتارىنىڭ شىعارمالارىمەن تانىس بولدىم. ەلۋ شاقتى كۇي ۇيرەنىپ, وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردا توپ جاردىم. اتاپ ايتساق, 2016 جىلى استانا قالاسىندا وتكەن «نۇرلى جاستار» رەسپۋبليكالىق ءان-كۇي فەستيۆالىندە ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ الدىم.
– سەنىڭ ەڭ سۇيىكتى كۇيىڭ قايسى؟
– العاشقى ۇيرەنگەن كۇيىم – «ەركە سىلقىم» بولعاندىقتان, مەن ءۇشىن ورنى بولەك. مۋزىكالىق شىعارمانىڭ جەلدىرمە جەلىسى بىردە باياۋلاپ, بىردە توگىلىپ ورىندالادى. كەرىمسال كۇيدى تولقي تىڭداساڭ, جۇرەك تۇكپىرىنىڭ قىلىن شەرتەتىن قۇددى كوزگە كورىنبەيتىن سيقىرعا تولى قۇپياسى بارداي. جالپى, ءار تىڭدارمان بۇل كۇيدەن ءوز قالاۋىن تاۋىپ سەزىنەدى.
ال مەنىڭ اناما «كوڭىل تولقىنى» كۇيى ۇنايدى. جۇرەك تەبىرەنتەتىن سارىندار مەن سۇيكىمدى جانە مانەرلى اۋەن ديناميكالىق جەلىسكە تولى مۋزىكامەن سومدالىپ, فيلوسوفيالىق تەرەڭ تولعانىسپەن كەسكىندەلەدى. مۋزىكالىق كومپوزيتسيانىڭ كۇردەلى جۇيەسى كولەڭكەلى ءومىردىڭ كەساپاتتى كورىنىسىندەي اسەر قالدىرادى. كەيدە ەكەۋارا وتىرعاندا وسى ءبىر تۋىندىنى ورىنداپ بەرۋىمدى سۇرايدى. جالپى, كۇيدىڭ جۇرەك قىلىن شەرتىپ وتەتىن تۇسى ءاربىر تىڭدارمانعا ءارتۇرلى ەستەلىك قالدىرادى.
– ەستۋىمىزشە, ءوزىڭ دە كۇي شىعارادى ەكەنسىڭ, سول راس پا؟
– كۇي شىعارۋ ونەرىنە بويلاپ كورگەنىم بار. تىرناقالدى تۋىندىما «تۇلپار» دەپ ات قويدىم. ونىڭ شىعۋ تاريحىنا مىنا وقيعا تۇرتكى بولدى. اكەم مەنى ايماقتا ۇيىمداستىرىلعان ات جارىستارىنان ەش قالدىرعان ەمەس. كومبەدەن سۋىرىلا شىعىپ, سايىسقا تۇسكەن جىلقىلاردى شاڭ قاپتىرىپ كەتەتىن قازاناتتاردىڭ شابىسىن كورگەندە دەلەبەم قوزاتىن. سول ساتتە كوڭىل پەرنەمدە ءبىر تىلسىم كۇش ويانىپ, مەنى دومبىراعا قاراي جەتەلەي ءتۇستى. مىنە, وسى ءبىر تىلسىم كۇش باستاپقىدا جانىمدى تۇرشىكتىردى. ويتكەنى قۇددى مەنىڭ ساۋساقتارىمدى بىرەۋ باسقارىپ وتىرعانداي, دومبىرا شاناعىنان كۇي ساۋلاي جونەلەتىن. مەن تەك اعىل-تەگىل ورىندالىپ جاتقان كۇيدى ۇمىتىپ قالماس ءۇشىن جادىما ساقتاي بەردىم. وسىلايشا, تۇلپاردىڭ شابىسىنداي ىرعاقتى, ويناقى كۇي شىعاردىم.
كەلەسى تۋىندىم «سۇڭقاردىڭ سامعاۋى» دەپ اتالادى. انام ەكەۋمىز الاتاۋ بوكتەرىن ساياحاتتاپ جۇرگەندەگى كورىنىس تاعى ءبىر كۇيدىڭ ومىرگە كەلۋىنە سەبەپشى بولدى. اسپاندا قاناتىن ەركىمەن جايىپ, اۋانى «سىزىپ» ۇشىپ جۇرگەن الىپ قۇس نازارىما ءىلىندى. جىرتقىش قۇستىڭ كەنەتتەن تومەندەگى جەمتىگىنە قاراي قۇلدىراي شابۋىلداعانىنا اناممەن بىرگە كۋا بولدىق. نەبارى ءبىر-ەكى سەكۋندتىق كورىنىس جادىمدا ساقتالىپ قالدى. جەرگە قاراي جۇلدىزداي اققان قۇستىڭ ءوزىن باسقارۋ يكەمدىلىگىنەن ايىرىلماي, ولجاسىن ءىلىپ اكەتكەنىنە ءتانتى بولدىم.
كۇيدىڭ باستاپقى ءبولىمى باياۋ باستالادى. بۇل ساتتە قۇس قاناتىن كەرىپ, كوكتە قالىقتاپ, يەن دالاداعى اڭ-قۇستى تورۋىلداپ جۇرگەنىن اڭعارۋعا بولادى. باسەڭ ىرعاقتى, سوزىڭقى اۋەن شورت ءۇزىلىپ, توكپەلەي جونەلەدى. بۇل جىرتقىش قۇستىڭ تومەندەگى جەمتىگىنە قاراي قۇلديلاپ تومەن ۇشقانىن پاش ەتەدى.
– تاياۋ كۇندە مەرزىمدى اسكەري قىزمەتىڭدى اياقتايسىڭ. العا قويعان جوسپارىڭمەن بولىسسەڭ.
– اسكەردەن كەيىن كۇيشىلىك ونەرىمدى ءارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنەمىن. ءوزىم شىعارعان كۇيلەردىڭ اۆتورلىق قۇقىعىن بەكىتىپ, ۇلتتىق مۋزىكا سالاسىنىڭ قولدانىسىنا ەنگىزگىم كەلەدى. وسىلايشا, قازاق رۋحىنىڭ اسقاقتىعىن, ويىنىڭ كەمەلدىگىن, پەيىلىنىڭ كەڭدىگىن قۇلاشىنا سىيدىرعان كۇي الەمىنە تەڭىزگە تامعان تامشىداي بولسا دا ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى. سەبەبى كۇيشىلىك – كونە زامانداردان بۇگىنگە دەيىن حالقىمىزبەن بىرگە جاساسىپ كەلە جاتقان ەڭ كيەلى دە قاستەرلى, ونەگەلى ونەر. ونىڭ قادىرىنە جەتىپ, ۇلىقتاي ءبىلۋىمىز قاجەت.
– كوپ راحمەت, ونەرىڭ ورگە ءجۇزسىن!
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
