ەكونوميكالىق ءوسۋ
وبلىس ورتالىعى مەن الماتى قالاسى اراسىنداعى «G4 City» جوباسىنىڭ قايتا جاندانۋى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ باستى بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. بۇل باعىتتاعى ءبىرىنشى قادام – «G4 City» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ. ول «G4 City» قالاسى مەن قوناەۆ قالاسىنىڭ ءبىر بولىگىن قامتيدى. جوبا 3,7 ترلن تەڭگەگە باعالانىپ وتىر. 34 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانىپ جاتىر.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جەكە اكىمشىلىك بىرلىك رەتىندە «G4 City» قالاسىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ونىڭ اۋماعى 88 مىڭ گا قۇرايدى, 4 ايماققا بولىنگەن جانە ىسكەرلىك جانە قارجى ورتالىعىن, ونەركاسىپتىك جانە لوگيستيكالىق ورتالىقتى, عىلىم جانە مەديتسينا ورتالىعىن, سونداي-اق تۋريزم مەن ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن قامتيتىن بولادى. باعالاۋلار بويىنشا 2050 جىلعا قاراي وندا 2 ميلليوننان استام ادام تۇرادى.
ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەرى جالپى وڭىرلىك ءونىمنىڭ 40%-دان استامىن قۇرايتىن ونەركاسىپ پەن اگروونەركاسىپتىك كەشەن بولىپ تابىلادى. وبلىس ونەركاسىبىنىڭ 90%-ىن وڭدەۋشى سالانىڭ ءونىمى قۇرايدى, بۇل رەسپۋبليكاداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى.
قازاقستاندىق قۇرامعا بەتبۇرىس
جالپى, وسى جىلدىڭ 10 ايىندا الماتى وبلىسىندا 34 جاڭا ءوندىرىس ورنى ىسكە قوسىلىپ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان 7 ءوندىرىس ورنى كەڭەيتىلىپ, 1087 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. وبلىستىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارى ءونىم وندىرۋدە شامامەن 60-70%, ال دايىن بەتون جانە نان-توقاش ونىمدەرىن شىعاراتىن جەكەلەگەن سالالار 100% وتاندىق شيكىزاتتى پايدالانادى.
بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق شىرىنداردىڭ 85%, سۋسىندار مەن بالمۇزداقتىڭ 60% وسى وڭىردە شىعارىلادى. سونىمەن قاتار, فارماتسەۆتيكالىق جانە مەديتسينالىق ونىمدەردىڭ تورتتەن ءبىرى, گيپسوكارتوننىڭ 81%-ى, سەندۆيچ-پانەلدەردىڭ 48%-ى, بولات قۇبىرلار مەن پروفيلدەردىڭ 27%-ى وندىرىلەدى.
الماتى وبلىسى ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا ءوندىرۋ, قوي, ەشكى, ءىرى قارا جانە قۇس ەتىن ءوندىرۋ بويىنشا رەسپۋبليكادا الدىڭعى قاتاردا. ەلىمىزدە 7 قۇس فابريكاسى قۇس ەتىنىڭ 27%-ىن وندىرەدى.
وبلىس ورىك, الما, المۇرت, جۇگەرى, ءجۇزىم, كارتوپ, كوكونىس, سويا, كۇرىش وسىرۋدە دە ۇزدىك ۇشتىك كوشباسشىلارىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. مۇندا جالپى كولەمى 85 گا 55 جىلىجاي, قۋاتتىلىعى 130 مىڭ توننا 71 قويما بار.
قازىرگى كەزدە وبلىستا جىلۋ وقشاۋلاعىش ماتەريالدار شىعاراتىن زاۋىت سالىنىپ جاتىر. 217 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى, وندىرىلگەن ءونىم ىشكى نارىق قاجەتتىلىگىنىڭ 20%-ىن قامتاماسىز ەتەدى.
قۋاتتىلىعى جىلىنا 1080 توننا شويىن شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى اياقتالعانىن اتاپ وتكەن ءجون. كەلەسى جىلى تولىق قۋاتتىلىققا شىعۋ جوسپارلانۋدا.
ينفراقۇرىلىم – ءوڭىردى دامىتۋدىڭ نەگىزى
كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا باسا نازار اۋدارىلادى.
2023 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ۇزىندىعى 66 شاقىرىم بولاتىن ۇلكەن الماتى اينالما جولى ء(ۇااج) اشىلدى. جوبا الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلدى جانە كەپتەلىستەردى ازايتۋعا باعىتتالعان.
كەگەن جانە رايىمبەك اۋداندارىن گازداندىرۋ ءۇشىن «شەلەك-كەگەن-نارىنكول» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىن سالۋعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنۋدە. گاز قۇبىرىنىڭ ۇزىندىعى 227 شاقىرىمدى قۇرايدى. قۇنى تەن-گە سايكەس 24 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ناتيجەسىندە 47,4 مىڭ تۇرعىنى بار 23 ەلدى مەكەن گازبەن قامتىلادى.
وڭىردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جوعارى قارقىنمەن ءجۇرىپ جاتىر. وسىلايشا, ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنعان 120 پاتەرلىك عيمارات پايدالانۋعا ەنگىزىلىپ, كەزەكتە تۇرعاندارعا بەرىلدى. باعدارلاما اياسىندا الماتى وبلىسى ۇيعىر اۋدانى شونجى اۋىلىنداعى 60 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالدى. كەزەكتە تۇرعان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا وردەرلەر تابىستالدى.
10 ايدا وبلىستا بارلىعى 808 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا 4-ءشى كورسەتكىش.
الەۋمەتتىك سالانىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى
الەۋمەتتىك سالادا دا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باستى باسىمدىق ءۇش اۋىسىمدا وقىتۋدى جانە ورىن تاپشىلىعىن جويۋ بولىپ تابىلادى. 2023 جىلدىڭ باسىندا وبلىستا ءۇش اۋىسىمدا وقيتىن 52 مەكتەپ بولعان. بيىل 14,4 مىڭ ورىندىق 10 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بەسەۋى جىل سوڭىنا دەيىن تاپسىرىلادى. كەلەسى جىلى ءۇش اۋىسىمدىق مەكتەپتەر 39-عا دەيىن قىسقارادى. «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بويىنشا 2024-25 جىلدارى 54,6 مىڭ ورىندىق 53 مەكتەپ سالىنادى. «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ قولداۋىمەن 50 مەكتەپ 1,5 ملرد تەڭگەگە 150 فيزيكا, حيميا جانە بيولوگيا كابينەتتەرىنە جابدىقتار الدى.
«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» جوباسى اياسىندا 2024-2025 جىلدارى 38 نىسان سالىنادى.
اتاپ ايتقاندا, وبلىستىڭ 6 اۋدانىندا 13 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 14 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت, 11 مەديتسينالىق پۋنكت سالۋ جوسپارلانۋدا. قوناەۆ قالاسىندا 800 توسەك-ورىنعا ارنالعان كوپسالالى اۋرۋحانا, 500 كەلۋشىگە ارنالعان ەمحانا, قالالىق اۋرۋحانا جانىنان جۇقپالى اۋرۋلار بولىمشەسىن سالۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق «قاراساي» جانە «ەڭبەكشىقازاق» كوپسالالى اۋدانارالىق اۋرۋحانالارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوسپارلانۋدا.
تۋريزم سالاسىن دامىتۋ
2023 جىلى الماتى وبلىسىندا ىشكى تۋريزم 13%-عا وسىپ, 1,1 ميلليون ادامعا جەتتى, ال كىرمەلىك تۋريزم 78 مىڭ ادامدى قۇرادى. رەسپۋبليكانىڭ تۋريستىك كارتاسىنا سايكەس, الماتى وبلىسى 68 اۋماقتىڭ 10-ىن قامتيدى جانە 14 مىڭنان استام ادامدى قابىلداي الاتىن 267 ورنالاستىرۋ ورنى بار. تۋريستەر وبلىستا ورتا ەسەپپەن 3-5 كۇن دەمالادى. 15 تۋريستىك ايماقتا تۇرۋدى جايلى ەتۋ ءۇشىن جالپى ۇزىندىعى 337 شاقىرىمدى قۇرايتىن تاۋ سوقپاقتارى مەن مارشرۋتتارىن جاقسارتۋ جۇمىستارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋدە.
وڭىردە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ ناتيجەسىندە تۋريستىك ماۋسىمدا 400-500 جۇمىس ورنى اشىلدى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تۋريستەر سانى مەن تۋريزمنەن تۇسكەن كىرىستىڭ ءوسىمى 15%-دى قۇرادى. «شارىن» مەملەكەتتىك ۇلتتىق پاركى مەن «ىلە-الاتاۋ» (تۇرگەن شاتقالى) اۋماعىندا تۋريستىك ورتالىقتار ىسكە قوسىلىپ, ءوڭىردىڭ نەگىزگى تۋريستىك ونىمدەرى ناسيحاتتالۋدا. «Qonaev international balloon fest» حالىقارالىق شار فەستيۆالى, «Tengri ultra» ۇلى دالا مارافونى, ىلە-بالقاش رەگاتاسى جانە باسقا دا ءىس-شارالار ارقىلى وبلىسقا 100 مىڭنان استام دەمالۋشى تارتىلدى. مۇنىمەن قوسا, ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتىن حالىقارالىق ارەنادا ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. جارقىن جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – ساتى اۋىلى «UNWTO ۇزدىك تۋريستىك اۋىل 2023» سىيلىعىن يەلەندى. تۋريستەرگە قولايلى بولۋى ءۇشىن «Almaty Region Travel» ءموبيلدى قوسىمشاسى ازىرلەندى.
جوعارىدا ايتىلعانداردى قورىتىندىلاي كەلە, الماتى وبلىسى بارلىق سالا بويىنشا جاقسى ءوسۋ قارقىنىنا قول جەتكىزدى. بۇل ءوڭىردىڭ جاڭا جىلدا دا ناقتى ناتيجەلەرگە جەتۋىنە نەگىز بولماق.
