زاڭ • 14 جەلتوقسان, 2023

زاڭ ءتىلى نەگە كۇردەلى؟

342 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

كەشە ادىلەت مينيسترلىگى پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى مەن زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتى بىرلەسىپ «زاڭ شىعارۋ ءۇردىسىن جەتىلدىرۋ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى.

زاڭ ءتىلى نەگە كۇردەلى؟

ءىس-شاراعا ادىلەت ءمينيسترى ازامات ەسقاراەۆ, ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆا, ادىلەت ۆيتسە-ءمي­نيسترى الما مۇقانوۆا, سەناتتىڭ كون­س­تي­­تۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇ­قىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ تور­اعاسى نۇرلان بەكنازاروۆ, دەپۋتاتتار, مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى, جەتەكشى عى­لىمي ۇيىمدار مەن جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ وكىلدەرى, وتاندىق جانە شەتەلدىك زاڭگەر-عالىمدار قاتىستى.

مينيستر ازامات ەسقاراەۆ ادىلەت مي­نيستر­لىگى نورما شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ۇيلەس­تىرۋشىسى ەكەنىن ايتىپ, نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەردىڭ «زاڭ تازالىعىنا» جاۋاپ بەرەتىنىن مالىمدەدى.

ء«بىز ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەر جوبالارىنىڭ جوعارى ساپاسىن جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىندا جانە ونى قابىلداعانعا دەيىن مالىمدەلگەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋدە كورىنىس تاباتىن زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىندە ۋاقىت تالابىنا ساي ارەكەت ەتۋ وتە ماڭىزدى», دەدى سالا باسشىسى.

ادىلەت ءمينيسترى زاڭ شىعارۋ ۇردى­سىنە عىلىمي جانە ساراپتامالىق قوعام­داس­تىقتاردى تارتۋ ماسەلەسىن دە كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىستا ءوزارا ءىس-قيمىل بولعان دۇرىس. «زاڭدىق نورمالاردى جازۋ ءادىسناماسىنىڭ بولماۋى زاڭ ءتىلىنىڭ حالىق ءۇشىن تۇسىنىكتى بولماۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك بار. بۇل ءىس جۇزىندە كۇردەلى سوي­لەمدەردەن تۇراتىن نورماتيۆتىك-قۇقىق­تىق اكتىلەر ەرەجەلەرىنىڭ ىسكە اسىرىلماۋىنا اكەلۋى عاجاپ ەمەس. بۇل تۇرعىدا مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندەگى قۇجات­تار تۇپنۇسقالارىنىڭ ماعىنالىق جاعىنان تەڭدىگىن دە ەستە ساقتاۋ كەرەك», دەدى ول.

ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى الما مۇقانوۆا زاڭ جوبالارىنىڭ ساپاسىن جانە زاڭنا­مانىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان, نورما شىعارماشىلىق ۇردىسىندە جۇيەلى پروبلەمالار بار ەكەندىگىن العا تارتا كەلە ءتورت جۇيەلى ماسەلەلەر بلوگىنا توقتالدى.

ونىڭ سوزىنشە, ءبىرىنشى جۇيەلى بلوك – نورما شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ساپالى جوبالاۋ-تالداۋ قۇرامىنا قاتىستى ماسەلەلەر. ەكىنشى بلوك – نورمالاردى زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى دەڭگەيدە قۇقىقتىق رەگلامەنتتەۋ ماسەلەلەرى. ءۇشىنشىسى – زاڭدار ءتىلىنىڭ كۇردەلىلىگى. ءتورتىنشى – نورمالاردى كودەكستەرگە جانە شوعىرلانعان زاڭدارعا جۇيەلەۋ پروبلەمالارى.

«بۇگىنگى ءىس-شارادا ءبىز بولاشاقتا نورما شىعارۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جوسپارلانعان زاڭ جوباسىن دايىنداۋ ءۇشىن ناقتى نەگىز بولا الاتىن ءۇردىستىڭ پروب­لەمالىق ماسەلەلەرىنە جاۋاپ بەرەتىن ەڭ جاقسى شەشىم تابامىز دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەدى الما مۇقانوۆا.

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار زاڭ شىعارۋ ءۇردىسى قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ جو­لىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ساراپ­تامالىق پىكىرلەرىمەن ءبولىستى. سونىڭ ىشىندە: زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى دەڭگەيلەردەگى قۇقىقتىق رەگلامەنتتىڭ ارا-جىگىن اجىراتۋ, نورما شىعارۋ قىزمەتتى جوسپارلاۋ ساپاسى, حالىق پەن مۇددەلى توپ­تاردىڭ نورما شىعارۋ ۇدەرىسىنە قاتى­سۋى, زاڭنامانىڭ تيىمدىلىگى مەن زاڭدار­دىڭ ورىندالۋ كريتەريلەرى, حالىق پەن مۇددەلى توپتاردىڭ قۇقىقتىق مونيتورينگ­كە قاتىسۋى سەكىلدى وزەكتى ماسە­لەلەر كەڭى­نەن تالقىعا سالىندى.

سونداي-اق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەر ماتىندەرىنىڭ سايكەستىگى ماسەلەلەرى قا­رالدى. ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار زاڭ ءتىلىنىڭ كۇردەلىلىگىنە توقتالىپ, حالىققا قۇقىقتىق ماتىندەردى جەڭىلدەتۋ جانە تۇسىنىكتى ەتۋ ءتاسىلى جولىنداعى ءوز زەرتتەۋلەرىمەن ءبولىس­تى. قازاق زاڭ تەرمينولوگياسىن, ونىڭ ىشىن­دە دامىتۋ مەن ستاندارتتاۋ, سونداي-اق نورما شىعارۋ ۇدەرىسىندەگى جاساندى ينتەللەكتتىڭ ءرولىن, ونىڭ زاڭنامانى ازىر­لەۋدى جاقسارتۋ جانە وڭتايلاندىرۋداعى الەۋەتىن تالقىلادى.

پلەنارلىق سەكتسيادا ءسوز سويلەگەن ءپىب جانىنداعى پارلامەنتاريزم ينس­تي­تۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارى­نىڭ دوكتورى قاناتبەك سافينوۆ نورما شىعارۋ فۋنكتسياسىن مەملەكەتتىك باس­قارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى جانە ماڭىزدى ەلە­مەنتى رەتىندە قاراستىرىلۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماقساتى – مەملەكەتتىڭ جالپى قۇرىلى­مىن وڭتايلاندىرۋ. بۇل ءۇردىستى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن زاڭ شىعارۋدا ناتي­جەگە, تيىمدىلىگىنە, دالدىگىنە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. زاڭ شىعارۋ ءۇردىسى باستاما­دان باستاۋ الادى. ءارى قاراي زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ, ساراپتاما جاساۋ جانە ونىڭ زاڭ رەتىندە جۇزەگە اسۋىنا دەيىن قادا­عالاۋ كەزەڭدەرىن قامتيدى. تاجىريبەگە سۇيەنسەك, بۇل كەزەڭدەردىڭ ارقايسىسىندا ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنىڭ دامۋى مەن وزگەرۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن ءتۇرلى ماسەلە كەزدەسەدى. بۇل پروبلەمالاردى شەشۋ ەلدىڭ پروگرەسسيۆتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى», دەدى ول.

دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسىندا قا­تىسۋشىلار زاڭ شىعارۋ ءۇردىسىن جە­تىل­دى­رۋ­گە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىس بەردى. 

سوڭعى جاڭالىقتار