بالالارعا ارنالعان كونتەنت قالاي تالدانادى؟

مىسالى, اقش-تا 8 جاسقا تولماعان بالالاردىڭ مەديا تۇتىنۋىن زەرتتەيتىن «Common Sense» ساناعى بار. جوبا امە­ري­كالىق بالالارعا مەديانىڭ اسەرىن انىقتاۋ ماقساتىندا جۇر­گىزىلەدى. ال وڭتۇستىك كورەيا­دا مەك­تەپ جاسىنا دەيىنگى بالا­لار­دىڭ تسيفرلى مەديانى تۇتى­نۋ تەندەنتسيالارىن تالداۋ ناتي­جەلەرى بويىنشا ارنايى زەرت­تە­ۋى بار. بۇل تالدامادا بالا­لار­دىڭ مەديا قۇرىلعىلارىن قولدانۋىنىڭ ۋاقىت جيىلىگىنە جانە جىنىستىق ەرەكشەلىكتەرىنە باسا نازار اۋدارىلادى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سۇيەنسەك, كورەيادا مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار ارا­سىندا مۋلتيمەديالىق قۇ­رىل­عىلاردى پايدالانۋدىڭ ءوسۋ تەندەنتسياسى بايقالدى.

بالالاردىڭ مەديا تۇتىنۋىن زەرتتەۋدى ەلىمىز دە قولعا الدى. 2021 جىلى وسى سالانى زەردە­لەۋ­دەگى العاشقى كەشەندى جوبا­نىڭ «بالالار جانە مەديا­تۇ­تىنۋ-2021» زەرتتەۋىنىڭ ناتي­جە­سىندە بالالاردىڭ ينتەرنەت, تەلەديدار جانە ادەبيەتتەگى كون­تەنت­كە دەگەن قىزىعۋشىلىعى تۋرا­لى سۇراقتارعا جاۋاپ الىنىپ, ولاردى جاس ەرەكشەلىكتەرى, سون­داي-اق الەۋمەتتىك مەديا مەن مەس­سەندجەرلەردە وتكىزگەن ۋاقىت تالدانعان.

بالالار تاقىرىبىنداعى الەم­­­دەگى ىرگەلى زەرتتەۋلەردىڭ ءبىرى – بري­­­تاندىق «Ofcom» (Office of Communications) مەديارەتتەۋشىسى جىل سايىن جۇرگىزەتىن «بالالار مەن اتا-انالار: مەديانى پايدا­لان­ۋى جانە وعان دەگەن كوزقاراس تۋرالى ەسەپ». زەرتتەۋ ءادىسناماسى ينتەرنەتتە وتىراتىن بالالاردىڭ ادەتتەرىن, مەديا ساۋاتىن; وسى تاقى­رىپتارعا قاتىستى اتا-انا­لار­دىڭ ويىن انىقتايتىن ءۇش ونلاين ساۋالدامانى قامتىدى.

وسى زەرتتەۋدىڭ 2022 جىلعى قورىتىندىلارىنىڭ ءبىرى ۇيالى تەلەفون مەن پلانشەت – 3 پەن 17 جاس ارالىعىنداعى بالالار اراسىندا ەڭ كوپ قولدانىلاتىن (10 بالانىڭ 7-ەۋى) قۇرىلعى ەكەنى انىقتالدى. دەگەنمەن جاسقا باي­لانىستى ايىرماشىلىقتار باي­قالادى: 12 جاسقا دەيىنگى بالا­لار پلانشەتتى ءجيى قولدانادى (شامامەن 10 بالانىڭ 8-ءى), ال 12 مەن 17 جاس ارالىعىنداعى بالا­لار­دىڭ كوبى (10 بالانىڭ 9-ى) ينتەرنەتكە قوسىلۋ ءۇشىن ۇيالى تەلە­فوندى پايدالانادى.

بەينەحوستينگ پلاتفور­ما­لارىن پايدالانۋ 3 پەن 17 جاس ارالى­عىنداعى (95%) بالا­لار­دىڭ اراسىندا كەڭ تارال­عان. ولار كونتەنتتى قاراۋ ءۇشىن بەينە­حوس­تينگتى ءجيى پايدالان­عا­نى­مەن, وز­دەرى تۇسىرگەن بەينەلەردى جاريا­لاي­تىندار ۇلەسى الدەقايدا از.

بالالاردىڭ ءجيى جاسايتىن ونلاين ارەكەتتەردىڭ ءبىرى (3 پەن 17 جاس ارالىعىنداعى 8/10-ءى) – حا­بار­لاما جىبەرۋ نەمەسە بەينە­داۋىس­تىق قوڭىراۋلار شالۋ ءۇشىن مەس­سەندجەردى پايدالانۋ. بالا­لار­دىڭ جاسى ۇلعايعان سايىن ولاردىڭ قولدانۋ كورسەتكىشتەرى دە ارتتى. ستريمگە ارنالعان قول­دانبالار مەن سايتتاردى پايدا­لانۋ – ەرەسەك توپتار اراسىندا الەۋ­­­مەتتىك مەديانى پايدالانۋ سياق­تى جوعارى بولماسا دا, كىش­كەن­­تاي بالالارعا قاراعاندا ءبىر­شاما جوعارى زەرتتەۋ قورىتىن­دى­لارىنىڭ ءبىرى.

بالالاردىڭ مەديانى تۇتىنۋى تۋرالى الەمدىك زەرتتەۋلەر نەگى­زىنەن بىردەي تاقىرىپتى, ماقسات­تار مەن مىندەتتەردى قامتيدى, سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن ءجيى قيىلىسادى. سونداي-اق شولۋدا قاراستىرىلعان بارلىق زەرتتەۋدىڭ اراسىندا ۇقساستىقتار بار ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. اتاپ وتسەك, زەرتتەۋ ءادىسى, زەرتتەۋ نىسانى, اتا-انالاردى زەرتتەۋگە قوسۋ.

اقش, ۇلىبريتانيا, وڭتۇس­تىك كورەيا جانە قىرعىز رەسپۋب­لي­كا­سىندا جۇرگى­زىلگەن زەرتتەۋلەر COVID-19 پاندەمياسىنىڭ اسە­رىنەن بالالار اراسىندا اقپا­رات­تىق كوممۋنيكاتسيالىق تەح­نو­لوگيالاردى (اكت) پايدا­لانۋدىڭ وزگەرۋ ديناميكاسىن كور­سەتەدى. اقش پەن ۇلى­بري­تانيادا جۇرگىزىلگەن زەرت­تەۋ­لەر بالالار اراسىندا مەديا­تۇتىنۋ­دىڭ وزگەرگەنىن اڭعار­تا­دى. كورەيا مەن قىرعىز رەس­پۋب­­ليكاسىندا جۇرگىزىلگەن زەرت­تەۋلەر بالالار اراسىندا ەلەك­تروندى قۇرىلعىلار مەن مەديا­تۇتىنۋدىڭ پاتتەرندارىن تال­داۋ­عا باعىتتالعان.

پاندەمياعا بايلانىستى ەن­گى­زىلگەن شەكتەۋ شارالارى قا­زاق­ستاندا دا اقپاراتتىق تەح­نولوگيالاردى جانە مەديا ونىم­دەردى تۇتىنۋدا وزگەرىستەر الىپ كەلدى. الدىڭعى جىلدارمەن سا­لىستىرعاندا 2020 جىلى كوم­مۋنيكاتسيا قۇرىلعىلارىن پاي­دالاناتىن بالالاردىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي ءوستى. بۇل قازاقستاندا الەمدىك تاجىريبەدەگىدەي, بالالار اراسىندا اكت پايدالانۋ­شى­لار­دىڭ دەڭگەيى كۇرت وسكەنىن اڭعارتادى. ستاتيستيكالىق دەرەك­تەر­دەن بالالاردىڭ تسيفرلى قۇرىلعىلاردى پايدالانۋىندا جاڭا تەندەنتسيالاردىڭ بار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. الايدا ساندىق دەرەكتەر تسيفرلى قۇرىل­عى­لار مەن مۋلتيمەديالىق كونتەنتتى تۇتىنۋدىڭ ساپاسى مەن موتي­ۆا­تسيا­سى تۋرالى اقپارات بەرمەيدى.

ايزات سەرعازى,

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى