اۋىلداعى ورتا مەكتەپتىڭ تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ازامات اسىلبەكوۆ كوپتى تولعاندىرىپ وتىرعان كەلەلى ماسەلەنىڭ تەتىگىن تاۋىپتى. مەكتەپ مۇعالىمى قات-قابات جۇمىستان قولى بوساسا, كەيىنگى جىلدارى ۋاقىت شىمىلدىعى تۇمشالاپ تاستاعان ىلكىدەگى الاش بالاسىنىڭ جۇيرىك باپتاپ, يت جۇگىرتكەن ادەمى ءداستۇرىن بۇگىنگى كۇننىڭ بەدەرىمەن ايشىقتاپ, قايتا جاڭعىرتىپ ءجۇر ەكەن. مەكتەپ جانىنان «مۇراگەر» كلۋبىن اشىپتى.
كلۋبتىڭ نەگىزگى ماقساتى – اۋىل بالالارىن ات قۇلاعىندا وينايتىن شاباندوزدىققا باۋلۋ. ارينە, اۋىل بالاسىنىڭ تاقىمى تايعا تيۋدەن قالدى دەمەسەك تە, شاباندوزدىقتى شىن ونەر ساناپ, اۋىزدىعىمەن الىسقان تۇلپاردى تاقىمداۋ وزگەشە ونەر. دەمەك ونىڭ قىر-سىرىنا بويلاپ, قاپىسىز مەڭگەرگەن ءجون. كاسىبي نەگىزدە اۋزىمەن قۇس تىستەگەن ەرەن جۇيرىكتىڭ جالىنا جارماسىپ جۇرگەن جەتى-سەگىز وقۋشى بار ەكەن. تاۋبە دەرلىك. عۇمىرى ات ۇستىندە وسكەن ارىداعى ارۋاقتى اتا-بابانىڭ بۇگىنگى جالعاسى جىلقىنى جاتىرقاماسا كەرەك قوي. قىزىعۋشىلار دا از ەمەس. شوق جۇلدىزداي اۋىلدىڭ جيىرماعا جۋىق بالاسى قۇربىلارىنىڭ بايگە اتىنىڭ باسىنا مىنگەن مىقتىلىقتارىنا قىزىعىپ, نيەت ءبىلدىرىپ ءجۇر. ازامات شەرنياز ۇلىنىڭ ءوز ۇلدارى دانيار, ءدىلشات جانە وقۋشىسى نۇرتىلەۋ ىرىمحان اۋداندىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى ءارتۇرلى قاشىقتىقتاعى بايگەگە قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولىپ ءجۇر. بۇل ارادا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, جىلقىنىڭ جالىن جاستانىپ وتكەن اتالارىمىزدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى تۇلپاردىڭ تىزگىنىن ۇستاۋ عانا ەمەس, ءتىلىن ءبىلۋ, جۇيرىك جاراتۋ ونەرىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بايىپتاپ, ءتۇسىنىپ-ءتۇيسىنۋ. اينالىپ كەلگەندە جەر اپشىسىن قۋىراتىن حاس جۇيرىكتىڭ ءبىتىم-بولمىسىن, جاراتىلىسىن ۇعۋ. ءتۇپتىڭ تۇبىندە اتبەگىلىك ونەردى قاپىسىز مەڭگەرۋ.
– 2014 جىلى ەل ىرگەدەگى رەسەيدەن ارزان كولىك اكەلىپ جاتتى, مەن بولسام اعىلشىن تۇقىمدى جىلقىنىڭ ەكى ق ۇلىنىن اكەلدىم, – دەيدى تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى. – كەيىن سول «جەزكيىك» پەن «سامالدان» بىرنەشە ق ۇلىن الىپ, قولتۋما سايگ ۇلىكتەر ءوسىردىم. «سامال», «حانشايىم», «گاۋھارتاس» اتتى سايگ ۇلىكتەرىم توپ جارىپ, جۇلدەگە يە بولىپ ءجۇر. «بارقاس», «احيلەس» اتتى قولتۋما جىلقىلارىمدى باپتاپ, جارىستارعا قوسىپ كەلەمىن. بابى كەلىسىپ, بابى جانسا, جۇلدەسىز قالمايدى.
كەيىپكەرىمىز 6-سىنىپ وقۋشىسى كەزىندە-اق جۇيرىكتىڭ جالىن تارتىپ مىنگەن ەكەن. ءتىپتى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ات جارىستارعا دا قاتىسقان. سول كەزدە ولجالاعان ديپلومدارى مەن مەدالدارى وتباسىلىق مۇراعاتىندا ساقتاۋلى. ەندىگى ءبىر قۇمارلىعى – قۇماي تازى. اعىنان اقتارىلعان اڭگىمەسىن تىڭداساڭىز, قۇماي تازىسىن بىرەۋ يت دەسە وكپەسى قارا قازانداي بولىپ رەنجىپ قالادى ەكەن.
– اشارشىلىق جىلدارى ءبىر اۋىلدى ءبىر تازىنىڭ اسىراعاندىعى تۋرالى دەرەك وتە كوپ. كيىز ۇيگە كىرىپ, بوساعاسىندا جاتاتىن جەتى قازىنانىڭ ءبىرى ەمەس پە, – دەيدى ازامات شەرنياز ۇلى. – اق كورپەسىن جامىلعان سايىن دالادا اۋىزدىعىمەن الىسقان قاقپان بەل ات ءمىنىپ, دەگدار تازى ەرتىپ كەلە جاتساڭ, سول سۋرەت-اق كوكىرەگىڭدى قۋانىشقا بولەمەي مە؟ ءبىز بارىمىزدى باعالاماي جۇرگەن حالىقپىز. ايتپەسە, قۇماي تازىنىڭ تۇقىمىن ىرگەدەگى كورشىلەرىمىز «ازياتسكايا بورزايا» دەپ ەنشىلەپ الدى, قىمىزعا نەمىستەر يە. ال ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ءوزىمىز ۇلىقتاۋعا نەگە سونشا ەنجارمىز؟
تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى ۇلتىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن كونە تاريحىن جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا شىم-شىمداپ سىڭىرمەك. كوكپاردى دا, تەڭگە ءىلۋدى دە, توعىزقۇمالاقتى دا مەڭگەرگەن. ال دومبىرا تارتىپ, ءان سالعاندا ەركە ەسىلدىڭ بويىنداعى قالىڭ توعاي ءدۇر ەتە تۇسەتىندەي.
– ازامات شەرنياز ۇلى ءبىزدىڭ مەكتەپتە 2007 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيدى, – دەيدى مەكتەپ ديرەكتورى ايگۇل ەرمۇحانقىزى. – ول ناعىز ۇلت جاناشىرى, ساباقتارى دا وتە قىزىقتى ءارى مازمۇندى وتەدى. شاكىرتتەرىن ولكەمىزدىڭ تاريحىمەن تانىستىرىپ, ولاردىڭ بويىنا تۋعان ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىن قالىپتاستىرىپ كەلەدى. 2014 جىلى ءبىلىم وشاعىنىڭ جانىنان تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىن اشتى.
ايتپاقشى, وسى مۋزەي بۇل ولكەدە ءبىرىنشى بولىپ اشىلعان ەكەن. باعزى زامانداعى تاس, تەمىر داۋىرىنەن جىلعا تارتاتىن, قاتپارى قالىڭ قازىنا تۋرالى سىر شەرتەتىن 3 مىڭعا جۋىق جادىگەر جيناقتالىپتى. وسىنىڭ ءبارى – تاريح مۇعالىمىنىڭ تالپىنىسى. بەلاعاش اۋىلىنىڭ باسىم بولىگى وزگە ەتنوس وكىلدەرى بولعانىمەن, ەلگەزەك مۇعالىمنىڭ ەرەن ەڭبەگىن باعالاي بىلەدى ەكەن. ولار دا وزدەرى كۇنەلتىپ جاتقان ولكەنىڭ ءوز تاريحىن ەرتەڭدى ويلاعان ازاماتتان سۇراپ بىلەدى. جالعىز ءوزى جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, وسىنشا شارۋانى تىڭعىلىقتاپ جۇرگەن قاراپايىم مۇعالىمنىڭ ۇلكەن ىسىنە قالاي سۇيسىنبەسسىڭ.
اقمولا وبلىسى,
جاقسى اۋدانى
