سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەسەنجول يسابەك
اعىلشىن دراماتۋرگى ۋيليام شەكسپيردىڭ 1592-1594 جىلدار ارالىعىندا جازىلعان «ريچارد III» تاريحي پەساسى انگليا كورولى ريچارد ءۇشىنشىنىڭ بيلىككە كەلۋىن جانە ودان كەيىنگى قىسقاشا بيلىگىن باياندايدى. شەكسپير بۇل شىعارماسىندا تاعدىر مەن ۋاقىتتى وزىنە باعىندىرۋعا ۇمتىلعان ءىىى ريچاردتىڭ تاريحي تۇلعاسىن كورسەتۋگە تىرىسقان. XVI عاسىرداعى تاريحي وقيعالار باياندالعان كلاسسيكالىق تۋىندى قازىرگى ۋاقىتتا دا وزەكتىلىگىن جويماعان. باستى كەيىپكەر كورول ريچارد تۋمىسىنان وتە ۇسقىنسىز ءارى بۇكىر بولادى. ۇلىنىڭ مۇنداي كەيپىنەن اناسى دا شوشيدى. ءومىر بويى حالىقتان تەك قورلىق پەن كەلەمەجدەۋ عانا كورەدى. ۇسقىنسىزدىعىنا بولا شەتتەتكەن قوعام ونىڭ بويىنداعى جاۋىزدىقتى قوزدىرادى. قوعام تۇرماق تۋعان اناسىنىڭ ءوزى قابىلدامايدى. وسىلايشا, قاتىگەز, قانىشەر ريچاردتى قوعامنىڭ ءوزى قالىپتاعان. دەيتۇرعانمەن ريچاردتىڭ كەسكىن-كەلبەتى كەلىسپەگەنىمەن, ونىڭ اقىل-ويى, شەشىم قابىلداۋ قابىلەتى ەلدەن ەرەك ەدى. بيلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قانتوگىسكە بارادى. شەكسپير ءوزىنىڭ باستى كەيىپكەرىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدان وتە كۇردەلى ەتىپ بەينەلەگەن.
«تەاترىمىزدىڭ رەپەرتۋارىن ۋ.شەكسپيردىڭ كەزەكتى قويىلىمى تولىقتىرىپ وتىرعانىنا قۋانىشتىمىز. ونىڭ تۋىندىلارى ءار تەاتردا قويىلا بەرمەيدى. وعان ترۋپپا دايىن بولۋى كەرەك. رەسەيلىك بىلگىر مامان سەرگەي لەۆيتسكيدىڭ تەاترىمىزدا قويىلىم قويۋى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. پرەمەرانى دايىنداۋ بارىسىندا اۋقىمدى شارۋالار اتقارىلدى. ءبىزدىڭ اكتەرلەرگە سەرگەيمەن جۇمىس ىستەۋ قىزىقتى بولدى دەپ ويلايمىن», دەيدى تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ادىلەت اقانوۆ.
جالپى, «ريچارد ءىىى» تاريحي پەساسى الەمنىڭ كوپتەگەن ۇلكەن ساحنالارىندا قويىلعان. بەس اكتىدەن تۇراتىن سپەكتاكلدە جانتۇرشىگەرلىك سيۋجەتتەر ارقىلى باس كەيىپكەردىڭ ز ۇلىم وبرازى تولىق اشىلادى. الەمدىك دەڭگەيدەگى تانىمال شىعارمادا كورول ريچارد وتە اقىلدى ءارى وتە ز ۇلىم جان بولىپ كورسەتىلەدى. كەزەكتى پرەمەرانى بەلگىلى تەاتر سىنشىسى, قازاقستان تەاتر سىنشىلارى بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ «تەاتر ونەرىنىڭ تاريحى مەن تەورياسى» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور انار ەركەباي ارنايى تاماشالادى. «كەرەكۋلىك قازاق تەاترى ارنايى سىنشىلاردى شاقىرىپ, پرەمەرالىق سپەكتاكلدەرىن كورسەتىپ, ونى تالداتىپ, ۇلكەن جۇمىستاردى بىرگە اتقارىپ كەلەدى. ۇجىم يگى باستامانىڭ جەمىسىن دە كورىپ وتىر», دەيدى سىنشى.
ال رەجيسسەر سەرگەي لەۆيتسكي «ريچارد III» زاماناۋي تەاترلىق فورماداعى, بۇگىنگى كۇنى وزەكتى ساحنالىق تىلدە وينالاتىن جارقىن, ەموتسياعا تولى قويىلىم دەپ ەسەپتەيدى. شەكسپيردىڭ ءماتىنى ارقىلى ءوزىن وركەنيەتى دامىعان دەپ سانايتىن ەلدەردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن ءتۇسىنۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى. تەاتر ۇجىمى دراماتۋرگتىڭ شىعارماسى ارقىلى كورەرمەندەرگە قازىرگى قوعامدى, ادامنىڭ ز ۇلىمدىعى مەن وزبىرلىعىنىڭ پايدا بولۋ تابيعاتىن تۇسىندىرۋگە تىرىسقان.
ايتىپ وتەيىك, ج.ايماۋىت ۇلى تەاترى ءۇشىن بيىلعى جىل وتە تابىستى ءورىلدى. اكتەرلەر ۇجىمى جىل باسىنان بىرنەشە پرەمەرانى ۇسىنىپ, سونىڭ ىشىندە شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «ۇجدان» ءاپساناسى كورەرمەنگە ەرەكشە ۇنادى. بۇل تۋىندىمەن وڭىرلىك قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى رەسەيدىڭ ماسكەۋ وبلىسى مىتيششي قالاسىنداعى «فەست» دراما جانە كومەديا تەاترىندا وتكەن «پودموسكوۆنىە ۆەچەرا» فەستيۆالىنە قاتىسىپ, ەكىنشى جۇلدە – «ۇزدىك انسامبل» اتالىمىن ولجالادى. سوڭعى ۋاقىتتا ۇجىم «ونەردە شەكارا جوق» ەكەنىن ناقتى ىستەرىمەن دالەلدەپ كەلەدى. تەاتر باسشىلىعى شەتەلدىك ماماندارمەن بايلانىستى كۇشەيتىپ, بىرنەشە سپەكتاكل ۇيىمداستىردى. ءبارى دە ءساتتى شىقتى. بۇعان دەيىن رەسەيلىك تەاتر جانە كينو اكتەرى ازامات نىعمانوۆپەن «ۇجداندى» ساحناعا الىپ شىقسا, ەندى, مىنە, رەسەيدەگى «زولوتايا ماسكا – 2021» سىيلىعىنىڭ نومينانتى, بۋرياتيا رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, رەجيسسەر سەرگەي لەۆيتسكيدىڭ قولتاڭباسىنا جالعاستى.
پاۆلودار وبلىسى
