سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ مەكەمەسىنىڭ ماماندارى ءمونوپوليستىڭ ءوتىنىمىن قاراي كەلىپ, باعانى كوتەرۋگە ەشبىر نەگىز جوق دەگەن قورىتىندى جاسادى. كەيىنگى ەكى ايدا كەنشىلەر قالاسىنداعى جىلۋ ءتاريفىن ءوسىرۋ بويىنشا 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان جوبا جۇرت اراسىندا قىزۋ تالقىلاندى. «ەكىباستۇز جىلۋ-ەنەرگو» جشس-نىڭ وكىلدەرى كەلەر جىلى ءتاريفتى كۇرت ءوسىرىپ, ودان ارعى جىلدارى باعا قارقىنىن ءبىراز باياۋلاتامىز دەپ جوسپارلاعان ەدى. كاسىپورىننان بوساتىلاتىن ورتاشا ءتاريفتىڭ قۇنى ارتىپ, 1 گكال جىلۋ ءۇشىن قازىرگى 5 579,55 تەڭگەدەن 13 911,98 تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ياعني ءتاريفتىڭ ءوسىمى 149 پايىزعا قىمباتتاپ شىعا كەلۋى مۇمكىن ەدى.
– جىلۋ ورتالىعىنىڭ ءوتىنىمىن ءبىزدىڭ ورگاننىڭ ماماندارى ەگجەي-تەگجەي زەردەلەدى. كاسىپورىن باسشىلىعى دالەل رەتىندە كومىر باعاسىنىڭ قىمباتتاپ جاتقانىن, كادرلاردىڭ تۇراقتاماۋشىلىعىن كەلتىردى. ءارى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ كەرەك دەلىنگەن. ءبىز ءوتىنىمنىڭ تابيعي مونوپوليالار تۋرالى زاڭعا سايكەستىگىن تەكسەردىك. الايدا ونىڭ كەيبىر تۇستارى زاڭعا تومپاق ءارى نەگىزسىز ەكەنى انىقتالدى. سوعان وراي ءارى قاراي قاراستىرۋدان باس تارتتىق. كومپانيا باسشىلىعى ءوتىنىمدى جاڭادان ءتۇزىپ, جىبەرۋگە تولىق قۇقىلى, – دەيدى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى نۇرلان نۇرمۇراتوۆ.
مونوپوليست كومپانيانىڭ قولىندا 2021 جىلى بەكىتىلگەن تاريف بار كورىنەدى. ول قابىلدانعان كۇنىنەن 5 جىلعا جارامدى. قىزمەت كورسەتۋشى سۋبەكتى قولدانىستاعى تاريفكە جىلىنا ءبىر رەت, قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندار ەكى رەت تۇزەتۋ ەنگىزۋگە قۇقىلى ەكەن. بىراق جىلۋ ستانساسىنىڭ بۇل جولعى ءوتىنىمى ەشبىر قالىپقا سىيمايدى دەلىنىپ وتىر.
ەرتىس-بايان وڭىرىندە جىل باسىنان جالپى سوماسى 48,5 ملرد تەڭگەگە 18 ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما بەكىتىلگەن. ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شامامەن 12 ملرد تەڭگە سوماعا قوسىمشا ينۆەستيتسيالار تارتىلدى. ال 2027 جىلعا دەيىن وبلىستا تارتىلاتىن بۇل قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى شامامەن 60 ملرد تەڭگەنى قۇراماق. مىسالى, «پاۆلودارەنەرگو» اق ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى بويىنشا 4,4 ملرد تەڭگە تارتقان. ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما №3 جەو-دا كۇل توگەتىن ارنايى ورىن قۇرىلىسىن, ستانساداعى جابدىقتاردى رەكونسترۋكتسيالاۋ مەن جاڭارتۋدى كوزدەيدى. قوسىمشا قاراجات كوزدەرىنىڭ كومەگىمەن مۇندا №2 جانە №3 جەو-داعى جىلۋ قازاندىقتارىنىڭ اۋا جىلىتقىشتارى كۇردەلى جوندەلەدى.
– وسىنداي قوسىمشا ينۆەستيتسيالاردان بولەك, مونوپوليستەر ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋگە تالپىنادى. ونىڭ ۇستىنە ەلەكتر قۋاتى دا قىمباتتادى. ەنەرگەتيكا سالاسىندا جالاقى تومەن. بۇل كەلەڭسىزدىك كوممۋنالدىق سەكتوردى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە تەرىس اسەرىن تيگىزەدى. قازىرگى ۋاقىتتا قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالار بىلىكتى مامانداردى سالادا ۇستاپ قالۋعا مۇمكىندىك تۋعىزۋعا ءتيىس. سەبەبى كاسىبي ءارى بىلىكتى كادرلاردىڭ ناتيجەسىندە عانا قىزمەت ساپاسىن كوتەرۋگە بولاتىنىن جاقسى بىلەمىز. ال ەلەكتر جارىعى ءۇشىن شىعىنداردىڭ ارتۋىنا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ قۋاتتى ساتۋ-ساتىپ الۋ جۇيەسىن بىرىڭعاي وپەراتورعا جۇكتەۋى سەبەپ بولدى, – دەپ ءتۇسىندىردى نۇرلان اۋەلبەك ۇلى.
بيىل «پاۆلودار-ۆودوكانال» جشس ۇيلەرىندە ەسەپتەگىش قۇرال ورناتىلعان جەكە تۇرعىندار ءۇشىن سۋ ءتاريفىن 18 تەڭگەگە ءوسىردى. مونوپوليست ءوتىنىم جوباسىندا 73,4 تەڭگە دەپ كورسەتسە, قۇزىرلى ورگان 58 تەڭگە ەتىپ بەكىتكەن. ال پاتەرىندە جىلۋ ەسەپتەگىشى جوق ازاماتتار بۇرىنعىعا قاراعاندا ءار تەكشە مەتر سۋ ءۇشىن 27 تەڭگەگە كوبىرەك تولەيدى. كارىز جۇيەلەرىن پايدالانعانى ءۇشىن بەكىتىلگەن تاريف 3,3 تەڭگەگە قىمباتتادى. سونداي-اق «پاۆلودارەنەرگو» اق-دا تۇتىنۋشىلار ءتاريفى – 197,08 تەڭگەگە, «پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرىندە» – 164,76 تەڭگەگە, «پاۆلودار ەلەكتر جەلىلىك تاراتۋ كومپانياسىندا» – 0,9 تەڭگەگە, «قازاقستان اليۋمينيىندە» (جىلۋ ورتالىعى) – 388 تەڭگەگە, «گورەلەكتروسەت» سەرىكتەستىگىندە 2 تەڭگەگە ءوستى. ال اقسۋ قالاسىنداعى «تەپلوسەرۆيس اكسۋ» كومپانياسىنىڭ قىزمەتتەرى 451 تەڭگەگە شارىقتاعان.
ايتىپ وتەيىك, جىل باسىنان جەرگىلىكتى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ مەكەمەسى «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» زاڭىنىڭ تالاپتارىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق, «پاۆلودار-ۆودوكانال» جشس, «گورەلەكتروسەت» جشس, «پاۆلودار جىلۋ جەلىلەرى» جشس كومپانيالارىنا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا سوڭعى اتالعان ەكى سۋبەكتىگە قاتىستى ۇيعارىمدار شىعارىلعان. تابيعي مونوپوليالار تۋرالى زاڭناما نورمالارىن بۇزعانى ءۇشىن 8 اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, 7 ءىس بويىنشا جالپى سوماسى 16,8 ملن تەڭگە ءوندىرىلىپ الىنعان. جىل باسىنان دەپارتامەنتكە ازاماتتاردان 250 ءوتىنىش تۇسسە, ونىڭ 12-ءسى شاعىم رەتىندە تىركەلگەن.
پاۆلودار وبلىسى
