ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن ەلىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني ءومىرى ورتەڭگە شىققان ولەڭ شوپتەي قايتا قاۋلادى. ادەبيەتكە, عىلىمعا تەگەۋرىنى مىقتى, زەردەلى, ءبىلىمدى بۋىن كەلدى. اسىرەسە ادەبيەتتانۋ عىلىمى زەينوللا قابدولوۆ, سەرىك قيراباەۆ, نىعمەت عابدۋللين, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, مىرزابەك دۇيسەنوۆ سەكىلدى دارىندى جاس عالىمدارمەن تولىقتى. كەيىن وسى عالىمداردىڭ ءبارى ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ ءبىر-ءبىر ۋىعىنا اينالدى. سولاردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق مۇددە جولىندا باسىن بايگەگە تىككەن راحمانقۇل بەردىباي دا بولدى.
باسىن بايگەگە تىككەن دەگەندى بەكەر ايتىپ وتىرعان جوقپىز. 1956 جىلى 22 ساۋىردە «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە سول كەزەڭدەگى قازاق ءتىلىنىڭ جان اۋىرتارلىق ايانىشتى جاعدايىن بايانداعان «ەڭ ۇلكەن بايلىق» اتتى ماقالاسى جارىق كوردى. ماقالا قالاي جارىق كوردى, قوعام ءدۇر سىلكىندى. بىراق وسى ماقالاسى ءۇشىن جاس عالىم ءبىراز قۋعىن كوردى. قىزمەتىنەن بوساتىلدى. سوندا دا ول ەشتەڭەدەن ىقپادى. وسى ۇلتتىق ۇستانىمنان ارداقتى عالىم كوزى جۇمىلعانشا تايعان ەمەس.
مازمۇندى جيىننىڭ تىزگىنىن ۇستاعان بەلگىلى عالىم ءۋاليحان قاليجان ۇلى ايتۋلى اكادەميكتىڭ ەل رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنە قوسقان ەڭبەكتەرى تۋرالى سالماقتى ءسوز قوزعاپ, ر.بەردىباي شىعارماشىلىعى مەن ەڭبەكتەرى 32 كىتاپ پەن مىڭنان اسا عىلىمي ماقالادان تۇراتىنىن, ول تاريحي اقيقاتتاردى بۇرمالاماي كورسەتىپ, توقىراۋ جىلدارىنداعى ۇلتتىڭ شىڭدالۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە قاتىسقانىن اتاپ ءوتتى.
كورنەكتى عالىمنىڭ حالىق قازىناسىن تەرەڭنەن تولعاپ جازعان «قازاق ەپوسى», «سارقىلماس قازىنا», «كاۋسار بۇلاق», «ەپوس – ەل قازىناسى», «جىرشىلىق ءداستۇر», «ايتىس الەمى» جانە تاعى باسقا كىتاپتارى كوزى قاراقتى وقىرماندارعا جاقسى تانىس. ونىڭ ءتۇبى ءبىر تۋىسقان حالىقتار ادەبيەتىمەن بايلانىسى «گۇلستاننىڭ بۇلبۇلدارى», «دوستىق كەمەسىندە», «سارقىلماس قازىنا» اتتى ەڭبەكتەرىنەن باستاۋ الىپ, «بايقالدان بالكانعا دەيىن», «جۇلدىزدار جارىعى», «ەل بولامىز دەسەك» اتتى جيناقتاردا جالعاسىن تاپتى.
راحمانقۇل بەردىباي – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ادەبي-مەموريالدىق مۋزەيى جانىنان «حالىق ۋنيۆەرسيتەتى» اتتى ۇلتتىق-رۋحاني جوبانى قولعا الىپ, سوندا 35 جىلدان اسا حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق تاريحى مەن مادەنيەتى تۋرالى ءدارىس وقىپ, ۇلت رۋحىن كوتەردى. وسى تاقىرىپتا وي وربىتكەن پرەزيدەنت كەڭەسشىسى باۋىرجان ومار ۇلى «حالىق ۋنيۆەرسيتەتى» ەلدىڭ ساناسىن وياتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقانىن ايتتى. «مۇحتار اۋەزوۆ مۋزەيىن شابىت شاڭىراعىنا, ۇلتتىق ۇلاعات ۇياسىنا اينالدىردى. وسىندا وقىلعان لەكتسيالار بىرنەشە بۋىن ۇرپاقتى كەيىنىرەك ايتەۋىر ءبىر كەلۋى مۇمكىن تاۋەلسىزدىك كەزەڭىنە دايىندادى. سونى اڭساپ, سانالى تۇردە سارىلىپ ساباق وتكىزدى» دەدى اكادەميك.
مازمۇندى باسقوسۋدا بەلگىلى قالامگەر جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, اكادەميك دارحان قىدىرالى, ءماجىلىس دەپۋتاتى, اقىن قازىبەك يسا, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى, پروفەسسور قابدەش ىدىرىسوۆ جانە باسقا دا تانىمال ازاماتتار ۇلت مۇددەسىن بارىنەن بيىك قويعان قايراتكەردىڭ ادامي بولمىسى, ەنتسيكلوپەديالىق زەردەسى, ازاماتتىق ۇستانىمى تۋرالى پاراساتتى ءسوز قوزعادى. عالىمنىڭ قازاق اۋىز ادەبيەتىن زەرتتەۋدەگى تىڭ سۇرلەۋى, فولكلوردى جاڭاشا ستيلدە قاراستىرۋى, قازاق مۋزىكاسى مەن تاريحي مۇرالاردى قالپىنا كەلتىرۋدەگى ەڭبەكتەرى تۋرالى دا ايتىلدى.
فولكلور دەمەكشى, قالامگەر ورىنبەك جولدىباي عۇلاما عالىمنىڭ سانالى ءومىرىنىڭ 20 جىلدان اسا ۋاقىتىن فولكلورتانۋ عىلىمىنا ارناعانىن جەتكىزدى.
«راحمانقۇل بەردىبايدىڭ باسشىلىعىمەن حالىقتىڭ ارعى-بەرگى وتكەن ءومىرىنىڭ قاينار كوزى – فولكلوردى جان-جاقتى زەرتتەۋگە باعىتتالعان, فولكلور تۋرالى بۇعان دەيىن ايتىلىپ كەلگەن پىكىرلەردى تىڭ ويلارمەن بايىتا تۇسكەن سىندارلى ەڭبەكتەر جارىق كورە باستادى. اتاپ ايتقاندا, «قازاق فولكلورىنىڭ تيپولوگياسى», «قازاق فولكلورىنىڭ تاريحيلىعى», «قازاق فولكلورىنىڭ پوەتيكاسى», «قازاقتىڭ ارحايكالىق فولكلورى», «فولكلور جانە ونىڭ ەتنوگرافيالىق نەگىزدەرى» جانە باسقا عىلىمي جۇمىستار جازىلىپ, ولار قازاقستاندا عانا ەمەس, جالپى ورتا ازيادا جوعارى باعالاندى, باسپاسوزدە فولكلور تاقىرىبىنا ارنالعان مۇنداي ەڭبەكتەردىڭ وسى ايماقتاردا تۇڭعىش رەت جارىق كورىپ وتىرعانى اتاپ كورسەتىلدى», دەدى ول.
جيىنعا الماتىدان پروفەسسور دانداي ىسقاق ۇلى مەن عالىمنىڭ قىزى ايجان بەردىباي ونلاين قاتىسىپ, جىلى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى. سونداي-اق وسىدان ەكى جىل بۇرىن باس قالادان ايتۋلى تۇلعانىڭ ەسىمىنە كوشە بەرىلگەنىن ايتا كەتەيىك.
