فوتو: جاميليا باحتيارقىزىنىڭ جەكە مۇراعاتىنان
- 20 جاسىڭىزدا 2 كىتاپ جازىپ شىقتىڭىز. قوس كىتاپتى تىڭعىلىقتى وقىعان وقىرمان رەتىندە «بايشەشەكتى» تاعدىرمەن جازىلعان كىتاپ دەر ەدىم. كىتاپتىڭ جازىلۋ تاريحىنا توقتالىڭىزشى؟ تۋىندى نەلىكتەن «بايشەشەك» دەپ اتالدى؟
- ءيا, راسىندا دا, العاشقى «بايشەشەك» اتتى كىتابىم ءوز ءومىرىمنىڭ جەلىسىندە جازىلعان. جيىرمادان ەندى اسقان بوزبالا قىزدىڭ ومىرىنەن نە الۋعا بولادى دەگەن وي تۋىنداۋى زاڭدىلىق. ون جاسىمدا ءبىر دەرتكە شالدىعىپ, ونىمەن ءبىراز جىل كۇرەسىپ, سوڭىندا جەڭىسكە جەتتىم. سىناققا توتەپ بەرىپ, اۋرۋدى تولىق جەڭگەن سوڭ ءبىر وي تۋىندادى: ء«دال مەن سياقتى كۇرەس جولىندا جۇرگەن جاندارعا قالاي كومەكتەسسەم ەكەن؟», دەدىم. وسى سۇراقتىڭ جەتەگىنە ەرىپ, اقىرىندا قولىما قالام ۇستاپ, ون جاسىمنان بەرى باسىمنان وتكەن كۇڭگىرت كۇندەردى, جۇرەگىمدە ۇيالاعان ءۇمىت پەن جەڭىسكە قالاي جەتكەنىم جايلى جازىپ باستادىم. 2021 جىلى جارىققا شىققان بۇل شىعارمانىڭ وقىرمانى كوپ بولادى دەپ ويلامادىم. ايتەۋىر اۋرۋمەن كۇرەسىپ جۇرگەن ءبىر ادام وقىسا دا, وسى جازعاندارىمنان جىگەر السا – مەن باقىتتى ەدىم. الايدا ەكى جىلدىڭ ىشىندە «بايشەشەك» كىتابى الەمنىڭ بىرنەشە تىلىنە اۋدارىلدى. اۆتور رەتىندە مەن ءۇشىن بۇل ۇلكەن باقىت!
كىتاپتى «بايشەشەك» دەپ اتاۋىمنىڭ باستى سەبەبى مىنادا: ءار ادامنىڭ جۇرەگىندە ءبىر ءۇمىت بولادى. سول ءۇمىتتىڭ اق گ ۇلى سولماسا ەكەن دەدىم. سەبەبى مەنى دە جەڭىسكە الىپ كەلگەن سول ءبىر جۇرەكتەگى ۇكىلەگەن ءۇمىت, ەرتەڭگى جارىق كۇنىمە دەگەن مىزعىماس سەنىم ەدى. بايشەشەك - ءۇمىتتىڭ گ ۇلى… سونداي-اق ول قاتال قىستان سوڭ مۇزدى دا, قارا جەردى دە العاشقى بولىپ جارىپ شىعاتىن, كوكتەمنەن حابار بەرەتىن نازىك بولسا دا, جىگەرلى گۇل. سىناققا تۇسكەن ءار ادام وسى گۇل سياقتى بولۋ كەرەك, سوندا عانا عۇمىرىنىڭ كوپتەن كۇتكەن كوكتەمىن كورە الادى.
- ءومىردىڭ بۇرالاڭ جولىندا سىن مەن سىناق ءجيى جولىعادى. 10 جىل اۋىر دەرتپەن كۇرەسىپ, جەڭگەن جان رەتىندە قيىندىققا قايىسىپ كەتەتىن زامانداستارىڭىزعا نە ايتاسىز؟ دەنەڭىزدى دەرت دەندەگەندە ءسىزدى جەڭىسكە جەتەلەگەن نە قۇدىرەت؟
- ارينە, ايتۋعا وڭاي… ومىردە ءارتۇرلى سىناق كەزدەسەدى. اللا ادامدى جاماندىقپەن عانا ەمەس, جاقسىلىقپەن دە سىنايدى ەكەن. جالپى سىناقتىڭ ۇلكەن يا كىشىسى بولمايدى. ادام بالاسى بولعان سوڭ ءار قيىندىق جانىمىزعا باتادى. بىراق ءار سىناقتىڭ ادامعا ۇيرەتەتىنى بار. سونى ءتۇسىنىپ, سىناعىنىڭ اياقتالارىنا سەنگەن ادامنىڭ الدىنان ءارتۇرلى سەبەپتەر شىعادى. مەنىڭ دەرتتەن ايىعۋىما سەبەپ بولعان جاندار وتە كوپ. سونىڭ ىشىندە اتا-اناما ەرەكشە تاڭدانامىن. باۋىر ەتى بالاڭنىڭ قينالعانىن كورىپ, سوندا دا مويىماي, كورسەتپەي, جاقسىلىققا سەنە ءبىلدى, قۇدايدان تىلەدى, ۇمىتتەرىن ۇزبەدى… اتا-انامنىڭ, اعايىن-تۋىستىڭ قولداۋى وتە ماڭىزدى ەكەن. سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى دارىگەرلەرگە ەرەكشە ريزامىن, ءومىر بويى الدارىندا باس ءيىپ وتەم. سەبەبى مەنى جەڭىسكە جەتەلەگەن, جاقسى سوزىمەن سەندىرە بىلگەن اسىل جاندار وسىلار. جالپى اينالامداعى بارلىق جاندارعا ريزامىن. مەنى بىرنەشە جىل بويى ۇيدەن وقىتقان ۇستازدارىما راقمەت! وسىنداي ىزگى جانداردىڭ قولداۋىمەن مەن دە سىناققا سىنبادىم دەپ ايتا الامىن. مەنى جەڭىسكە جەتەلەگەن قۇدىرەت – وسى اتالعان جانداردىڭ ءۇمىتىن, سەنىمىن اقتاۋ. سونداي-اق ءوزىم دە بالا كۇنىمدە اۋىرىپ جاتقانىمدا ەرەسەك ءومىرىمدى اۋرۋمەن ەلەستەتكەن ەمەسپىن. قازىرگى جارىق كۇنىمدى, جەتىستىكتەرىمدى قويىنداپتەرىمە جازىپ, ەلەستەتىپ وتىراتىنمىن. ەڭ قىزىعى سول كەزدە جازىلعان ارماندارىم قازىرگى كۇنىمنىڭ كورىنىسى. مۇنى زاماناۋي تىلدە اففيرماتسيا دەيدى ەمەس پە؟ سىناققا تۇسكەن جاندارعا ايتارىم: قانشا قيىن بولسا دا سەنىڭىزدەر, كۇرەسىڭىزدەر. ءومىر ۇنەمى قارا جولدان تۇرمايدى, جۇرە بەرسەك, اق جول دا الدىمىزدان شىعا كەلەدى. ءار قيىندىقتىڭ ارتىندا ۇلكەن جاقسىلىق بار! مەن وسىنداي سىناقتان وتكەنىمە ەش وكىنبەيمىن. ەسەسىنە كىتاپ جازدىم, وزگە جاندارعا ءۇمىت سىيلاپ, جىگەر بەردىم. ءوزىم دە وسى سىناقتىڭ ارقاسىندا كوپ وي ءتۇيدىم, ءومىردىڭ, ءار تىنىسىڭنىڭ, ءار جۇتىم سۋدىڭ باعاسىن ءبىلدىم. سىناقتىڭ كيەسى دە وسىندا ەكەن…
- ەكىنشى كىتابىڭىز «قارلىعاش. ماحاببات ەسكەرتكىشى» دەپ اتالادى. ادەتتە, اناسى, جەڭگەسى نە اپكەسىمەن سىرلاساتىن قىزدار, شىعارمادا اتاسىمەن سىرلاسادى. سەبەبىن قالاي تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟
- جالپى قىز بالانىڭ ومىرىندە, تاربيەسىندە اكەنىڭ, اتانىڭ, اعانىڭ, ياعني ەر ازاماتتىڭ ورنى ايرىقشا. وكىنىشكە قاراي, قىزدى تەك انا نە جەڭگە تاربيەلەۋ كەرەك دەگەن ستەرەوتيپتىك وي بار. بىراق قىز بالانىڭ تاعدىرىنا ءار ادام, اسىرەسە ەر ازاماتتار جاۋاپتى. ونى بۇگىندە پسيحولوگ ماماندار دا راستايدى. ءبىزدىڭ قوعامدا اكە, اتا ماحابباتىن كورمەگەن قىزدار كوپ. مەن قارلىعاش ەسىمدى كەيىپكەرىمنىڭ سىرلاسىن, اقىلشىسىن اتاسىنىڭ وبرازىمەن كورسەتكەنىم دە وسىدان. قوعامدا قىزىن ايالايتىن, ونىڭ جۇرەگىنە, جانىنا قۇلاق تۇرەتىن ەر ازاماتتار كوبەيسە ەكەن دەدىم. سونىمەن قاتار ءوزىم دە اتاما جاقىن بولىپ وسكەن سوڭ اتالار جايلى ءان دە, شىعارما دا, ولەڭ دە از ەكەنىن بايقادىم. قازاق اتالارىنىڭ ادەمى وبرازىن جاساعىم كەلدى. ۇرپاعىنا ءسوزى وتەتىن, دانا, ءبىلىمدى, مادەنيەتتى ءارى زيالى اقساقالدارىمىز كوبەيسە ەكەن دەدىم. وسىنداي نيەتتەن تۋعان شىعارما ەدى.
- «قارلىعاش. ماحاببات ەسكەرتكىشى» كىتابىندا وقىرمان ىنتىعا كۇتكەن قارلىعاش پەن قاسىمحاننىڭ كەزدەسۋى ەكىۇشتى, جۇمباق كۇيدە قالادى... شىعارمادا كۋلميناتسيا بولماي قالعانداي اسەر قالدىرادى. سول سەبەپتى, قارلىعاشتىڭ جالعاسى جازىلا ما؟
- ەكىنشى كىتابىمنىڭ جارىققا شىققانىنا بىرنەشە اي بولدى. قازىرگى تاڭدا جاستار, اسىرەسە قىز بالالار ءجيى وقىپ ءجۇر. مەنى قۋانتاتىنى دا وسى. ارينە, ەكى كەيىپكەردىڭ كەزدەسۋى وقىرمان ءۇشىن جۇمباق بولىپ قالعانىن ءبىراز ادام سىنادى. بىراق بۇل كىتاپ ماحاببات جايلى عانا ەمەس, باستى يدەيا – قىز بالاعا دەگەن اتاسىنىڭ ماحابباتى, اتا مەن نەمەرەلەرى اراسىندا بولاتىن تاعىلىمدى ديالوگ, وتباسىلىق قۇندىلىقتار, قازاق اۋىلىنىڭ كوركەم كورىنىسى, ادامدار اراسىنداعى سىيلى قارىم-قاتىناس, ۇرپاق تاربيەسى, قازاق تاريحىنداعى قىزدىڭ, ايەلدىڭ, انانىڭ ورنى جانە باسقا دا تاقىرىپتاردى قوزعاۋ ەدى. ال قارلىعاش پەن قاسىمحاننىڭ كەزدەسۋىن وقىرمان ءوزى توپشىلاسا دەدىم. كىتاپتى سوڭىنا دەيىن وقىپ شىققان ادام بارلىعىن تۇسىنەدى دەگەن ويدامىن. شىعارمانىڭ جالعاسىن جازۋ دا ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندە… بۇل مەن ءۇشىن دە جۇمباق.
- وزىڭدەي ءومىرىن, ونەگەسىن ادەبي شىعارماعا اينالدىرعىسى كەلگەن جاستار جازۋدى نەدەن باستاۋ كەرەك؟
- مەن ەكى جىلدىڭ ىشىندە اۋىلداردى, اۋدانداردى ارالاپ, ەلىمىزدىڭ بىرنەشە قالالارىندا دا جاستارمەن كەزدەسۋ وتكىزدىم. قازاق جاستارى وتە تالانتتى! اسىرەسە اۋىل ايماقتاردا ءسوز كيەسىن بىلەتىن, پوەزيا مەن پروزانى قاتار جازاتىن جاستار كوپ ەكەن. بىراق ولارعا قولداۋ ازىراق. سونداي جاستارمەن بارىنشا بايلانىسىپ, حابارلاسىپ جۇرەمىن. ولارعا: «قورىقپاڭدار, جازىڭدار, ءار قالامگەردىڭ ءوز وقىرمانى بولادى» دەپ جىگەر بەرۋگە تىرىسامىن. جازۋدى باستاۋ ءۇشىن تازا نيەت پەن تازا جۇرەك قاجەت. شابىت بولسا, جازاسىڭ ارينە. سونداي-اق جاستارعا كوپ وقىڭدار دەپ ايتىپ جۇرەمىن. ءبىلىمى, كوكجيەگى كەڭ, سوزدىك قورى مول جاستاردىڭ جاقسى شىعارما جازاتىنىنا سەنەمىن. ەڭ الدىمەن سونداي جاستارعا مەملەكەتتەن, جەرگىلىكتى بيلىكتەن, مەتسەناتتاردان كوبىرەك قولداۋ بولسا ەكەن دەيمىن. زاماناۋي قازاق ادەبيەتىن كوتەرۋ قاجەت! سوڭعى جىلدارى الەم حالقى ديماشتاي ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا قازاق ونەرىمەن, مادەنيەتىمەن تانىسىپ كەلەدى. ەندىگىدە قازاق ەلىن الەم حالقى ادەبيەت, عىلىم ارقىلى دا تانىسا ەكەن دەيمىن. بۇل ءۇشىن قازاق جاستارىنىڭ پوتەنتسيالى دا, ءبىلىم دارەجەسى دە, تالابى دا جەتكىلىكتى!
- «كىتاپ وقۋدان تىيىلعان ادام, وي ويلاۋدان دا تىيىلادى» دەگەن تۇجىرىم بار. «جاستار كىتاپ وقىمايدى» دەگەن پىكىر دە ءجيى ەستىلىپ جاتادى. قوعامدا قالىپتاسقان بۇل پىكىرگە كوزقاراسىڭىز قانداي؟
- جاڭا ايتقانىمداي, ءبىزدىڭ جاستار وتە دارىندى. ارينە, قازىر تەحنولوگيا زامانى بولعان سوڭ كەيبىرەۋلەرى سمارتفوننىڭ قىزىعىنا الدانادى. بىراق كىتاپ وقيتىن جاستار دا وتە كوپ. سوڭعى كەزدە جاستار اراسىندا كىتاپ وقۋ, تەاترعا بارۋ مادەنيەتى قالىپتاستىپ كەلەدى. جاستارمەن كەزدەسكەندە: «بارلىق كىتاپتى وقۋدىڭ قاجەتى جوق, وزدەرىڭىزگە ۇنايتىن ءبىر جانردى تاۋىپ الىڭىزدار, ءار ادامنىڭ ءوز كىتابى بولادى» دەپ ايتامىن. بىرەۋ فانتاستيكا وقىسا, ەندى بىرەۋى عىلىمي ادەبيەتكە, پسيحولوگياعا نەمەسە كوركەم شىعارماعا جاقىن بولادى. اتا-انالار مەن ۇستازدار دا بالاعا كۇشتەپ ەمەس, ءوز جان-دۇنيەسىنە جاقىن كىتاپتى تاڭداۋعا كومەكتەسسە ەكەن. سوندا كىتاپ وقيتىن ەلگە اينالامىز دەپ سەنەمىن!
- جاميليا, اڭگىمەڭىزگە راحمەت! جازارىڭىز ورتايماسىن!
