كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
بوداندىق قامىتى تالاي جاستىڭ جانىن اۋىرتتى, جۇيكەسىنە سالماق ءتۇسىردى. ۇيقىداعى ايۋ دا قىس بىتكەسىن كوزىن تىرناپ اشىپ, تىرشىلىككە قارايدى, ويانادى. قۇلدىقتىڭ جۇگەنىنەن قۇتىلعىسى كەلگەن جاستاردىڭ جانكەشتىلىكپەن تۇياق سەرپۋى – ۇيرەتىلمەگەن اساۋدىڭ اسپانعا اتىلۋىمەن تەڭ. جىلقى مىنەزدەس حالىقتىڭ جاڭا ءبىر بۇلقىنىسى. بۇل – سانا ەركىندىگىنىڭ كورىنىسى. ازاتتىققا دەگەن تالپىنىس. جاستاردىڭ كوكەيىن تەسكەن ازاتتىق رۋحى ۇلتتىق مۇراتپەن استاسىپ جاتىر.
سەكسەن التىنىڭ جەلتوقسانى تالاي ونەر ادامىنىڭ ساناسىنا ساۋلە تۇسىرگەنىن قامىققان كوڭىلدى دەمەيتىن, جابىققان جۇرەكتى ەمدەيتىن قادامدارىنان دا اڭعارۋعا بولادى سانا تورىندە ازاتتىق ۇستەمدىك قۇردى. كوڭىلدىڭ كوزى اشىلدى. ايتەۋىر, تاريحى مىڭجىلدىقتارمەن ساباقتاسىپ جاتقان بابالار اماناتىنا دەگەن ادالدىقتىڭ وتى ۇشقىنداپ تۇر.
ءيا, ءجونسىز جاعىلعان كۇيە مەن جالعان ءسوز كومپوزيتورلاردىڭ دا ويىن ءدۇر سىلكىندىردى. قانعا بوككەن قالاداعى كورىنىس ابيىربەك ءتىنالىنىڭ شابىتىنا شوق ءتۇسىردى...
كومەيگە تىعىلعان اششى ءبىر وكسىك الدەبىر اۋەندى دۇنيەگە اكەلگەن سىڭايلى. ازا تۇنعان ءاننىڭ ىڭىلى جانىن جاي تاپتىرار ەمەس. جۇرەگى ورتەنگەن ونەر يەسىنىڭ ىڭىلىنان وكىنىشتىڭ تابى ايقىن سەزىلەتىن سەكىلدى. ۇلتتىق تراگەدياعا ۇلاسقان وقيعاعا جانارىن شىق جۋعان ول بەيجاي قاراي المايدى. انمەن بولسا دا ازاماتتىق ۇستانىمىن ەستىرتۋى كەرەك. ولاي ەتپەسە بولمايدى.
كومپوزيتوردىڭ ىشكى الەمى الاي-دۇلەي كۇي كەشىپ ءجۇر. بىراق الماتىعا جاقىنداۋ مۇڭعا اينالعان. وزەككە تۇسكەن وكىنىش وتى ورتەي تۇسكەنى ءسوزسىز. سول كەزدە اعاسى ءابدىراحمان اسىلبەكتى كەزدەستىرەدى...
جانارىن مۇڭ تورلاعان ءىنىسىنىڭ كۇيزەلىسىن اقىن اعاسى ءاپ-ساتتە سەزگەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ابەكەڭنىڭ ىڭىلى جاڭا ءاننىڭ دۇنيەگە كەلەتىنىن اڭعارتا تۇسكەن. بىراق اشىق جازۋ, اشىپ ايتۋ – ءوزىڭدى وققا بايلاۋمەن پارا-پار. سوندىقتان دا جالعان پافوستان ادا ءماتىن كەرەك. ايتەۋىر شەر باسقان كوڭىلدى ءجىبىتۋ قاجەت. ءىنىسىنىڭ جان الەمىندەگى رۋح ازاتتىعىن بىردەن تۇسىنگەن اقىن ول كۇتكەن ءماتىندى جازدى. الايدا ءاننىڭ ءماتىنى 1969 جىلعى جەلتوقساننىڭ ىزعارىمەن ساباقتاسىپ جاتسا دا, تۇپكى ءمانى كوپشىلىك ءۇشىن تۇسىنىكتى ەدى...
راس, «جەلتوقسان جەلى» – ەركىندىك جىرى, ازاتتىققا ۇمتىلعان ءاربىر ادامنىڭ كوڭىلىن تەربەگەن گيمنى.
«جەلتوقسان بىردە,
ەل توسقان تۇردە,
كەلەتىن مۇلدە جايدارلى.
سول جىلى بىراق,
ادەتتەن جىراق,
كورىندى شىن-اق ايبارلى.
توڭدىردى مەنى,
توڭدىردى سەنى,
جەلتوقسان جەلى ىزعارلى.
سولدىردى گۇلدى,
وڭدىردى نۇردى,
كوڭىلدە مۇڭدى ءىز قالدى»,
دەپ باستالاتىن ءاننىڭ العاشقى شۋماقتارىنىڭ ءوزى جانىڭدى ايازداي قاري تۇسەدى. ال بۇل ءاندى اۆتوردىڭ ورىنداۋىندا تىڭداساڭ ءتىپتى جانىڭ تۇرشىگەدى. ازالى ءۇن, جانىڭدى بولشەككە بولگەن مۇڭ...
اسىلىندە, بۇل ءاندى سانداعان ءانشى ورىنداعان شىعار. اركىمنىڭ ءوز ءۇنى مەن ارتىقشىلىعى بار ەكەندىگىنە كۇمان جوق. بىراق ءوزى جازعان تۋىندىنى ءدال ابيىربەك سياقتى سەزىنىپ شىرقاۋ قيىن سياقتى كورىنەتىنى راس. ابيىربەكتىڭ داۋسىنداعى ءدىرىل سول جەلتوقساندى كوز الدىڭا اكەلە بەرەدى. ەركىندىككە ۇمتىلعان قايراتتىڭ قاناتىن قايىرعان قاندىقولداردىڭ ارەكەتىنەن جيرەنە, جيىركەنە تۇسەسىڭ.
«ورىمدەي جاستاردىڭ ادىلدىك ىزدەگەن شاعى ەدى عوي. بويىندا كۇشى تاسىعان ءبىزدىڭ دە جاستىق داۋرەنىمىز ەستە. باسىلىمنان وقىعان جالعان اقپارات جانىمىزدى ورتەپ بارادى. جابىلعان جالا اتاۋلى كىمدى دە بولسىن كۇيزەلىسكە تۇسىرەدى. ءاننىڭ ءماتىنىن اشىق جازۋعا بولمايتىنىن ءبىز سانالى تۇردە تۇسىندىك», دەيدى كومپوزيتور.
جەلتوقسان ايى جەتكەندە ابيىربەكتىڭ ءانى ەسكە تۇسە بەرەدى. جوعالعان جىلدارعا اشىنىپ قاراعانداي بولامىز. جۇرەگىمىزگە الدەبىر ماڭگىلىك وكىنىشتىڭ الاۋى ءتۇسىپ كەتكەندەي كۇي كەشەمىز. بىراق سول جىلدارداعى بارلىق تراگەديا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ باستاۋى بولعانىن تۇسىنگەندە بويىمىزدان ءبىر اۋىر جۇك تۇسكەندەي بولادى...
تالاي انىمەن تىڭدارمانىنىڭ ساناسىنا وي سالعان ابەكەڭنىڭ ورنى بيىكتە ەكەنىنە ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. اتاق جاعىنان الىسقا كەتپەسە دە, اندەرى ابيىربەكتىڭ اتىن ەل ىشىندە بيىككە كوتەرىپ تۇراتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى «جەلتوقسان جەلى» – ەل جادىنان وشپەيتىن شوقتىعى بيىك شىعارما.
