كىشىلىكتىڭ كەلىستى كورىنىسى

قازاقستاندىقتار پرەزيدەنت شەشىمىن قولدايدى حالىق سەنىمى –  ەڭ بيىك مارتەبە ەلباسىنىڭ رەسپۋبليكا ازامات­تا­رىنا, پارلامەنتكە, “نۇر وتان” پارتياسى ساياسي بيۋروسىنا ار­ناۋىن باس­پاسوزدەن وقىپ, تانىسىپ شى­عىپ, ۇلكەن اسەردە قالدىم. پارلا­مەنت­تىڭ ۇسىنعان زاڭ جو­باسىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويا ما ەكەن, قويماس پا ەكەن دەگەن ساۋال ءبىرازدان بەرى ەل ىشىندەگى اڭگىمەگە وزەك بولىپ جۇرگەن-ءدى. ەلباسى وسىن­داي اتاقتى رەسمي زاڭداستى­رۋ­عا ءزارۋ مە؟ ەلباسى دەگەن اتاق دەك­رەتپەن, جارلىقپەن, زاڭمەن بەرىلە مە, حالىقتىڭ ءوز جۇرەك قالاۋىنىڭ كورىنىسى ەمەس پە دەگەن پىكىرلەر ءجيى ەستىلىپ ءجۇردى. ويتكەنى, ءبىز ن.نا­زارباەۆتى كوپتەن-اق ەلباسىمىز دەپ اتاپ تا, جازىپ تا ءجۇرمىز. ول ءۇشىن زاڭ قابىلداۋ قاجەت پە؟ ون­سىز دا مەملەكەت باسشىسىن بۇكىل حالىق سىيلايدى, قۇرمەتتەيدى. ەلباسىنا دەگەن ەل سۇيىسپەنشىلىگى جوعارى, وعان حالىق ۇلكەن سەنىم ارتادى. مۇنى كۇن سايىن سەزىپ تە, كورىپ تە ءجۇرمىز. سوندىقتان دا دەپۋتات­تار­دىڭ بۇل باستاماسى پرەزيدەنتى­مىزدىڭ بەدەلىن كوتەرىپ, ۇلىقتاۋعا كومەكتەسە قويار ما ەكەن دەگەن پىكىرلەر دە بولدى. ارينە, پارلامەنتاريلەردىڭ بۇل باستاماسىن نەندەي ءبىر ۇپاي جيناۋدىڭ, كوزگە ءتۇسۋدىڭ امالى دەپ قابىلداۋ ءجون بولا قويماس. حالىق ىقىلاسىن, كوپشىلىك سەزىمىن رەسمي تۇردە زاڭداستىرساق دەگەن ولاردىڭ يگى تىلەكتەرىنەن تۋعانى ءسوزسىز. ءبىر­اق ولاردىڭ بۇل قادامى قوعام تا­را­پىنان بىرىڭعاي وڭ قولداۋ تاپتى دەپ ايتۋ قيىن. ءتۇرلى اڭگىمەلەرگە جول بەردى. بۇگىنگى وركەنيەتتى عاسىردا وزگە جۇرتتان الابوتەن مەملەكەت باس­شىسىنا ارنايى اتاق بەرىپ, داڭعازا جاساۋدىڭ ءوزى الەمدىك ساياساتتا قا­لاي قابىلدانادى, بۇل نوبەل سىيلىعىن بەرۋ نەمەسە مەملەكەتتىك ماراپاتتاۋدىڭ تۇرىنە دە جاتپايدى عوي دەۋشىلەر جەت­كىلىكتى بولدى. ن.نازارباەۆتىڭ رەس­پۋبليكا ازامات­تارىنا, پار­لامەنتكە, “نۇر وتان” پارتيا­سىنىڭ ساياسي بيۋرو­سىنا ارناۋىن وقىعاندا حالىق ءوز باس­شىسىنىڭ كورەگەندىگىنە, ساياسي تاپقىرلى­عىنا ىشتەي ريزا بولدى. مەن دە سونداي سەزىمدە بولدىم. ءاري­نە, پرەزيدەنتكە بۇل اتاقتى قيماعان­دىقتان ەمەس, بۇل زاڭسىز-اق حالىق ءوز باسشىسىن سىيلايدى, قۇرمەت­تەيدى عوي دەگەن ويدان تۋعان. “مەنىڭ وتباسىمنىڭ مۇشە­لەرى... وزگە ازاماتتار سياقتى تاڭ­داعان ما­مان­دىقتارى بويىنشا ەڭبەك ەتۋگە نەمەسە قوعامدىق-ساياسي قىزمەتتەر اتقارۋعا جانە بيزنەسپەن اينا­لى­سۋعا قۇقىلى. سونىمەن قاتار, بارشا قازاق­­ستاندىقتار سياقتى ەل ازامات­تارىن تەڭەستىرەتىن بۇلجىماس زاڭعا با­عىنۋى ءتيىس”, دەگەن سوزدەرىن وقى­عاندا, ەلباسىنىڭ زاڭدى قۇرمەتتەۋى ءوز وتباسىنا ەرەكشە ارتىقشىلىق بەرۋگە, قازاقستاننىڭ باسقا ازامات­تارىنان دارالاپ, ۇستەم جاعدايعا قويۋعا تۇبەگەيلى قارسى ەكەندىگى كوپ جاعدايدى اڭعارتادى. بۇل ن.نازار­باەۆتىڭ ادىلدىگىن, دانالىعىن, دەموكرات­تى­عىن دالەلدەي تۇسەدى. “بۇرىنعى كۇيەۋ بالام, ءۇش نە­مەرەمنىڭ اكەسى ر.اليەۆتىڭ شەكتەن شىعۋى ارقىلى تەك ءوز وتباسىن, بالالارىن, مەنى عانا ەمەس, تۇتاس ەلدى ساتىپ كەتۋى – ماعان جانە مە­نىڭ وتباسىما وراسان قاسىرەت بول­دى”, دەگەن سوزدەرىن وقىعاندا, پرەزي­دەنتتى ادام رەتىندە تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ەلبا­سىنىڭ دا ەت پەن سۇيەكتەن جارال­عا­نىن, جانى اۋىرىپ, جۇرەك سىزداۋىن جەتە ۇعىنىپ, ەلباسىنا دەگەن ىشتەي ىقى­لاسىڭ, تىلەكتەستىگىڭ ارتا تۇسەدى. ەلباسىنىڭ وتان ءۇشىن, ەل ءۇشىن, ءاربىر ازامات ءۇشىن جانىن سالىپ, كۇن-ءتۇن دەمەي ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن كورىپ تە, سەزىپ تە ءجۇرمىز. سول ءۇشىن دە پرەزيدەنتكە زور دەنساۋلىق, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي تىلەيمىز. ءويت­كەنى, ەلىمىزدىڭ الدىندا وراسان ءۇل­كەن مىندەتتەر تۇر. ولاردىڭ ويدا­عىداي ورىندالۋىنا ەلباسى كامىل سەنەدى. ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاسامپاز ەڭبەگىنە ءاردايىم سۇيسىنە قارايمىز. ءبىز ءبارىمىز ن.نازارباەۆ­تىڭ قارا­پايىم­دىلى­عى­نا, حالىققا جاقىن­دى­عىنا, ورىنسىز ماداققا, جەكە باسىن ەلدەن ەرەك دارالاپ, قول­پاشتاۋعا قارسى ەكەنىن دە بىلەمىز. بۇل ارناۋ سوزىندە دە  “ارقاشان ءتۇرلى ماقتاۋ مەن ماداقتان بيىك تۇ­رۋعا تىرىسامىن جانە وسى ۇستا­نىم­دا قالا بەرەمىن”, دەپ اتاپ كورسەتىپتى. ەلباسىنىڭ بۇل شەشىمى – پار­لا­مەنت ۇسىنعان زاڭدارعا قول قوي­ماي, كەرى قايتارۋى – ن.نازار­باەۆتىڭ تۇلعاسىن بۇرىنعىدان دا زور بيىككە كوتەرە تۇسەدى. ويتكەنى, پرەزيدەنت جالعان ماداق, جاساندى ماراپات ءۇشىن ەمەس, حالىق ءۇشىن, قوعام ءۇشىن, ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋدى مۇرات تۇتادى جانە بۇل ەڭبەگىن پۇل­دا­ماي­دى, وزىنە ەرەكشە مارتەبە بەرۋدى قا­لامايدى. ەلباسىنا ءوز حال­قىنىڭ, ءوز ەلى ازاماتتارىنىڭ, ءوز وتانداس­تا­رى­نىڭ سەنىمىنەن بيىك مارتەبە, جوعا­رى ماراپات جوق. ەل سەنىمى, حالىق قۇرمەتى ن.نازار­باەۆتىڭ كۇش-قايراتىنىڭ, ومىرگە قۇشتارلى­عى­نىڭ قاينار كوزى بولىپ تابىلادى. ابدەش قالمىرزاەۆ,  فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. ەلباسىنىڭ ۇستانىمىنا ەل ريزا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ تۇڭ­عىش پرەزيدەنت, ەل باسى تۋرالى زاڭ­ناماعا وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭدارعا قول قويۋدان باس تارتىپ, ول ءجو­نىندە اقپارات قۇرالدارىندا جاريا ەتىلدى. ەلباسىنىڭ وسى ماسەلەگە باي­لا­نىس­تى پايىمىمەن مۇقيات تانى­سىپ, جوعارى ريزاشىلىق سەزىمدە بول­دىم. قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ ازاماتى رەتىندە تاۋەلسىزدىك جىل­دارىندا وتكەن ۋاقىتقا ەرىكسىز كوز جىبەردىم. اۋەلى تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭدەگى ەكو­نوميكالىق وتە اۋىر جاعداي ەلەس بەردى. بىرىنەن سوڭ ءبىرى توق­تا­عان ءون­دىرىس ورىندارى, قيۋى قاش­قان ەكونوميكالىق بايلا­نىس, جىلان جالاعانداي بوس سورەلەر, قۇن­سىزدانعان اقشا, تاعىسىن تاعى­لار. وعان قوسا كوشكەن جۇرتپەن ىلەسە ايتەۋىر “جىلى جاققا” قاراي اعىلۋ. وسىنداي كەزدە ەل ىشىندە “شىنىندا بىزدەر دەربەس مەملەكەت بولا الامىز با” دەگەن ساۋالدار تۋىنداماي قالعان جوق. مىنە, وسى كەزەڭدەردە ن.نا­زار­باەۆ قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانىپ, ونىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن يگى ىستەرگە جول باستالدى. ەلدى تىعىرىقتان شىعارۋ جولىندا تىڭنان جۇرگىزىل­گەن سونى ىزدەنىس پەن ەرەسەن ەڭبەك كوپ ۇزاتپاي ءوز ناتيجەسىن بەرىپ, قازاقستانعا الەم قىزىعا نازار اۋدارا باستادى. سونىڭ ءبىر ايعاعى – قازاقستاننىڭ  ەقىۇ-عا توراعا بولۋى دەپ بىلەمىن. ەلباسى وسى اۋىر كەزەڭنىڭ ءوزىن­دە كورەگەندىك تانىتىپ, الداعى 2030 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمگە ارنال­عان ستراتەگيا ۇسىندى. باسىندا كوپ­شىلىك ۇركە قاراعان وسى سترا­تە­گيا قازىر قولداۋعا يە بولىپ, كە­لە­شەكتىڭ باستى باعدارلاماسىنا اي­نال­دى. وسى باعدارلامانى باسشى­لىققا الۋدىڭ ناتيجەسىندە ءتۇرلى باعىتتارداعى ءىسىمىز وڭعا باستى. وسى جولدا ەلباسىنىڭ قاجىرلى قايراتىمەن قوسا, كەمەڭگەرلىگى دە ايقىن تانىلدى. كۇيرەگەن وداقتىڭ ورنىندا پايدا بولعان كەيبىر ەل­دەردەگى ساياسي-الەۋمەتتىك, ەكونومي­كا­لىق جاعدايلاردى وزىمىزدەگىمەن سالىستىرا وتىرىپ, قازاق­ستان­دىق­تاردىڭ تاۋبە, شۇكىر دەۋى ورىندى. وسىنداي قىسپاقتى جاعدايدا ەل باسقارىپ, ەل-جۇرتىن قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتتىر­ماي  باستاپ الىپ كەلە جاتقان ازا­ماتقا قانداي اتاق بەرىلىپ, قانداي ماداق ايتىلسا دا جاراسىمدى. قازاقستان حالقى وسى ۇستانىمدا بولىپ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى ونى ءبىراۋىزدان راسىمدەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ۇسىنىس ءۇشىن حالىققا, دەپۋ­تات­تارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى جانە ادەتتەگىدەي قاراپايىمدىلىق تانى­تىپ, زاڭعا قول قويۋدان باس تارتۋ سەبەبىن ءتۇسىندىردى. اسىرەسە, ەلباسىنىڭ “بار­شا­ڭىز بىلەسىزدەر, ماعان قاراپ اي­تىلعان بار­لىق ماداققا, مەنىڭ جەكە تۇل­عامدى ايرىقشا ۇلىق­تايتىن ۇسى­نىستارعا مەن ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سا­لىپ كەلەمىن... مەن ارقاشان ءتۇرلى ماقتاۋ مەن ماداقتان بيىك تۇرۋعا تىرىسامىن جانە وسى ۇستانىمىمدا قالا بەرەمىن”, دەگەن جولداردى وقى­عاندا ەل تانىعان, الەمدى مويىن­داتقان ءبىزدىڭ ەلبا­سىنىڭ شىنايى كەيپىن كوردىم. ەلباسىنىڭ وسى ۇسىنىسىن قا­زاق­ستاندىقتار وڭ قابىلداپ, وعان دەگەن زور ريزاشىلىعىن بىلدىرە­تى­نىنە كامىل سەنەمىن. ەلباسىنىڭ وسى قادامى ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن ونەگە بولۋعا ءتيىس. ءاربىر ازا­مات ەلگە قىزمەتتەگى لاۋازىمىمەن نەمەسە العان اتاعىمەن ەمەس, ەتكەن ادال ەڭبەگىمەن باعالانۋى كەرەك. ەلباسىنىڭ وسى قادامىن قول­داي وتىرىپ, بىزدەر, “نۇر وتان” حدپ مۇشەلەرى پارتيا جەتەكشىسىنىڭ ۇستامدىلىعى مەن قاراپايىم­دى­لى­عىن ءوزىمىزدىڭ كۇندەلىكتى جۇمى­سى­مىزدا باسشىلىققا الىپ وتىرۋى­مىز كەرەك دەپ بىلەمىن. نۇرلان قۇدايبەرگەنوۆ, قىزىلوردا وبلىستىق  ماسليحاتىنىڭ حاتشىسى. ەرلىككە پارا-پار شەشىم ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى دامۋ قارقىنى الەمنىڭ الپاۋىت مەم­لە­كەت­­تەرىنىڭ ءوزىن تاڭعالدىرىپ وتىر­عانى شىندىق. كەشەگى كەڭەس ودا­عىنىڭ شەكپەنىنەن شىققان تاۋەلسىز ەلدەر اراسىندا ەرتەڭىنە ەر­كىن قۇلاش سەرمەپ بارا جاتقان قا­زاقستاننىڭ دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋگە باعىت ۇستاعانى كۇنى كەشە سياقتى ەدى. ەندى وعان قول جەت­كىزۋدىڭ بارلىق العىشارتتارى جا­سالعانىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. مۇنداي قوعامدىق دامۋدىڭ سارابدال ساياساتىن اي­قىنداپ,  ال­دا­عى كۇندەرگە سەنىم­دىلىكپەن قادام باسۋىمىزعا تاۋەلسىز مەملەكەتى­مىز­دىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلە جاتقانى ايتپاسا دا ءتۇ­سىنىكتى. سوندىقتان دا ەل قامىن وي­لاپ ءىس قىلعان ازاماتىنا  حا­لىقتىڭ ىقىلاسى شەكسىز. ەلىمىزدىڭ قاي ءوڭى­رىنە بارساڭىز دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنا العىس سەزىمىن ءبىلدىرىپ جاتادى. ءسوزى مەن ىسىندە الشاقتىق بولمايتىن ەلباسىنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان قازاق­ستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ ازاماتتا­رىنا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىنە جانە “نۇر وتان” حدپ ساياسي بيۋ­روسىنا ارناۋىن وقىعاندا, كىسىلىك پەن كىشىلىكتىڭ تاعى ءبىر ەرەسەن ۇلگىسىن كورگەندەي بولدىق. ارينە, تۇڭعىش پرەزيدەنت, ۇلت كوشباسشىسى تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى پارلامەنت تاراپىنان بول­عان ۇسىنىستار دا مىڭداعان ساي­لاۋ­شى­لاردىڭ تىلەكتەرى ەكەنى ءسوزسىز. دەگەنمەن, ەلباسى بيىك پاراسات يەسى ەكەنىن تانىتتى. جەكە باسىنىڭ قا­مىنان گورى ۇلتتىڭ, ەلدىڭ, ەلدىكتىڭ ماسەلەسىن جوعارى قوياتىنىن بۇل جولى دا تايعا تاڭبا باسقانداي اي­قىن اڭعارتتى. زاڭمەن بەكىتىلمەسە دە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – الدە­قا­شان ەلباسى, ۇلت كوشباسشىسى رە­تىندە  تەك ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەردە مويىن­دال­عان  الەمدىك تۇلعا. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى قيىندىقتان قارا نارداي قايىسپاي الىپ شىقتى, تاياۋ ونجىلدىقتىڭ قوعامدىق دامۋ باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. ەل ەرتەڭى ءۇشىن سەنىمدى, بولاشاقتان مول ءۇمىتتى. سوندىقتان دا حالىق نۇرسۇلتان نازارباەۆتى  پار­لا­مەنت زاڭداستىرماسا دا ەلباسىمىز, حالىقتىڭ سۇيىكتى پەرزەنتى,ۇلت كوش­باسشىسى دەپ بىلەدى. ونى ءدا­لەلدەپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. سونىڭ وزىندە پرەزيدەنتتىڭ ارناۋى شىنايىلىقتىڭ, ادال­دىقتىڭ, ازاماتتىقتىڭ ونەگەلى ۇلگىسى بولدى. ەلباسىنىڭ ءوزىنىڭ وتباسى تۋرالى اڭگىمەنى دە اينالىپ وتپەي, بۇرىنعى كۇيەۋ بالاسى ر.اليەۆتىڭ قياڭقى قىلىعىن اشىق ايتۋىنىڭ ءوزى ەرلىككە پارا-پار ەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالقىنا قالت­قىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ ونەگەسىن كور­سەتتى, حالقىنا قانشالىقتى سەنە­تى­نىن قاداپ ايتتى. قازىرگى تاڭدا حال­قىمىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى  قازاق­ستان­نىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋ ەكەنىن وسىلاي دالەلدەدى. اركەز ءوزىن حالقىنان بيىك قويمايتىن ەلباسىنىڭ ارناۋى ونىڭ بەدەلىن بۇرىنعىدان دا بيىكتەتتى. حالىق سەنىمى بۇرىنعىدان دا نىعايا ءتۇستى. كىسىلىك پەن كىشىلىكتى ۇشتاستىرا ءبىل­گەن ەلباسى ونەگەسى بارلىق دەڭ­گەيدەگى بيلىك تىزگىنىن ۇستاعاندارعا ۇلگى-ونەگە بولدى. مەن ەلباسىنا دەگەن جۇرەكجاردى ويىمدى بىلدىرە وتىرىپ,  ءوزىم باسقاراتىن سەرىك­تەس­تىك شارۋاسىندا بولسىن, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى رەتىندەگى قوعامدىق جۇمىستارىمدا بولسىن ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە قۇلشىنا ءتۇس­تىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ار­ناۋ­ىنداعى تىڭ تۇجىرىمدارى  حالىق­تىڭ وعان دەگەن ريزاشىلىعىن ارت­تىر­دى. مۇنداي قاسيەت تەك ەلىم دەگەن ەردىڭ بويىندا عانا بولسا كەرەك-ءتى. ال نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى باعاعا ابدەن لايىق تۇلعا عانا ەمەس, شىن مانىندە ەلباسى. جۇمابەك كۋكانوۆ,  “اليا جولدارى” جشس    ديرەكتورى,  وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى. اقتوبە وبلىسى.