قازىرگى كەزدە وڭتۇستىكتەگى ءوڭىر قارقىندى دامۋ كەلەدى. وندا اۋقىمدى قۇرىلىس سالىنىپ, ينفراقۇرىلىم, ساۋدا ىلگەرىلەپ جاتىر. وبلىس ۇلكەن مۇمكىندىكتەر ايماعى دەپ بەكەر ايتىلماعان. راسىندا دا, وبلىستىڭ ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتى وتە زور. ءوڭىردىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىقتارى – ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋى مەن لوگيستيكاسى, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوماگيسترالىنىڭ بويىندا ورنالاسۋى. سونىمەن قاتار باي تابيعي رەسۋرستار, ادامي كاپيتال, اوك جانە ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ جوعارى الەۋەتى بار.
2018 جىلدان بەرى ءوڭىر قۇرىلعانىنان باستاپ جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جالپى قوسىلعان قۇنىنىڭ ۇلەسى 19,5%-دان 2021 جىلى 30,8%-عا دەيىن ۇلعايدى.
«شاعىن جانە ورتا بيزنەس تۇركىستان وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2023 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى ء«ادىل قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعىتى» اتتى حالىققا جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا ناقتى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى بەلگىلەدى. اتاپ ايتقاندا, وندىرىستەردىڭ تەحنولوگيالىق كۇردەلىلىك دەڭگەيى مەن بيزنەس ساناتتارى بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋدى سارالاۋدى تاپسىردى. قازىرگى كەزدە وبلىس اكىمى ءوز كومانداسىمەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ءوڭىر ەكسپورتىن ۇلعايتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز», دەدى رايىمبەك باتالوۆ.
ۇلتتىق پالاتا باسشىسى ءوڭىردىڭ ودان ءارى ەكونوميكالىق وسۋىنە قاتىستى ۇسىنىستار ايتتى.
باعدارلامالىق قۇجاتتاردا بۇكىل ەل ءۇشىن ورتاق باسىم سالالاردىڭ تىزبەسى ايقىندالعان. سونىمەن قاتار وڭىرلىك ەكونوميكانىڭ باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىعى بار. ۇلتتىق پالاتا ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك ساياساتتا ءوڭىردىڭ دامۋ ستراتەگياسىنا سايكەس كەلەتىن شوب سۋبەكتىلەرىنە شارالاردى باسىمدىقپەن ۇسىنۋدى كوزدەيتىن قولداۋ شارالاردى سارالاۋ بولۋى ءتيىس.
«بيىل ءبىز اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, اۋداندارعا دەيىن ءار وڭىردەگى 3-5 باسىم قىزمەت ءتۇرىن انىقتادىق. وزەكتى باسىمدىقتار نەگىزىندە ۇلتتىق پالاتا سالالىق كەڭەستەر قۇردى. سالالىق كەڭەستەرگە ورتا جانە شاعىن بيزنەس ليدەرلەرى كىردى. قازىر ەلىمىز بويىنشا 133 كەڭەس جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءبىز نقا-عا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى باستايمىز جانە ءار باسىمدىق بويىنشا سالالىق ماستەر-جوسپارلار قۇرۋدى ۇسىنامىز. بۇل ماستەر-جوسپارلاردى اكىمدىكتەر قۇرىلعان كەڭەستەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن تىكەلەي ازىرلەيتىن بولادى. ناتيجەسىندە, سالالىق ماستەر-جوسپار وزىندىك «گايدلاين» بولادى. باسقاشا ايتقاندا, اۋداندا بەلگىلى ءبىر باسىمدىقتى دامىتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق بولماق», دەدى رايىمبەك باتالوۆ.
بۇل شارالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك جانە قانداي ينۆەستيتسيالىق جوبالار قاجەت, سونداي-اق بۇل ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان, ونىڭ ىشىندە اكىمدىك پەن سالالىق مينيسترلىكتەردەن قانداي ارەكەت كەرەك؟ بۇل سۇراقتارعا ۇلتتىق پالاتا باسشىسى جاۋاپ بەردى.
مىسالى, تۇركىستان جانە تۇركىستان وبلىستارىندا تۋريستەردىڭ كوبەيۋى بويىنشا بەلگىلى ءبىر كورسەتكىشتەر بار. تۋريستەردى ورنالاستىرۋدا توسەك ورىن قورى نەگىزگى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى. ءتيىستى ينفراقۇرىلىمسىز, سونىڭ ىشىندە قوناقۇيلەر مەن باسقا دا ورنالاستىرۋ ورىندارىنسىز تۋريستەردى كوپتەپ تارتۋ قيىن. سونىمەن قاتار بيزنەسكە ءوزىنىڭ ماقساتتى اۋديتورياسى, ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرىن سارالاعان ءجون. بۇل – سالالىق ماستەر-جوسپارلاردىڭ مىندەتى. مۇنىڭ ءبارى جاقسى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن نەنى, قايدا جانە قالاي جاساۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت.
«مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ وسىنداي سينەرگياسى ارقىلى ءار باسىمدىق بويىنشا ماقسات ايقىندالادى. ينۆەستيتسيانى قايدا سالۋ كەرەك؟ قانداي ينۆەستيتسيالىق جوبانى قايدا ىسكە اسىرعان ءجون؟ ول ءۇشىن قانداي قارجىلاي جانە ينفراقۇرىلىمدىق قولداۋ شارالارى قاجەت؟ وسىلايشا, بۇل وتاندىق بيزنەسىمىزدىڭ دامۋىنا ساپالى سەرپىن بەرىپ, جاڭا كلاستەرلەردى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.
ۇلتتىق پالاتا وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازىرگى كەزدە ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ قۇجاتتارىنا جانە باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەرگە قاجەتتى وزگەرىستەردى قامتيتىن پاكەتتىك شەشىم دايىندالىپ جاتىر. وسى رەتتە رايىمبەك باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, سىرتقى ينۆەستيتسيانى تارتۋدىڭ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مونيتورينگىنىڭ قازىرگى جۇيەسى پىسىقتاۋدى تالاپ ەتەدى.
مىسالى, قازاقستان ءۇشىن باسىم ەلدەردە ەلشىلىكتەردىڭ جۇمىسىن كاسىبي ينۆەستيتسيالىق بانكيرلەر كومانداسىمەن كۇشەيتۋ كەرەك. مۇنداي ماماندار جەتىسپەيتىن بىلىكتىلىكتەردى ارتتىرا الادى.
سپيكەر ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باقىلاۋعا قاتىستى قازىر كەلگەن ينۆەستورمەن جۇمىس ىستەۋ, ىسكە اسىرۋعا باستاماشىلىق جاسالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ مونيتورينگى تسيفرلىق ءىزىن ساقتاماي, شاشىراڭقى, قول رەجيمدە جۇزەگە اسىرىلاتىنىن ايتتى. سوندىقتان پالاتا جۇرگىزەتىن ينتەراكتيۆ كارتا مەن ءتىزىلىم سياقتى وتە ايقىن قۇرالدارمەن بىرىڭعاي ءتارتىپتى ازىرلەۋ ۇسىنىلادى.
ينۆەستيتسيا سوماسى, جۇمىس ورىندارى, سالاعا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەردى ەسكەرە وتىرىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالار تىزىلىمىنە كىرۋ بويىنشا اشىق كريتەريلەر ازىرلەنۋى ءتيىس. بۇل شارا جۇمىس اشىق جۇرگىزىلۋى ءۇشىن كەرەك. وسى پروتسەسكە پالاتا جۇمىلۋى كەرەك. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى ءتارتىپ شەڭبەرىندە ينۆەستور مەن اكىمدىكتىڭ تاريحي ءوزارا قارىم-قاتىناسىن ەسكەرە وتىرىپ, كەيبىر جوبالار تىزىلىمگە ەنگىزىلمەۋى مۇمكىن. ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە 4 تاراپتىڭ تۇپكىلىكتى باقىلاۋ بەكىتىلۋى ءتيىس. ولار – بيزنەس, اكىمدىك, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جانە دامۋ ينستيتۋتى.
ءادىل جانە تەڭگەرىمدى, ترانسپارەنتتى جۇمىس ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار ءتىزىلىمىن جۇرگىزۋ وپەراتورى رەتىندە ۇلتتىق پالاتانى انىقتاۋ ۇسىنىلادى. ۇلتتىق پالاتا – وسى فۋنكتسيانى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى رەسۋرستارى بار تاۋەلسىز ۇيىم. بۇل رەتتە, مەملەكەتتىك دەرەكقورلارمەن جانە باسقا دا ۇيىمدارمەن ينتەگراتسيانىڭ بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق پالاتادا جوبالاردىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى ەنگىزەتىن دەرەكتەردى جاناما تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قوسىمشا مالىمەتتەر بولادى.
«بىرلەسە وتىرىپ, ءبىز جوبالار بويىنشا وزەكتى دەرەكتەرى بار جانە ءتيىمدى شەشىمدەر ازىرلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن وبەكتيۆتى, تەڭدەستىرىلگەن جۇيە جاسايمىز», دەدى «اتامەكەن» ۇكپ تورالقا توراعاسى.
وسىلايشا, بۇل وزگەرىستەر جۇيەلىك دەڭگەيدە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى مونيتورينگى بويىنشا ماسەلەلەردى شەشۋگە, وبەكتيۆتى كورىنىستى بايقاۋعا, سونىڭ ناتيجەسىندە ساپالى شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە, بۇل شارالار ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ۋاقتىلى ىسكە اسىرۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن ىنتالاندىرۋ, سول ارقىلى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى ساپالى سەرپىلىستى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
