استانادا باس قوسقان ساراپشىلار «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس: ماسەلەلەرى مەن شەشىمدەرى» تاقىرىبىندا ۇيىمداستىرىلعان الاڭدا ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ءىس-شاراعا قۇقىق قورعاۋشىلار, ءارتۇرلى ەلدىڭ ومبۋدسمەندەرى, حالىقارالىق, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ باسشىلارى, زەرتتەۋشىلەر, عالىمدار, دەپۋتاتتار, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى مەن قوعامدىق پىكىر كوشباسشىلارى قاتىستى.
ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارتۋر لاستاەۆ قوعامدا زورلاۋشىلار مەن جابىرلەۋشىلەرگە توزبەۋشىلىك احۋالىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «155 ەلدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى, ال 140 ەلدە جۇمىس ورنىنداعى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى زاڭ بار. دەگەنمەن بۇل زاڭداردىڭ ورىندالۋىندا كەدەرگىلەر ءالى دە جەتكىلىكتى. زورلىق-زومبىلىقتىڭ قاۋىپتىلىگىن ەلەمەۋگە بولمايدى. ول تەك ادامعا زيان كەلتىرىپ نەمەسە ولىمگە اكەلىپ قانا قويماي, بالالاردى جەتىم كۇيگە تۇسىرەدى ءارى كۇيزەلىسكە ۇشىراتادى. ۇيدەگى تيرانداردى جازالاۋمەن قاتار, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارىنىڭ الدىن الۋ مەن جويۋعا دا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت. ءبىلىم دەڭگەيى, قۇقىقتىق سانا, گەندەرلىك ستەرەوتيپتەردى جويۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن جانە كۇندەلىكتى ادەتتەردى ناسيحاتتاۋ اتالعان باعىتتاعى ماڭىزدى اسپەكتىلەر بولىپ سانالادى», دەدى ول.
جالپى, ەلىمىز پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ءبىرىنشى بولىپ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەسۋ, ونى ايقىنداۋ جانە قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىكتى بەلگىلەۋ تۋرالى قۇقىقتىق اكتىنى 2009 جىلى قابىلدادى. جيىندا ايەل قۇقىعى مەن گەندەرلىك تەڭدىك سالاسىنداعى قازىرگى اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا توراعاسى, ەۋروپا كەڭەسى ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى, كريمينولوگيالىق قاۋىمداستىقتىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى يگور روگوۆ قوزعادى.
«اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق زاڭناما اياسىنداعى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى – قىلمىستىق كودەكسكە قىلمىستىق ارەكەتتەردى ەنگىزۋ كەزىندە قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ شالالىعى بولىپ تۇر. وسىلايشا, 2014 جىلى دەنساۋلىققا جەڭىل زيان كەلتىرۋ جانە ۇرىپ-سوعۋ ارەكەتتەرى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى, بىراق قاماۋعا الۋ ورىندارى بولماعاندىقتان, قىلمىسكەرلەر جازاسىن وتەي المادى, اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا قاماۋعا الىنىپ, قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ايىپپۇل سالىندى. وسىعان بايلانىستى 2017 جىلى جەڭىل زيان كەلتىرۋ اكىمشىلىك كودەكسكە كوشىرىلۋى كەرەك ەدى. سوتپەن قارالعان بارلىق ءىستى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق رەتىندە قىلمىستىق كودەكسكە اۋىستىرۋ قاجەت, ال قاماۋعا الۋ تۇرىندەگى جازانى قازىر اكىمشىلىك ىستەردەگىدەي وتەۋ كەرەك», دەدى يگور روگوۆ.
وتىرىستا بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى كاتارزينا ۆاۆەرنيا «زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىن ستيگماتيزاتسيالاۋدىڭ الدىن الۋ, ايەلدەردى قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ درايۆەرى رەتىندە تانۋ قاجەت» دەگەن پىكىرىن ايتتى. ال ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا پروبلەمانىڭ الدىن الۋدا IT سالاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ كەرەك دەدى. ول ارنايى جۇيەگە وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى دەرەكتەر مىندەتتى تۇردە ەنگىزىلۋگە ءتيىس دەپ وتىر.
«تسيفرلىق وتباسى كارتاسى – ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىنىڭ دەڭگەيىن انىقتاۋعا جانە پرواكتيۆتى فورماتتا ولارعا كەپىلدى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتىن جيناقتايتىن اقپاراتتىق جۇيە. ونى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىمەن بىرىكتىرۋ كەرەك. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى مالىمەتتەر بازاسى بار, ەگەر وتباسى زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى شاعىم تۇسىرگەن بولسا, بۇل اقپاراتتى تسيفرلىق كارتاعا قوسۋعا بولادى جانە بۇل وتباسىنىڭ كوز الدىندا تۇرادى», دەدى مينيستر.
سونداي-اق قوعامدا زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا الەۋمەتتىك, مەديتسينالىق جانە قارجىلاي كومەكتەن بولەك, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى جىنىستىق قۋدالاۋ ماسەلەسىنە دە نازار اۋدارۋ قاجەت. بۇل تۋرالى باسقوسۋدا ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى كەستۋسيس يانكاۋسكاس ءسوز قوزعادى.
«قوعامدا ايەلدەرگە قارسى قىلمىستارعا «مۇلدەم توزبەۋشىلىكتى» قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋدىڭ ماڭىزى زور. وتباسىندا, مەكتەپتەردە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا بيلىك اشىق ديالوگ قۇرۋدى جانە قىلمىستىق فاكتىنى قابىلداماۋعا بارلىق جاعدايدى جاساۋدى نازارعا العانى ابزال», دەدى ول.
وسىلايشا, ەكى كۇنگە جالعاسقان كونفەرەنتسيادا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى بارىنشا ازايتۋعا باعىتتالعان ايەل قۇقىقتارى مەن گەندەرلىك تەڭدىك سالاسىنداعى ماسەلەلەر جان-جاقتى تالقىلاندى. ساراپشىلار قىلمىستىق, قىلمىستىق-پروتسەستىك, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستى ورتاعا سالدى.
