اسكەري دارىگەر دەنساۋلىعى مىقتى, دەنە ءبىتىمى مىعىم, رۋحاني جاعىنان ابدەن شىڭدالعان, بەس قارۋى ساي, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, امبەباپ تۇلعا بولۋعا ءتيىس. دانا حالقىمىز: «بىلىمدىگە دۇنيە جارىق, ءبىلىمسىزدىڭ كۇنى عارىپ» دەگەن. اسكەري مەديتسينا سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى, زاماناۋي تالاپتارعا ساي قارىشتاپ دامۋى ءبىلىمدى جاستارعا بايلانىستى ەكەنىن العا تارتقان قارۋلى كۇشتەر باس اسكەري-مەديتسينالىق باسقارماسىنىڭ باسشىلىعى جاس بۋىن دارىگەرلەر مەن ورتا بۋىن مەديتسينا پەرسونالىنىڭ تولىققاندى ءبىلىم الۋى, عىلىمدى مەڭگەرۋى, كلينيكالىق تاجىريبە جيناقتاۋى ءۇشىن جان-جاقتى جاعداي جاساپ جاتىر. سونىڭ ىشىندە مەديتسينانىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن مەڭگەرۋ ءۇشىن وتاندىق جانە شەتەلدىك مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ كەلەدى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ اسكەري دارىگەرلەرىنىڭ كادرلىق قۇرامى اسكەري كافەدرادان وتكەن وتاندىق جوو تۇلەكتەرى, قورعانىس مينيسترلىگى جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى, حالىقارالىق شارتتارعا سايكەس شەتەلدە (رەسەي, ارمەنيا, تۇركيا جانە قىتاي) كادرلار دايارلاۋ ەسەبىنەن تولىقتىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا قورعانىس مينيسترلىگى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسكەري مەديتسينا كافەدراسىندا, الىس-جاقىن شەتەلدەردىڭ (رەسەي, تۇركيا, قىتاي, اقش جانە ت.ب.) مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى بازاسىندا اسكەري دارىگەرلەر دايىندالادى.
وسى ورايدا قازىرگى تاڭدا قىتاي حالىق ازاتتىق ارمياسىنىڭ اسكەري-تەڭىز مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ جاتقان اسكەري دارىگەرلەرىمىز, مايور باۋىرجان نۇرعاليەۆ, اعا لەيتەنانتتار قۋانىش كۇمىسبەك پەن الماس اقانوۆ جانە 1-كۋرس كۋرسانتى ەرنۇر ءاشىرمات جايىندا ايتا كەتسەك بولادى. ولار شانحاي قالاسىنداعى اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سەرتيفيكاتتالعان كۋرسىندا, كلينيكالىق ورديناتۋراسىندا جانە باكالاۆرياتتا ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ جاتىر.
قىتايداعى رەيتينگى جوعارى مىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىشىندە 109-ورىندا تۇرعان اسكەري-تەڭىز مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى (نەمەسە ەكىنشى اسكەري مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى) ەڭ العاش رەت 1949 جىلى قىركۇيەكتە ەلدىڭ شىعىس اسكەري ايماعىنداعى حالىقتىق مەديتسينا كوللەدجى بولىپ قۇرىلعان. ونىڭ قىزمەتكەرلەرى نەگىزىنەن شىعىس قىتايدىڭ اسكەري كادرلار مەكتەبىنەن, ءۇشىنشى دالالىق ارميا مەديتسينالىق كوللەدجىنەن, بۇرىنعى گومينداننىڭ اسكەري مەديتسينا كوللەدجىنەن جانە جەرگىلىكتى ايماقتاردان قابىلدانعان مەديتسينا ماماندارى مەن پروفەسسورلاردان قۇرالدى. 1950 جىلى قازاندا ونىڭ اتاۋى شانحاي اسكەري-مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ وزگەرىپ, 1951 جىلعى 9 شىلدەدە رەسمي تۇردە قىتاي حالىق ازاتتىق ارمياسىنىڭ ەكىنشى اسكەري-مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتى دەپ اتالدى.
بۇگىندە بۇل جەردە جەرگىلىكتى مامانداردان بولەك, افريكا, امەريكا, ەۋرازيا قۇرلىقتارىنان, وكەانيادان, ياعني الەمنىڭ 100-گە جۋىق ەلىنەن كەلگەن 6 مىڭعا جۋىق ادام باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا جانە دوكتورانتۋرادان كەيىنگى ءبىلىم باعدارلاماسى بويىنشا وقىپ جاتىر. ۋنيۆەرسيتەت اۋماعى 670 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. وندا زاماناۋي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان وقۋ كورپۋستارى, جاتاقحانالارى, 3 ءبىرىنشى دارەجەلى اۋرۋحاناسى, عىلىمي-زەرتتەۋ تاجىريبەلىك ورتالىقتارى (ونىڭ ىشىندە باۋىر ىسىگىنە قارسى ۇلتتىق ورتالىق) مەن زەرتحانالارى, دەمالۋ-وڭالتۋ ءۇي-جايلارى, 500 مىڭ دانا كىتاپ جيناقتالعان 11 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن اۋقىمدى كىتاپحاناسى بار.
ايرىقشا ايتا كەتەر جايت, مەديتسينا ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ ورداسى تاريحى تەرەڭ «حالىق مەديتسيناسىنىڭ» ەم-دومىن ءوز باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ ارقىلى سىرقات ادامداردى ەمدەۋدە ۇلكەن جەتىستىككە جەتىپ كەلەدى. ەلىمىزدەن وقۋعا اتتانعانداردىڭ ءبىرى, مايور باۋىرجان نۇرعاليەۆ بيىل اقپاننان باستاپ وسى ءبىلىم ورداسىنىڭ ءداستۇرلى قىتاي مەديتسيناسى كافەدراسىندا, شانحاي اسكەري گوسپيتالىنىڭ اكۋپۋنكتۋرا جانە قىتاي ماسساجى بولىمشەسىندە تانىمال پروفەسسورلار, گەنەرال-مايورلار چاڭ-حۋان ليڭ مەن كيڭ-حيۋ جوۋدان «قىتاي حالىق ماسساجى جانە ينەمەن ەمدەۋ» ءادىسىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ جاتىر. بۇل ەم-دوم ءتۇرى ەرتەڭگى كۇنى ءارتۇرلى اۋرۋعا شالدىققان, جاراقات العان اسكەري قىزمەتشىلەرىمىزدى ساۋىقتىرۋدا زور پايداسىن تيگىزەتىنى ايدان انىق.
ال قۋانىش كۇمىسبەك پەن الماس اقانوۆ تا ءوز قاتارىندا وزا شاۋىپ, بەلگىلەنگەن سىناقتاردان سۇرىنبەي وتكەن اسكەري-دارىگەرلەر. ناتيجەسىندە, ولار – وسى ءبىلىم ورداسىنا بەيىندى مامان. ياعني ءبىرى – لور دارىگەر, ەكىنشىسى – نەيروحيرۋرگ بولۋ ءۇشىن 2 جىلعا وقۋعا جىبەرىلدى. قازىرگى تاڭدا ولار قىتاي ءتىلىن, اۆياتسيالىق مەديتسينانى, شۇعىل مەديتسينانى, زەرتحانالىق دياگنوستيكانى وقىپ زەردەلەپ جاتىر. التى ايدان كەيىن وزدەرىنىڭ ناقتى ماماندىعى بويىنشا تاجىريبەلىك ساباققا كىرىسەتىن بولادى.
وفيتسەرلەرىمىز وقۋدان بولەك ۋنيۆەرسيتەت اۋقىمىندا وتەتىن قوعامدىق مادەني-سپورتتىق ءىس-شارالارعا دا بەلسەندى قاتىسىپ, ەلىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى, ۇلتىمىزدى بارىنشا كەڭىنەن تانىتىپ, ناسيحاتتاپ كەلەدى. ماسەلەن, بيىل 27-28 قازاندا اسكەري-تەڭىز مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جەكە قۇرامى اراسىندا وتكەن اسكەري ويىنداردا باۋىرجان نۇرعاليەۆ شەتەلدىك باتالوننىڭ كاپيتانى رەتىندە تاعايىندالىپ, ءوز توبىن تاباندىلىقپەن, قايسارلىقپەن جەڭىسكە جەتەلەدى. ال اعا لەيتەنانت الماس اقانوۆ «يادرو لاقتىرۋ» سپورتى تۇرىنەن 2-ورىنعا يە بولدى. اسكەري دارىگەرلەرىمىز وقۋلارىن ويداعىداي اياقتاپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, سونىڭ ىشىندە وتاندىق اسكەري مەديتسينانىڭ ورلەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوساتىنىنا سەنەمىز.
ايتا كەتەيىك, ەلىمىزدە كەيىنگى جىلدارى اسكەري مەديتسينانى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. كۇنى كەشە عانا قارۋلى كۇشتەردىڭ ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىعىندا باس اسكەري-مەديتسينالىق باسقارما باستىعى, مەديتسينا قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى ەرجان سمايىلدىڭ باسشىلىعىمەن دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى وتكەن بولاتىن. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل, ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ جانە مەديتسينا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.
شەت مەملەكەتتەرگە كەتەتىن اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق ءال-اۋقاتى, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, اسكەري قىزمەتشىلەردى ساناتورلىق-كۋرورتتىق ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستى.
