بالالار ءۇيى دوستارىمەن بازارلى

فەدوروۆ اۋدانىنداعى بالالار ءۇي­ىندە ابىر-سابىر دا­يىن­­دىق. دي­رەكتور ناتاليا ەرمولەنكو مەن تاربيەشىلەر بالالارعا “دوس­تا­رىمىز كەلەدى” دەگەندى ەستىرتسە بول­دى, ۇلكەن-كىشىسى بىردەي دايىن­دالا باستايدى. ۇلكەن قىزدار كىشى­لە­رى­نىڭ شاشىن ورەدى, ەرەسەك بالالار كىش­كەنتايلاردىڭ كيىمىن دۇ­رىست­اي­دى. ال تاربيەشىلەر ولاردىڭ ارا­سىندا ءجۇرىپ, ءبارىن دە بالالاردىڭ ءوز­دەرى ىستەگەنىن قاداعالايدى. اتا-اناسىنىڭ قاراۋىنسىز قالعان ءتىرى جەتىمدەردىڭ تاربيەسىمەن قانشا جىلدان بەرى اينالىسىپ كەلە جاتقان تاربيەشىلەر ولاردىڭ بىرەۋ كەلەدى دەسە قۋاناتىنىن جاقسى بىلەدى. بالانىڭ اتى – بالا, ادام­نان جىلۋ ىزدەپ تۇرادى. العا­باس­تىق­تار مەن ەرەبۋنيلىكتەردى ءوز­دەرىنىڭ تۋىسىنداي, جاقىنىنداي كورەدى. ويتكەنى, وبلىس ورتا­لى­عى­نان ءجۇز شاقىرىمداي جەردەگى فە­دوروۆ اۋدانىنىڭ ورتا­لى­عىن­داعى بالالار ۇيىنە قوستانايداعى “العاباس” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى مەن ارميان ەتنوسىنىڭ “ەرەبۋني” قاۋىمداستىعىنىڭ ۇجىمى ءجيى كەلىپ تۇرادى. بالالار ولاردى جاقسى تانيدى. ارميان قو­عام­داس­تى­عىنا مۇشە قىزدار ارمەنە مەن ۆيكا كەلە بالالاردان وقۋ جى­لىن قالاي اياقتاعاندارىن سۇراس­تىرىپ جاتىر. ال “العاباس” جشس-نىڭ ات­قا­رۋشى ديرەكتورى دينارا وتە­باەۆا بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ناتاليا ەرمولەنكودان ديما دەگەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن سۇراستىردى. مۇندا قازىر 34 بالا تاربيە­لە­نەدى. سولاردىڭ بارلىعى دا وسى اۋدان­نىڭ ەلدى مەكەندەرىنەن كەل­گەن. اراسىندا تاعدىردىڭ جاز­مىشى­مەن اتا-اناسىنان تۇل جەتىم قال­عان 7 بالا عانا بار. ال قال­عان­دارىنىڭ بارلىعىن دا ءتىرى جەتىم دەپ اتاعان دۇرىس بولار. ءويت­كەنى, سوتتىڭ شەشىمىمەن اتا-انا­لىق قۇقىنان ايىرىلعان جان­دار­دىڭ قاراۋسىز قالعان بالالارى وسى ۇيدەن كەلىپ پانا تاپقان. – بيىلعى وقۋ جىلىن ءتورت وقۋ­شى “جاقسى” دەگەن باعامەن اياقتاپ وتىر. بۇل – بالالار ءۇيى ءۇشىن جاقسى كورسەتكىش. ويتكەنى, بىزدەگى اينال­دىرعان 34 بالانىڭ 28-ءى تۇزەۋ سىنىپتارىنا بارادى. سودان-اق باعامداي بەرىڭىز,– دەيدى بالالار ءۇيىنىڭ ديرەكتورى ناتاليا يۆانوۆنا. قازىر بۇل ۇيدەن تاربيە­لەن­گەن­دەردىڭ ءبىرازى مەكتەپ ءبىتىرىپ, نەگى­زىنەن وسى اۋدانداعى كاسىپتىك-تەح­نيكالىق ليتسەيدەن ءتۇرلى مامان­دىق­تار الىپ شىقتى. ءتىپتى ليۋدا پۋتسكو دەگەن قىز الماتىداعى مەدي­تسينا اكادەمياسىنىڭ بەسىنشى كۋر­سىندا وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلا­گيننىڭ گرانتىمەن وقىپ ءجۇر. “العاباس” جشس ليۋداعا اي سايىنعى پاتەراقىسىنا تولەيتىن قاراجاتتى سالىپ تۇرادى. جۇماعالي ارىستانوۆ – وبلىستىڭ بيزنەس سالاسىنداعى بەلگىلى ەسىم. بۇرناعى جىلدارى ونىڭ شارۋاشىلىعى وسى فەدوروۆ اۋدانىندا بولعان. كاسىپ­كەر­دىڭ ءىسى ورالىمعا كەلىسىمەن-اق وسى بالالار ۇيىنە قاراسا باستادى. بۇل بالالار ۇيىندە “ارىستانوۆ سىيلىعى” دەگەن ۇعىم بار. ول تاربيەلەنۋشىلەردىڭ اراسىنداعى جارىسقا, شىنايى ءبىلىم, ونەر جارىسىنا نەگىزدەلگەن. بالالاردىڭ بارلىعىنا دا بانكتەن شوت اشىلعان, بىراق ولارداعى اقشانىڭ سانى بىردەي ەمەس. – جۇماعالي ەرسۇلتان ۇلى “با­لا­­نىڭ قولىنا بالىق بەرمە, قارماق بەر” دەگەن ۇستانىمدى ۇستا­نا­تىن كىسى. بالالار “ارىستانوۆ سىي­لى­عىن” وزدەرى بولىسەدى. كىمنىڭ ءتارتىبى جاقسى, كىم جاقسى وقيدى, كىمنىڭ سپورتتان كورسەتكىشى بار, كىمنىڭ ونەرى بار, مىنە, بالالار داۋىس بەرىپ, سولاردىڭ شوتىنا اقشانىڭ كوپ ۇلەسىن سالادى. سوندا اركىمنىڭ ەڭبەگىنە قاراي شوتتارىنداعى اقشا جيناعىنىڭ كولەمى دە ءارتۇرلى,–دەيدى “العاباس” جشس-نىڭ اتقا­رۋ­شى ديرەكتورى دينارا وتەباەۆا. دينارا قايىربەكقىزى وسى كەلىسىندە جۇماعالي ەرسۇلتان ۇلى اتىنان بيىلعى وقۋ جىلىن جاقسى بىتىرگەندەرگە “وزات وقىعانى ءۇشىن”, “ەڭ ەڭبەكقور بالا”, “تازالىق ساق­شىسى”, “ەڭ ءتارتىپتى بالا” سياقتى بىرنەشە اتالىم بويىنشا “ماقتاۋ قاعازى” مەن سىيلىقتار تاپسىردى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن سەرىكتەستىك وسى ۇيگە ەۋروستيلمەن جوندەۋ جۇرگىزىپ بەردى. بالالاردىڭ جاتىن بولمەسى دە, ويىن بولمەسى دە كىرسەڭ شىققىسىز. جۇمساق توسەك, قۇس جاستىق. ال ويىن بولمەسىندە بالاعا كەرەكتى تەلەۆيزور, ماگنيتوفون, كومپيۋتەر, ءتۇرلى ويىنشىقتىڭ بارلىعى دا بار. كىر جۋاتىن ءما­شينە, توڭازىتقىش سياقتى تۇر­مىستىق زاتتاردى دا الىپ بەرگەن. “ەرەبۋني” قاۋىمداستىعى دا وسىندا جىلىنا كەمىندە ءۇش رەت سوعىپ وتىرادى. ولار بۇل جولى دا ادەتتەگىدەي قۇرقول كەلمەپتى. ءتاتتى تاعامىن, ويىنشىعىن, كىتابىن كەلە بالالارعا تاراتىپ جاتىر. – بىزدەگى قارجى قاۋىم­داس­تىق­تىڭ مۇشەلىك جارناسىنان, كاسىپكەر ارميانداردىڭ ارا-تۇرا كومەگىنەن تۇسەدى. سونى ۇنەمدەپ, وسىنداي شارالارعا جەتكىزىپ وتىرامىز. قاراپ وتىرسام, وسى بالالار ۇيىندە تاربيەلەنىپ جاتقانداردىڭ ىشكەن شىرىنى مەن جەگەن جەمىسى اتا-انالارىنىڭ باۋىرىندا ءوسىپ جات­قان ولاردىڭ قۇربىلارىنا دا كۇن­دەلىكتى بۇيىرا بەرمەۋى مۇمكىن. پرە­زيدەنتىمىزدىڭ ارقاسىندا, مەم­لەكەتىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىنىڭ ار­قا­سىندا قازىر مۇنداي مەكەمەلەرگە جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتىڭ ءجونى بولەك. مۇنداعى بالاعا ادام­داردىڭ شۋاعى جەتپەيدى. ءبىزدىڭ “ەرەبۋني” قاۋىمداستىعىنىڭ بەل­سەن­دىلەرى وسى ءۇشىن عانا فەدوروۆ بالالار ۇيىنە كەلىپ تۇرامىز. ءايت­پەسە, ءبىزدىڭ اكەلگەن تورت پەن كونفەتىمىزگە بالالار تىم ءزارۋ ەمەس,– دەيدى وبلىستاعى ارميان قاۋىم­داستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى سەرگۋر شاكاريان. راسىندا, سەرگۋر مىرزا بۇل ءسوزدى جۇرەگىنەن اقتارىلا ايتقان ەدى. ولار بالالاردىڭ ءان-ءبيىن تىڭ­داپ, ولارمەن اڭگىمەلەسىپ بول­عان­نان كەيىن, تاربيەشىلەر, ديرەكتور, دەمەۋشىلەر ءوزارا وتىرىس جاسادى. قوستانايدا الداعى كۇزدە “ەرە­بۋ­ني” ۇيىمداستىراتىن شەبەرقولدار كور­مەسىنە فەدوروۆ بالالار ءۇيىنىڭ دە قاتىسۋى كەرەكتىگىن ايتتى. ول ءۇشىن الدىمەن تاربيەشىلەردى ءۇي­رە­تىپ الۋ كەرەك. فەدوروۆ اۋىل­دىق جەر بولعاندىقتان وندا قالا­دا­عىداي مۇمكىندىك از, تاربيەشىلەر بالالارعا وزدەرى بىلەتىن توقۋدى نەمەسە كەستە تىگۋدى عانا ۇيرەتە الادى. سول ءۇشىن مۇندا قىركۇيەك ايىنان باستاپ ماماندار اكەلىپ, “شەبەرلىك مەكتەبىن” ۇيىمداس­تى­را­دى. ءتىپتى س.شاكاريان ەر بالالارعا اياق كيىم, ساعات جوندەۋدى ۇيرەتۋدى دە ۇسىندى. مىنە, “ەرەبۋني” ءمۇ­شە­لەرىنىڭ بۇل باستاماسىن “ال­عا­باس” جشس ۇجىمى ابدەن قولدايدى. – بۇل مەن كۇتپەگەن باستاما بولدى,– دەدى بالالار ءۇيىنىڭ ديرەك­تورى ناتاليا يۆانوۆنا. – ءوزىمىز­دىڭ مۇمكىندىگىمىزشە بالالاردى ومىرگە بەيىمدەۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گىزەمىز. بىراق سولاردىڭ بارلىعى دا جەتىمسىز ەكەنىن سەزەمىن. بالالار ەسەيگەندە ءبىر ءۇزىم نانىن ەشكىمنەن ۇرلاماي, تىلەنبەي ءوز ەڭبەگىمەن تاۋىپ جەۋى كەرەك. ناتاليا يۆانوۆنا بالالار ءۇي­ىن­دەگى قىزمەتكەرلەر مەن ءتار­بيە­شىلەردىڭ بارلىعى دا تاربيە­لەنۋ­شىلەردىڭ كوڭىلىن باعىپ, لاجىنشا وتباسىنداعى قارىم-قاتىناسقا جاقىنداتۋعا تىرىساتىنىن ايتادى. مۇنداعى بالالار تاربيەشىلەردى “ماما” نەمەسە “اجە” دەپ اتايدى. ولار­دى تاڭەرتەڭ ساباققا ارقا­سىنان قاعىپ شىعارىپ سالادى, كەشكە باسىنان سيپاپ, قۇشاقتاپ قارسى الۋ داستۇرگە ەنگەن. ءتىپتى بۇرىنعى تاربيەلەنۋشىلەر دە ارا-ارا­سىندا بالالار ۇيىنە سوعىپ كەتەدى, ولارعا دا اقىل-كەڭەستەرىن ايتىپ وتىرادى. – دەمەۋشىلەردىڭ ارقاسىندا فە­دو­روۆ بالالار ءۇيى ەشنارسەگە مۇق­تاج ەمەس. ءبىز ولاردى بالالارعا “دە­مەۋشى” ەمەس, “دوستارىمىز” دەپ اي­تىپ ءۇي­رەتتىك. دوستار كەلەتىن كۇنى ءبىز­دىڭ ۇيدە مەيرام,– دەيدى ناتاليا ەرمولەنكو. مىنە, ىنتىماق, بىرلىك دەگەن وسى. ديرەكتور دا, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم مۇشەلەرى دە, كاسىپكەر دە جەتىمدى جەبەپ, دەمەپ جىبەرۋدى ويلايدى. بالالار جاقسى بولىپ وسسە, ومىردەن ورنىن تاۋىپ كەتسە, ەلدىڭ بولاشاعى دا جارقىن ەمەس پە؟ ەرتەڭىن ويلاعان تەك وزادى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.