جىبەك جولىنىڭ ساۋدا تورابىندا ستراتەگيالىق ورنالاسۋىمەن ورتالىق ازيا تاريحي تۇرعىدا ءتۇرلى ەكونوميكالىق لاندشافتارعا يە. تابيعي رەسۋرستارعا ‒ مۇناي مەن گازعا باي وڭىردە شيكىزات پەن ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار ەكسپورتى ۇلعايا بەرەتىنى ايقىن. دەگەنمەن ينفراقۇرىلىم تاپشىلىعى, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى سەكىلدى فاكتورلاردىڭ كەرى اسەرى دە جوق ەمەس. ورتالىق ازيا نارىعىندا ۇسىنىلعان ءداستۇرلى ريتەيلدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە, سونداي-اق تسيفرلاندىرۋدىڭ باياۋ دامۋىنا بايلانىستى ينتەرنەت ارقىلى ساتۋدىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي تومەن بولىپ قالۋدا. سوعان قاراماستان قازاقستاننىڭ كورسەتكىشتەرى الەمدىك دەڭگەيگە ساي كەلەدى.
ەۋرازيانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان ەلىمىز شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى كوپىر سانالادى. بۇل ەرەكشەلىك رەسپۋبليكامىزدى ايماقتاعى كەڭ تۇتىنۋشىلىق بازاعا قول جەتكىزگىسى كەلەتىن كومپانيالار ءۇشىن تارتىمدى ەتىپ وتىر. تسيفرلىق تولەمدەردىڭ جاپپاي قولدانىلۋى, ينتەرنەتتىڭ اۋقىمدى ەنۋ ءۇردىسى (2022 جىلى 89,2%) جانە سمارتفونداردىڭ كەڭ تارالۋى ونلاين ساتىپ الۋلار جاساۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي تۋعىزىپ, نارىقتىڭ سەرپىندى ەكوجۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا اسەر ەتتى. سونىمەن قاتار ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسيانى, حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ نەعۇرلىم كەڭ ەۋرازيالىق وڭىرگە شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى قازاقستان ءوز ىقپالىن ەلدەن تىسقارى جەرلەردە دە بايقاتا باستادى.
بيىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى ءىرى نارىق ويىنشىلارىنىڭ ءوسۋ قارقىنى مەن سوڭعى جىلدارداعى ۇردىستەرگە نەگىزدەلگەن Baker Tilly بولجامدارىنا سايكەس 2023 جىلى e-commerce نارىعىنىڭ كولەمى 2,4 ترلن تەڭگەنى (5 ملرد دوللار) قۇراۋى مۇمكىن. ءوسۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرى ماركەتپلەيستەر بولىپ قالا بەرمەك. ونىمدەردىڭ كەڭ ءتۇرى مەن ولاردى ءبولىپ ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋى بۇل سەگمەنتتى جىلدان-جىلعا وزەكتى ەتۋدە. ەلەكتروندىق كوممەرتسيانىڭ بەلسەندى ءوسۋىنىڭ باستالۋىمەن ماركەتپلەيستەر ۇلەسىنىڭ ءوسۋ ءۇردىسى بايقالادى (2022 جىلى – 60%), بۇل باسقا سەگمەنتتەر ۇلەسىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتەدى. E-grocery (ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋ) سەگمەنتىندە ايتارلىقتاي ءوسۋ بولجانۋدا, ويتكەنى ينتەرنەت ارقىلى قاجەتتى تاۋارلاردى ساتىپ الۋ ءىرى قالالار تۇرعىندارى ءۇشىن قولايلى بولىپ قالۋدا. الايدا ءىرى قالالاردا ەلەكتروندىق كوممەرتسيانىڭ قارىشتاۋى بايقالسا, شالعاي ايماقتاردىڭ رەسۋرستارعا قولجەتىمدىلىگى شەكتەۋلى. E-grocery مەن داركستوردى دامىتۋ ‒ نارىقتاعى ەرەكشە نازار اۋدارارلىق ءۇردىس. سوڭعى جىلدارى ازىق-ت ۇلىككە ونلاين تاپسىرىستار كولەمىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى بايقالدى. سۇرانىستىڭ ارتۋى تاۋاردى 15-30 مينۋت ىشىندە جەتكىزەتىن ويىنشىلار ءۇشىن دە ەلەۋلى سەرپىلىس بولدى.
قازاقستانداعى e-com نارىعى ستاندارتتى ەمەس جاعدايلاردا قالىپتاستى. مىسالى, تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىر جەردە ءارتۇرلى قاجەتتىلىكتەرگە قول جەتكىزۋىن جەڭىلدەتە وتىرىپ, ەلەكتروندىق كوممەرتسيانىڭ قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قىزمەتتەرىنىڭ ارالاس ەكوجۇيەسىن ۇسىنعان ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر نارىقتاعى نەگىزگى ويىنشىلار بولدى. بىرەگەي گەوگرافيالىق مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن وتاندىق e-com سەكتورى مارشرۋتتاردى وڭتايلاندىرۋ تەحنولوگيالارىنا, ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە قاداعالاۋعا, قويمالار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق E2E جانە جەتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ لوگيستيكاسىن كەڭەيتۋگە دەن قويا وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق لوگيستيكالىق شەشىمدەردى ەنگىزىپ جاتىر.
ساراپشىلار قاۋىمى كەيبىر ويىنشىلار ەلىمىزدەگى ۇدەرىستەردى وقشاۋلاي باستايتىنىن, حالىقارالىق كومپانيالار قويمالاردى, فۋلفيلمەنت-ورتالىقتاردى جانە بەرۋ نۇكتەلەرىن بەلسەندى تۇردە اشاتىنىن بولجايدى. بۇل لوگيستيكالىق سەگمەنت ارقىلى ەلەكتروندىق كوممەرتسيانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ قانا قويماي, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن دە مول مۇمكىندىك تۋعىزادى. سونداي-اق نارىقتىڭ جالپى دامۋىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلىق مىنەز-ق ۇلىق تا وزگەرەدى. ءوسىپ كەلە جاتقان كوپارنالى ۇدەرىس تۇتىنۋشىلاردىڭ فيزيكالىق جانە تسيفرلىق ارنالارمەن بىرىڭعاي تاجىريبەگە دەگەن قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرۋ, سونىمەن بىرگە ىڭعايلىلىقتى ارتتىرۋ جانە جەكەلەندىرىلگەن ساتىپ الۋ تاجىريبەسىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى كومپانيالاردىڭ تۇتىنۋشىلارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋىن وزگەرتەدى.
جاساندى ينتەللەكت, VR/AR تەحنولوگيالار, جەتىلدىرىلگەن لوگيستيكا جانە كوپارنالى بولشەك ساۋدانىڭ الەۋەتتى ينتەگراتسياسىمەن, نەعۇرلىم سەرپىندى, تۇتىنۋشىعا باعدارلانعان نارىقتىڭ دامۋىمەن وتاندىق ويىنشىلار ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ نارىقتارىنا شىعىپ, بۇكىل ەۋرازيالىق ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىنا اسەر ەتە الادى. بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسيا جانە ساۋدا سالاسىنداعى وڭىرلىك ىقپالى ارتا بەرمەك.
