فوتو: _alina.kan
– قازاق ءتىلىن قالاي تەز مەڭگەرىپ الدىڭىز, الدە قازاق مەكتەبىندە ءبىلىم الدىڭىز با؟ ءوزىڭىزدى كەڭىرەك تانىستىرساڭىز, قاي جاقتا تۋدىڭىز, قايدا وقىدىڭىز؟
– مەنىڭ ۇلتىم نەمىس. قازاق ءتىلىن ءۇش جاسىمنان باستاپ مەڭگەردىم. ويتكەنى الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانى, باقاناس اۋىلىنداعى ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىز تۇگەل قازاقتار ەدى, اۋلاعا شىعىپ وينايمىز, بالالاردىڭ ءبارى دە قازاقشا سويلەيدى. مەن تۇسىنبەيمىن, سەبەبى اۋدارماشى جوق. ولاردىڭ ايتقان ءسوزىن قايتالاپ, قاسىنان ءبىر ەلى قالماي ەرىپ جۇرەمىن. وسىلاي بىرتە-بىرتە قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ, سوزدەردى جاتتاپ, سويلەي الاتىن دەڭگەيگە جەتتىم. مەن ورىس مەكتەبىندە وقىدىم. بىراق 1-سىنىپقا بارعاندا قازاق ءتىلىن اجەپتاۋىر مەڭگەرىپ, سوزدىك قورىم دا مولايىپ قالعان ەدى. ورىس سىنىبىندا وقىسام دا, قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەتىم, قىزىعۋشىلىعىم ارتا بەردى. 4-سىنىپتان باستاپ قازاق ءتىلى ءپانى قوسىلدى, گۇلدان اسانباەۆا اپايىمىز وقىتتى. وتە كوركەم مىنەزدى, بالاجان, ساباقتى بار ىنتاسىمەن تۇسىندىرەتىن. اپايىمىز ەكەۋمىز سىرالعى قۇربىداي سىرلاسىپ, جاقىن بولدىق. سول كىسىنىڭ دە مەنىڭ ەركىن, تازا سويلەۋىمە, قازاق ءتىلىن تەرەڭ مەڭگەرۋىمە وراسان سەپتىگى ءتيدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە قازاق تىلىنەن پاندىك وليمپياداعا قاتىستىم. جوعارى وقۋ ورنىنا ينجەنەر ماماندىعى بويىنشا قازاق بولىمىنە وقۋعا ءتۇستىم. العاشىندا وقۋدان قينالعانىم راس, تەحنيكالىق باعىتتى قازاق تىلىندە وقۋ وڭاي بولمادى.
– قازاق ءتىلىن وقىتىپ, ۇيرەتىپ ءجۇرسىز, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدى ۇيرەنگىسى كەلەتىن, ىقىلاسى جوعارى وزگە ۇلت وكىلدەرى كوپ پە؟
– ءوزىم قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن شاكىرتتەرىمنىڭ 80%-ى وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى, قالعان 20%-ى انا ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىن قازاقتار. مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرىپ, قۇرمەتتەۋگە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قۇرمەتى جوعارى دەپ ايتا الامىن.
– قازاق ادەبيەتىنەن قانداي شىعارمالاردى وقيسىز, قاي اقىن, جازۋشىنىڭ تۋىندىسى قىزىقتىرادى؟
– حاكىم اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ولەڭدەرىنەن عيبرات الامىن. ىبىراي ءالتىنساريننىڭ شىعارماسىن مەكتەپ قابىرعاسىندا جاتا-جاستانا وقىدىم دەسەم, ارتىق ايتقانىم ەمەس. ۇلت ۇستازى اتانعان احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مۇراسى ادەبي كوركەم شىعارمالارىن, «الاش تۋ استىندا كۇن سونگەنشە سونبەي» اتقارعان ەڭبەكتەرىن تەبىرەنبەي قابىلداۋ مۇمكىن ەمەس. اسەرى وتە كەرەمەت. ەلىڭە قىزمەت ەتۋدىڭ عاجاپ ۇلگىسىن سەزىنەسىڭ. قازاق ادەبيەتىندە وزىندىك قولتاڭباسى قالعان, پوەزيا مۇزبالاعى اتانعان مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ ولەڭدەرى وتە ىستىق. وقىعان سايىن وزگەشە كۇيگە بولەيدى.
– قازاق ءتىلىن جەتىك بىلگەنىڭىز كوپ جەردە پايداسىن تيگىزەتىن شىعار وزىڭىزگە؟
– جاراتقاننىڭ ماعان دارىتقان ۇلكەن نىعمەتى, سىيى دەپ بىلەمىن. قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەنىم مەنىڭ جولىما باعدارشامنىڭ جاسىل ءتۇسىن جاعىپ بەردى دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. قازاقتانداعى ءار ازاماتقا مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ پارىز دەپ سانايمىن. وسى ەلدە ءومىر سۇرگەننەن كەيىن سول مەملەكەتتىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەنىڭ الدىمەن وزىڭە ارتىقشىلىق سىيلايدى. كەز-كەلگەن ورتادا ءوزىڭدى ەركىن سەزىنەسىڭ.
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحححىى سەسسياسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ء تىل ماسەلەسىنە قاتىستى تۇيتكىلدى كوتەرىپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋعا قوعام بولىپ كۇش سالۋ قاجەتتىگىن ايتتى. وسىعان ءوزىڭىز قانداي وي قوساسىز؟
– قوعامنىڭ پاتريوتتىق سەزىمى ويانعاندا, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتى ارتقاندا ءبىز قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرەمىز. قازاق ءتىلىنىڭ ماماندارى, عالىمدار, ءتىل جاناشىرلارى عانا شىرىلداعانىمەن تۇيتكىل بىردەن شەشىلمەيدى. اركىم ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسۋ كەرەك. قازاق تىلىندە شۇبارلاماي تازا, انىق سويلەسە, اينالاسىنا ءوزىنىڭ ىسىمەن ۇلگى بولىپ قازاقشا سويلەتە السا سول وراسان ۇلەس بولىپ سانالادى.
– ءتىلدى ۇيرەنۋ تەك جالاڭ ۇران, ناۋقاندىق دۇنيە بولىپ قالماس ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ ءوزىڭىز دە قازاق ءتىلىن ۇيرەتىپ ءجۇرسىز.
– قازاق ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىن, مەڭگەرۋگە ىقىلاس تانىتقان جانداردىڭ قۇشتارلىعىن كورگەندە قۋانامىن. سوندىقتان ءتىل جۇتىلىپ جويىلىپ كەتەدى دەپ ۋايىمداۋعا نەگىز جوق. راس, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن نىعايتۋ اركىمنىڭ ءوز قولىندا. اينالاڭ وزگە تىلدە سويلەسە, سەن دە سونىڭ ىعىندا كەتۋگە ءماجبۇر بولاسىڭ. ءومىر سۇرەتىن مەملەكەتىڭنىڭ تىلىنە دەگەن سەزىمىڭ ويانعاندا مەڭگەرۋ قيىنعا سوقپايدى.
