سۋرەتتى تۇسىرگەن – دانيل اكراموۆ
فاكۋلتەتتىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءباسپاسوز تۋرىنىڭ ماقساتى – بالىق شارۋاشىلىعى ورتالىعى جۇمىسىن ناسيحاتتاپ, سالانىڭ ىزدەنىستەرىن كورسەتۋ. ماماندىققا مەملەكەتتىك گرانتتار جەتكىلىكتى ءبولىنىپ جاتىر. تەك اتتەگەن-اي دەگىزەتىنى, بولىنگەن گرانتتىڭ جارتىسىنان ازى يگەرىلىپ, قالعانى كەرى قايتارىلاتىن كورىنەدى.
ء«بىزدىڭ بولىمدە ءبىلىم العاندار جاقسى مامان بولۋمەن قاتار, كەلەشەكتە سول ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا ءوزىنىڭ جەكە كاسىبىن اشىپ, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتۋىنە دە مول مۇمكىندىك بار. سوندىقتان ءبىز تالاپتانىپ كەلگەن تالاپكەرلەرگە بالىق شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ ءتيىمدى تۇستارى مەن كوپتەگەن ارتىقشىلىقتارىن ايتىپ تۇسىندىرەمىز. قاجەت كەزىندە اشىق ەسىك ۇيىمداستىرىپ, مەكتەپ وقۋشىلارىنا ءبارىن ءتۇسىندىرىپ بەرەمىز» دەدى قازاتۋ اڭشىلىقتانۋ جانە بالىق شارۋاشىلىعى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلجان اۋباكىروۆا.
ءباسپاسوز تۋرىنىڭ بارىسىندا جۋرناليستەر زەرتتەۋ ورتالىعىن ارالاپ, تاجىريبەنى ءىس جۇزىندە ءوز كوزدەرىمەن كورۋگە مۇمكىندىك الدى.
«كلاري جايىنىن كوبەيتۋ – كۇردەلى تەحنولوگيالىق ءۇردىس. ونى وسىرۋگە ارنالعان قاۋىزدىڭ ماتەريالدارى ساپالى بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى جايىن شاباعىنىڭ ەركىن وسۋىنە ونىڭ دا اسەرى بار. اتالعان جايىننىڭ شاباعىن شەتەلدەن اكەلۋ تىم قىمبات. سوندىقتان ولاردى وسى عىلىمي لابوراتورياعا اكەلىپ, زەرتتەپ-زەردەلەپ, قانداي جاعدايدا ءوسىرىپ, كوبەيتۋگە بولاتىنىن تاجىريبەدەن وتكەرىپ جاتىرمىز. ونداعى ماقسات بالىقتى ءوسىرىپ, پايداعا اسىرۋ قۇنىن ارزانداتۋ بولىپ وتىر. وسىلاي جاساعاندا عانا تاۋارلىق بالىق ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك الامىز», دەدى ۆەتەريناريا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, وسى بالىق شارۋاشىلىعى لابوراتورياسىنىڭ نەگىزىن قالاعان دوتسەنت قۋانىش سىزدىقوۆ.
بالىقتى ءوسىرۋ مەن كوبەيتۋدەگى ماڭىزدى ءۇردىستىڭ ءبىرى – ۋىلدىرىق شاشۋعا دايىنداۋ.
«تروپيكالىق بالىقتار قاتارىنداعى كلاري جايىنى – افريكا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىندە, بىرقاتار وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىندە بالىق ءوسىرۋدىڭ نەگىزگى كوزى. قازىر كلاري جايىنى تەك تابيعي دياپازوندا عانا ەمەس, قوڭىرجاي ايماقتاردا, ونەركاسىپتىك نىسانداردىڭ جىلى سۋلارىنداعى تورلار مەن قاۋىزداردا, سۋمەن جابدىقتاۋدىڭ جابىق تسيكلى بار قوندىرعىلاردا دا وسىرىلە بەرەدى.
ەندىگى ايتپاعىمىز, ءبىزدىڭ ەلدە دە كلاري جايىنىن وسىرۋگە جاقسى مۇمكىندىك بار. كلاري جايىنىن ءوسىرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, جاز مەزگىلىندە جوعارى تەمپەراتۋراسى بار سۋ قويمالارىن, سونداي-اق جابىق سۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن بالىق ءوسىرۋ جۇيەلەرىن پايدالانۋدىڭ كەلەشەگى زور. ءبىزدىڭ زەرتتەۋ ەسەپتەرىمىزگە قاراعاندا, سۋعا شاشىلعان ۋىلدىرىق بار-جوعى جارتى جىلدا ەكى كەلىگە دەيىن وسەدى. وسىعان نەگىزدەپ, جەكە كاسىپ اشقىسى كەلىپ جۇرگەن ازاماتتارعا, «باي بولعىڭ كەلسە, بالىق ءوسىر» دەگەندى ايتقىمىز كەلەدى», دەدى عالىم.
قازىرگى كەزدە ازىق-ت ۇلىك تۇرعىسىنداعى حالىقتىڭ تۇتىنۋ سەبەتىندە شايان دا بار. سوندىقتان گيدروبيونتتاردىڭ, اتاپ ايتقاندا, شايان تارىزدىلەردىڭ نازىك تۇرلەرىنە دە سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. عالىمدار تۇششى سۋدا دا تىرشىلىك ەتە بەرەتىن شايانداردى ءوسىرىپ, قاجەتىنشە كوبەيتىپ, ونى دا مول تابىستىڭ كوزىنە اينالدىرۋعا بولاتىنىن دالەلدەپ شىقتى.
بۇرىنعى تمد-داعى شايان تارىزدىلەر اكۆامادەنيەتى جەرگىلىكتى وزەن شاياندارىن وسىرۋگە نەگىزدەلگەن. قىزىل تۇيىرشىكتى وزەن شاياندارىنىڭ كەيبىرىنىڭ ۇزىندىعى 20-25 سم-عا جەتەدى. تابيعي جاعدايدا اتالىقتارىنىڭ سالماعى 500 گر, ال انالىقتارى 400 گر تارتادى. سوندىقتان اۋستراليالىق قىزىلتىرناقتى شايان الەمدىك اكۆامادەنيەتتە تانىمال بولا باستادى.
ەسكە سالساق, بۇعان دەيىن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە «بالىق وسىرۋگە ارنالعان تۇيىق سۋمەن جابدىقتاۋ قوندىرعىلارىنىڭ تەحنولوگياسىن جەتىلدىرۋ», «گەوتەرمالدىق سۋ كوزدەرىندە جاڭا اكۆامادەنيەت وبەكتىلەرىن ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ» جانە «قازاقستاننىڭ قۇندى بالىق تۇرلەرىنىڭ رەپرودۋكتيۆتى جاسۋشالارىنىڭ كريوبانكىن قۇرۋ» تاقىرىپتارىندا عىلىمي جوبالار جۇزەگە اسىرىلعان بولاتىن.
