كەلىسىمشارت ءۇش جىلعا جاسالادى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە رەزەرۆتەگى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە قورعانىس ءمينيسترى رۋسلان جاقسىلىقوۆ بايانداما جاسادى. ءماجىلىس جالپى وتىرىستا ءتيىستى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. وسىلايشا, قازاقستاندا 2025 جىلدان باستاپ اسكەري قىزمەتتىڭ جاڭا ءتۇرى – رەزەرۆتەگى قىزمەت پايدا بولادى. جوبا كامەلەتكە تولعان ازاماتتارعا قاتىستى. قىزمەتكە قابىلداۋ ەرىكتى تۇردە جۇرگىزىلەدى.
«رەزەرۆتەگى قىزمەت تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە جۇمىلدىرۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ نەگىز بولدى. بۇل نورمالار اسكەري ءبولىمدى ادامي رەسۋرسپەن كەپىلدى قامتاماسىز ەتۋگە رەزەرۆتە بولاتىن جاۋىنگەرلىك دايىن كۇشتى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زاڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكى كودەكسكە, ءتورت زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلەدى. قىلمىستىق كودەكسكە رەزەرۆتەگى جاۋىنگەردى اسكەري قۇقىق بۇزۋ سۋبەكتىسىنە جاتقىزۋ بويىنشا وزگەرىس جاساۋ كوزدەلگەن. ەڭبەك كودەكسىنە جۇمىس بەرۋشى مەن رەزەرۆتەگى اسكەري اراسىنداعى ەڭبەك قاتىناسىن رەتتەۋ بويىنشا تۇزەتۋ قاراستىرىلعان», دەدى ر.جاقسىلىقوۆ.
قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا دا وزگەرىس ەنگىزىلمەك. اتاپ ايتقاندا, رەزەرۆتەگى اسكەري ادام مارتەبەسى, ونىڭ قۇقىعى مەن مىندەتىن بەلگىلەۋ, رەزەرۆتەگى اسكەريدىڭ مىندەتىن ورىنداۋ كەزەڭىن ايقىنداۋ, رەزەرۆتە قىزمەت وتكەرۋ جونىندە تۇزەتۋلەر جاساۋ كوزدەلگەن. بۇدان بولەك, «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى.
«زاڭ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ازاماتتارعا رەزەرۆتە اسكەري قىزمەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ول ءۇشىن كەلىسىمشارت ەرىكتى تۇردە ءۇش جىلعا جاسالادى. دايارلىق ءبىر جىلدا ەكى ايدان اسپايدى. جاۋىنگەرلىك جيىندار 30 كۇندە ىسكە اسىرىلادى. رەزەرۆتەگىلەرگە ارنالعان ساباقتار اي سايىن ەكى-ءۇش كۇن بولادى. بۇعان بولىنەتىن قاراجات رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارالادى. بىرىنشىدەن, ءتيىستى ساباقتار كەزىندە اي سايىن ەڭ تومەنگى جالاقى تولەۋ ەسكەرىلگەن. ەكىنشىدەن, جاۋىنگەرلىك جيىندار كەزىندە ورتاشا جالاقى تولەۋ جوسپارلانعان.
اسكەري رەزەرۆتەگى ادام قىزمەت ەتكەن كەزدە جۇمىس ورنى ساقتالادى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءتيىمدى. رەزەرۆكە قىزمەتكە كىرگەن ازاماتتىڭ كىرىسى ارتادى. مەملەكەت تاراپىنا كومەككە جۇگىنۋ تومەندەيدى. حالىقتىڭ مەملەكەتكە, قارۋلى كۇشتەرگە سەنىمى ارتادى. اسكەري رەزەرۆتەگى ادام پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيە الادى. بۇل قىزمەتتى ەنگىزۋ بەيبىت ۋاقىتتا اسكەر سانىن ارتتىرماي, قويعان مىندەتتى ورىنداۋعا دايىن ازاماتتار سانىن دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ر.جاقسىلىقوۆ.
ايتا كەتەرلىگى, قورعانىس مينيسترلىگى ىرىكتەۋ كەزەڭدەرىنەن وتكەن ازاماتتارمەن 3 جىلعا كەلىسىمشارت جاساسادى. سونىڭ نەگىزىندە ولار اي سايىن بولىمدەردە قىسقامەرزىمدى وقۋدان جانە ۆەدومستۆونىڭ بۇيرىعى بويىنشا 30 كۇندىك جيىنداردان وتەدى.
رەزەرۆشىلەرگە دەنساۋلىق جاعدايى بويىنشا تالاپتار قويىلادى جانە جاس شەكتەۋلەرى بەلگىلەنەدى. وفيتسەرلەر ءۇشىن – 60 جاسقا دەيىن, سەرجانتتار مەن ساربازدار ءۇشىن 18-دەن 50 جاسقا دەيىنگى ارالىق قاراستىرىلعان. رەزەرۆشىلەرگە قارۋ-جاراق پەن جاۋىنگەرلىك تەحنيكا بەكىتىلەدى. ولار تەك ءوز وبلىسىنىڭ اۋماعىندا قىزمەت ەتەدى.
دەپۋتات ەرمۇرات ءباپيدىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, زاماناۋي قارۋلى قاقتىعىستار اسكەري سيپاتتاعى قاۋىپ-قاتەردى دايىندالعان جۇمىلدىرۋ رەسۋرستارى بار, جاڭارتىلعان ارميانىڭ كۇشىمەن عانا شەشىلەتىنىن ايعاقتاپ وتىر.
«زاڭ جوباسى ەلىمىزدە اسكەري قىزمەتتىڭ جاڭا ءتۇرىن – ەرىكتىلىك پەن اۋماقتىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن رەزەرۆتەگى قىزمەتتى ەنگىزۋدى كوزدەيدى. بۇل قىزمەتتى ەنگىزۋ قاجەتتى اسكەري-ەسەپتىك ماماندىقتار بويىنشا رەزەرۆتىك كۇشتەردى دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, رەزەرۆتەگى اسكەري قىزمەتتى وتكەرۋ تۋرالى كەلىسىمشارت جاساسقان ادامدار اتالعان قىزمەتتى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن بەيبىت ۋاقىتتا بار اسكەري-ەسەپتىك ماماندىقتار بويىنشا وتكەرەدى.
قۇجات رەزەرۆتەگى اسكەري ادامنىڭ تىكەلەي اسكەري بولىمگە كەلۋى ەسەبىنەن اسكەري بولىمدەردىڭ دايىندىق مەرزىمدەرىن قىسقارتۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەدى. ياعني مەملەكەتكە قاۋىپ تونگەن جاعدايدا, ارميامىزدا اسكەري نەمەسە توتەنشە جاعداي ەنگىزىلگەنگە دەيىن دە, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ شتات سانىنا قوسىمشا, دايىندىقتان وتكەن بىرنەشە مىڭ جاۋىنگەر بولادى», دەدى ە.باپي.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلاتىن بولىمشەلەردىڭ جاۋىنگەرلىك دايىندىعىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ياعني رەزەرۆتەگى اسكەري ادامدارعا اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراق بەكىتىلىپ بەرىلەدى. وسىلايشا, اسكەري بولىمدەردى بارىنشا قىسقامەرزىمدە جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتىڭ جوعارى دارەجەسىنە جەتكىزۋگە جول اشىلادى.
بالالار قۇقىعىن قورعايتىن قۇجات
بۇدان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا حابارلار راسىمىنە قاتىستى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلادى. قۇجاتتىڭ ماقساتى – بالا قۇقىقتارىن حالىقارالىق دەڭگەيدە قورعاۋ. زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ قۇجاتتىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ۇكىمەتكە «بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ» حابارلامالار راسىمىنە قاتىستى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماعا قوسىلۋ تۋرالى شارا قابىلداۋدى تاپسىرعان ەدى. وسى ماقساتتا بيىل 7 اقپاندا بۇۇ شتاب-پاتەرىندە قازاقستاننىڭ تۇراقتى وكىلى حاتتاماعا قول قويدى.
ء«ۇشىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاما راتيفيكاتسيالانعان جاعدايدا ەلىمىز «بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ» بارلىق فاكۋلتاتيۆتى حاتتامالارىنا تولىعىمەن قوسىلۋدى اياقتايدى. ال قازاقستاندىق ءار بالا ءوز قۇقىقتارىن حالىقارالىق دەڭگەيدە قورعاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. فاكۋلتاتيۆتى حاتتاماعا سايكەس, بالالار مەن ولاردىڭ زاڭدى وكىلدەرى بۇۇ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىنە ەل اۋماعىنداعى بارلىق ىشكى قۇقىق قورعاۋ قۇرالدارى ارقىلى, سونىڭ ىشىندە بارلىق دەڭگەيدەگى سوتتاردا قارالىپ, شىققان شەشىممەن كەلىسپەگەن جاعدايلار بويىنشا عانا جۇگىنۋگە قۇقىلى», دەدى ع.بەيسەمباەۆ.
فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاما اياسىندا تۇسكەن حابارلامالاردى بۇۇ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتى قۇپيا جانە جابىق تارتىپپەن قاراپ, ۇسىنىمدارىن قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋ ءۇشىن قاتىسۋشى مەملەكەتكە جولدايدى.
«مەملەكەتىمىز 1994 جىلى بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانى, 2001 جىلى ونىڭ «بالالاردىڭ قارۋلى جانجالدارعا قاتىسۋىنا بايلانىستى» جانە «بالالاردى ساۋدالاۋعا, بالالار زيناقورلىعىنا جانە بالالار پورنوگرافياسىنا» قاتىستى ەكى حاتتاماسىن راتيفيكاتسيالادى. بۇگىندە ءۇشىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ ارقىلى ءبىز بالالار قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ باعىتىندا تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام جاسايمىز», دەدى ع.بەيسەمباەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتى رينات زايىتوۆ حاتتامادا ادام مەن ازاماتتىڭ قازاقستان كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىندا كەپىلدىك بەرىلگەن قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن شەكتەيتىن نورمالار قامتىلماعانىن اتاپ ءوتتى.
«زاڭ جوباسىن قابىلداۋ بالا قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتكە بالالاردان جانە ولاردىڭ وكىلدەرىنەن قۇقىقتارىنىڭ بولجامدى بۇزىلۋى تۋرالى حابارلامالاردى قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. حاتتامادا كونۆەنتسيادا بەكىتىلگەن قۇقىقتار بۇزىلعان جاعدايدا جەكە شاعىمداردى قاراۋ تەتىكتەرى كوزدەلگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە بالالارعا ءوز مۇددەلەرىن حالىقارالىق تۇرعىدا قورعاۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستاننىڭ بۇل حاتتاماعا قوسىلۋى بالالاردى قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق دەڭگەيىن ارتتىرادى», دەدى ر.زايىتوۆ.
سونداي-اق ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارداعى قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى. زاڭنىڭ ماقساتى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ.
تەرروريزمگە قارسى ورتالىقتىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋدى ۇيلەستىرۋ جانە ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى قۇزىرەتتەرى كەڭەيتىلەدى. مەملەكەتتiك قۇپيالاردى قورعاۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ماقساتىمەن مەملەكەتتiك قىزمەتشiلەر مەن مەملەكەتتiك قىزمەتتە جوق ادامدار ءۇشىن مەملەكەتتiك قۇپيالارعا رۇقسات بەرۋدىڭ بiرىڭعاي تالاپتارى بەلگiلەنگەن.
سونداي-اق زاڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگانداردا قىزمەت اتقارۋ كەزىندەگى الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىن كۇشەيتەدى. اتاپ ايتقاندا, تۇزەتۋلەر ارقىلى اتاقتار بەرۋ, اتتەستاتتاۋدان ءوتۋ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ ءتارتىبى جەتىلدىرىلەدى.
جيىرما بەس جىلدان استام ەڭبەك ءوتىلى بار قىزمەتكەرلەرگە ءوز قالاۋى بويىنشا جۇمىستان بوساتۋ قۇقىعى قاراستىرىلعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قىزمەتكەرلەردى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنان بوساتۋدىڭ نەعۇرلىم يكەمدى شارتتارى ۇسىنىلدى.
سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىس
بۇدان بولەك, دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قوعامدىق بىرلەستىكتەر جانە ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستاردا ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى. قۇجات حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ازاماتتاردىڭ بىرلەستىك قۇرۋ بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وندا ءۇش قۇرىلتايشىمەن قوعامدىق بىرلەستىك قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرۋ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارداعى قوعامدىق بىرلەستىكتەر مارتەبەسىن ايقىنداۋ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر قۇرۋدى قۇقىقتىق رەتتەۋ سەكىلدى نورمالار ۇسىنىلادى.
سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك كودەكسكە ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستاردا ىستەيتىن ادامدارعا ارنايى الەۋمەتتىك تولەم ەنگىزۋ جونىندەگى نورمالار دا ەنگىزىلدى. بۇل تولەم قىزمەتكەر 55 جاسقا تولعان, كەمىندە 7 جىل مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى تولەنگەن بولسا, ازامات زياندى جۇمىستارداعى قىزمەتىن توقتاتقان كەزدە تولەنەدى. ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستارمەن بايلانىستى ازامات ارنايى الەۋمەتتىك تولەم الىپ, زياندى جۇمىستان كەتۋ نەمەسە قالۋ ماسەلەسىن ءوزى شەشەدى. سونداي-اق وندىرىستە زارداپ شەككەن ادامداردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن الەۋمەتتىك قولداۋ بويىنشا نورمالار ۇسىنىلدى.
جالپى وتىرىستا سالىق زاڭناماسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن جەتىلدىرۋ مەن ناقتىلاۋعا باعىتتالعان سالىق كودەكسىنە جانە ونى ىسكە اسىرۋ تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. جەكە تۇلعالاردىڭ كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارى بەرەشەكتەرىن كەشىرگەن كەزىندەگى جەكە تۇلعانىڭ كىرىستەرى, تاۋارلاردى, جۇمىستاردى, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى بۇرىن جۇزەگە اسىرىلعان ساتىپ الۋلار نەمەسە الىنعان جۇمىستار, كورسەتىلگەن قىزمەتتەر ءۇشىن ەسەپتەلگەن سوما ەسەبىنەن ساتىپ الۋ كەزىندە ولاردىڭ قۇنىن ۇنەمدەۋدەن تۇسكەن ماتەريالدىق پايدا, ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن بالالارعا ارنالعان نىسانالى جيناقتار كىرىس رەتىندە قاراستىرىلمايدى.
اكتيۆتەر مەن مىندەتتەمەلەر, كىرىستەر مەن م ۇلىك تۋرالى دەكلاراتسيانى تاپسىرۋ مەرزىمدەرى مەن جاساۋ ەرەكشەلىكتەرى ناقتىلاندى. سالىق تولەۋشىنىڭ اۋىسپالى ەسەپتەردى, قولما-قول اقشانى ەسەپكە الۋ كىتاپتارى مەن تاۋار چەكتەرىن, سونداي-اق دەرەكتەردى تىركەۋ جانە بەرۋ فۋنكتسياسى بار باقىلاۋ-كاسسا ماشيناسىن قولدانعان كەزدە باسقا دا چەكتەردى باسىپ شىعارىلعان نەمەسە تولىعىمەن تولتىرىلعان كۇنىنەن باستاپ, بەس جىل بويى ساقتاۋ مىندەتتەمەسى الىنىپ تاستالدى. ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتقا ارىز بەرگەن كەزدە مەملەكەتتىك باج نولدىك مولشەرلەمەمەن بەلگىلەندى. ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ قاتىسۋشىلارى مەن باسقارۋشى كومپانيالارىنا ساناتتار بويىنشا بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە سالىق جەڭىلدىكتەرى بەرىلەدى. زاڭ 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى دەپ جوسپارلانعان.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا ءماجىلىس 2 زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. ولار: زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىنىڭ ساۋدا اسپەكتىلەرى جونىندەگى كەلىسىم, سپورت باعىتىنداعى جىلقىلاردىڭ قازاقى تۇقىمىن ساقتاۋ مەن ءوسىمىن مولايتۋ ماسەلەلەرى تۋرالى قۇجات. جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
