1200 وقۋشىعا ارنالعان ءبىلىم شاڭىراعى «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا كەلەر جىلى باستالۋعا ءتيىس. بۇل تۋرالى جۋىقتا قالانىڭ باس جوسپارىن تالقىلاۋ بارىسىندا ءمالىم بولدى. اۋەلى عيماراتتى قالانىڭ تۇپكىردەگى شاعىن اۋدانداردىڭ بىرىندە تۇرعىزۋ جوسپارلانعان ەكەن. بىراق ول جەردە بوس ورىن تابىلماي, اكىمدىكتەگىلەر ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا جاۋاپتى ۇيىمدارمەن اقىلداسا كەلە ەرتىس وزەنىنىڭ ءدال جاعاسىنان سالامىز دەپ ۇيعارىپتى. جاڭا مەكتەپ ءۇشىن شامامەن 3-3,5 گەكتار جەر كەرەك. ال الگى جەردى الىپ قويسا, ەكى بىردەي كاسىپورىننىڭ جابىلۋىنا قاۋىپ ءتونىپ تۇر.
جەرگىلىكتى ەكولوگتەر قۇرىلىس جوباسى بىردەن ەكى بىردەي زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرەدى دەپ وتىر. تاۋەلسىز ەكولوگ مارينا رەگۋتانوۆا اۋماق رەكرەاتسيالىق ايماققا جاتاتىنىن, وندا جاڭا عيماراتتاردى سالۋعا نەمەسە جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى كەڭەيتۋگە, تۇرعىنجاي-ازاماتتىق ماقساتتاعى قۇرىلىستار مەن نىسانداردى ورنالاستىرۋعا بولمايتىنىن ايتادى. ياعني رەكرەاتسيالىق ايماقتىڭ جۇمىسىنا قاتىسسىز نىساندار ءۇشىن رۇقسات مۇلدە جوق. ال مەكتەپ سالۋ قاعيداعا قايشى كەلەدى. ەكىنشىدەن, بۇل جەردە ەرتىس وزەنى اعىپ وتەتىندىكتەن ونىڭ جاعاسىندا قۇرىلىس جۇرگىزۋگە بولمايتىنى بارشاعا ءمالىم.
وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۇباراك جاقىپوۆتىڭ پايىمداۋىنشا, بيلىكتىڭ مەكتەپ سالۋ تۋرالى يدەياسى – شيكى جوبا. «سول سەبەپتى ونى قايتارىپ الۋ كەرەك. جاڭا مەكتەپ سالىنسا, پاۆلودارداعى وزەن فلوتىنىڭ دامۋىنا دا كەدەرگى كەلەدى. بۇل جەردە كەمە جوندەيتىن ۇلكەن زاۋىت بار. وندا تەك وتاندىق ەمەس, رەسەيلىك كەمەلەر دە جوندەلەدى. ال كاسىپورىندى وزگە جەرگە كوشىرۋ ويعا سىيمايتىن ماسەلە», دەيدى ول.
ءبىر قىزىعى, جەرگىلىكتى شەندىلەر وتكەن ايدا كەمە جوندەۋ زاۋىتىنا «اۋماقتى بوساتۋعا ءۇش اي مەرزىم بەرەمىز» دەگەن مازمۇندا حابارلاما دا جىبەرىپ قويىپتى. «مۇنداي شەشىم ءبىزدىڭ كاسىپورىندى جاۋىپ, تۇبەگەيلى جويۋ دەگەنمەن پارا-پار. قازاقستاندا ءۇش بىردەي وزەن ءسليپى (كەمەلەردى سۋدان شىعارىپ, تۇسىرۋگە ارنالعان قۇرىلىس) بار. ەڭ ۇلكەنى – پاۆلوداردا, مىڭ توننادان استام جۇك كوتەرە الادى. ال ءبىزدىڭ كەمەلەرگە ەڭ جاقىن سليپ رەسەيدىڭ ومبى قالاسىندا ورنالاسقان. ءبىزدىڭ كاسىپورىندا سالماعى اۋىر بارجالار جوندەلىپ, تەكسەرىلەدى. ۇساق كەمەلەردى قوسپاعاندا, فلوتىمىزدا 28 ءىرى كەمە بار. ولاردىڭ بارلىعى ۇنەمى تەكسەرىلىپ تۇرۋى كەرەك. جولاۋشىلار كەمەلەرى دە بىزدە جوندەلەدى. ەندى كەلىپ جەرگىلىكتى بيلىك بىزگە اۋماقتى بوساتىڭدار دەگەن تالاپ قويىپ وتىر. كاسىپورىندى كوشىرۋ اقىلعا سىيمايدى, سەبەبى سۋ استىنداعى جانە سۋ ۇستىمەن جۇرگىزىلگەن رەلستەردىڭ ۇزىندىعى 1,5 شاقىرىمعا جەتەدى. ال تابيعي گەوگرافيالىق جاعداي تۇرعىسىنان مۇنداي وزگە زاتون قالادا مۇلدە جوق. زاۋىت تاراتىلسا, 30 ادام جۇمىسسىز قالادى», دەپ قىنجىلادى كەمە جوندەۋ زاۋىتىن ۇستاپ وتىرعان «ەللينگ» جشس-نىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي تسەپەلەۆ.
ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى قۋانىش قىدىرالين ۋسولكا مەن زاتون شاعىن اۋداندارىنداعى وقۋشىلار ورنىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مىڭ جارىمنىڭ ۇستىندە ەكەنىن جەتكىزدى. «كەيىنگى ءۇش جىلدا وقۋشىلار سانى ەسەلەپ ارتىپ, جاڭا مەكتەپ سالۋ جوباسىن تەزدەتۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. ال ەرتىس وزەنى بالالار ءۇشىن قاۋىپ تۋدىرادى دەسەك, ول جەردە جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن قاۋىپسىزدىك شارالارى قاراستىرىلادى, ءبىلىم شاڭىراعىنىڭ ءوزى زاماناۋي عيمارات بولادى», دەيدى ول.
بۇل ماسەلەگە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى دا ماڭىز بەرە باستادى. پارلامەنتتەگى پلەنارلىق وتىرىستا حالىق قالاۋلىسى يرينا سميرنوۆا كەمە جوندەۋ زاۋىتىنا جاسالىپ جاتقان قىساستىقتى دوعارۋدى سۇرادى. «پاۆلودار قالاسى اكىمدىگىنىڭ ويىنشا, قازىرگى ساتتە قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءارى وسى سالاعا ماماندانعان جالعىز كاسىپورىندى جويىپ, مەكتەپ سالۋ ءتيىمدى ەكەن. ارينە مەكتەپ تۇرعىزۋ كەرەك-اق. الايدا بيزنەس نىساندارىن زار قاقساتىپ تارتىپ العان جەرگە جاڭا ءبىلىم عيماراتىن سالۋ ەشبىر ويعا سىيمايدى. بۇل بىرەگەي كاسىپورىندى ساقتاپ قالۋ قاجەت. ول جويىلسا, وتاندىق كەمەلەرگە جوندەۋگە تۇرۋ ءۇشىن رەسەيگە سابىلۋعا تۋرا كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە كەمەمەن جۇك تاسۋ تەك پاۆلودار وبلىسىندا عانا ساقتالىپ وتىرعانى بارشاڭىزعا ءمالىم. سوندىقتان بۇل ەكونوميكالىق رەسۋرسىمىزدى دامىتۋدىڭ جولىن ىزدەيىك», دەدى ي.سميرنوۆا.
قازىرگى كۇنى قالا اكىمدىگى جاڭا مەكتەپتى ورنالاستىراتىن ءۇش بىردەي نۇسقانى قاراستىرىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرى – جوعارىداعى زاۋىت بولسا, قالعان ەكەۋى – 48 جەر ءۇي مەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان الەۋمەتتىك نىساننىڭ ورنى. بيلىك وكىلدەرى جەر ۇيلەردىڭ يەلەرىنىڭ بارلىعىن كوندىرىپ, قىسقا ۋاقىتتا جەرلەرىن الا المايتىنىن جاقسى بىلەدى. ال الەۋمەتتىك نىساندى وزگە جەرگە كوشىرۋ, جاڭا عيمارات تابۋ قارجىلاي شىعىندى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان كەمە جوندەۋ زاۋىتى قۇرباندىققا اينالۋى بەك مۇمكىن.
ماماندار وزەن ارقىلى جۇك تاسۋ – ەڭ ارزان ءارى ەكولوگيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى تاسىمال ءتۇرى ەكەنىن ايتادى. جالپى, بۇگىندە پاۆلودارداعى وزەن فلوتى, سونىڭ ىشىندە جۇك تاسىمالىنا پايدالانىلاتىن كەمەلەر مەن بارجالار توزىپ تۇر. «پاۆلودار وزەن پورتى» اق-نىڭ باس ينجەنەرى باۋىرجان اۋباكىروۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر وزەن بويىن ورلەپ كەمەلەر ءجيى جۇرەتىن كۇن تۋسا, پاۆلودار وزەن پورتىنىڭ ارقاسىندا الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن جاقسى بايلانىس ورناتۋعا بولادى. «پورتتىڭ پورتالدىق كراندارى بويىنشا ماسەلەلەر بار, ولارعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ قاجەت. كەڭەس وداعىنان قالعان تەحنيكالار عوي. توزىعى جەتسە دە, كەيبىر بولشەكتەرىن جاڭارتىپ, مۇمكىندىگىنشە جۇمىس قالپىندا ۇستاپ وتىرمىز. قازىر بىزدە جەتى كران بار. ولاردىڭ ىشىندە التاۋى جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي كراندى تولىق قۇراستىرۋ ءۇشىن شامامەن 600-650 ميلليون تەڭگە قاجەت», دەيدى مامان.
قازىر كومپانياعا جۇك تيەگىشتەر قاجەت ەكەن. ۇيىم ولاردى ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. مۇنىڭ ءبارىن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە تىندىرۋ مۇمكىن ەمەس. ال تەحنيكالاردىڭ شامامەن 70 پايىزى توزعان.
شىنداپ كەلگەندە ترانسشەكارالىق وزەن ارقىلى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى جۇك تاسىمالى قازىرگى كۇنى نەبارى 180-200 مىڭ توننادان اسپايدى. بۇل ماسەلەنى رەتتەۋ ءۇشىن قوس ەلدىڭ باسشىلارى ەرتىس وزەنىندەگى بىرقاتار ماسەلەنى رەتتەۋ بويىنشا شەشىمدەر قابىلداۋى كەرەك. ەكى ەل دە بۇعان ءمان بەرمەي وتىرعانى وكىنىشتى.
پاۆلودار
