مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە اۋداننىڭ باس يمامى بولىپ تاعايىندالدىم – نۇرلان يمام

– استانا قالاسىنداعى ىرىسكەلدى قاجى اتىنداعى مەشىتكە باس يمام بولىپ تاعايىندالعانىڭىزعا دا التىنشى ايعا اۋدى. جۇمىسىڭىز قالاي؟

– مەشىتكە باس يمامدىق  قىزمەتتى اتقارۋ ماسەلەسىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس  ءمۇفتي شەشەدى. باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى ازدى-كوپتى ەڭبەگىمىزدى باعالاپ,  حالىقتىڭ دا قالاۋىنا قۇلاق اسىپ  ەلوردامىزداعى  مەشىتتەردىڭ بىرىنە  باس يمام ەتىپ تاعايىندادى. جۇمىسىمىزدىڭ باعىتى  ءدىني باسقارما بەكىتكەن جەتى سالا بويىنشا ءوربيدى. ونىڭ ىشىندە جات اعىمدارعا قاتىستى ءتۇسىندىرۋ, ۋاعىز-ناسيحات, قايىرىمدىلىق, جاماعاتتىڭ بىرلىگى, ەلدىڭ تۇتاستىعى مەن تىنىشتىعى دەگەن سەكىلدى باعىتتاردى قامتيدى. مىنە, ءمۇفتياتتىڭ سەنىمىن ارقالاپ, ءوزىڭىز ايتپاقشى جارتى جىلعا اۋدى استاناداعى مەشىتتىڭ باس يمامى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەمىن.  جاڭا جەتى تارماق بويىنشا جۇمىسىمىزدى جۇرگىزەمىز دەدىم, ونىڭ ىشىندە مىنا باعىتقا باسىمدىق بەرۋ كەرەك, مىنا سالاسىنا سالماق سالعان ءجون دەگەن سەكىلدى الا-قۇلالىق جوق. تەك تەرىس اعىمدارمەن كۇرەس كۇندەلىكتى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىن تاقىرىپ.

– ينستاگرام, تيك-توك سەكىلدى الەۋمەتتىك جەلىنى ءتيىمدى, ۇتىمدى, ۇتقىر پايدالانىپ جۇرگىزەسىز.  ينستاگرامداعى تىكەلەي ەفيردە سىزگە قاي تاقىرىپتاعى سۇراق ءجيى جولدانادى؟ 

– بۇعان ايتار مەنىڭ جاۋابىم, ەلدى بۇگىندە ءدىننىڭ گلوبالدى ماسەلەسى تولعاندىرمايدى, كوپشىلىكتى  كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتىڭ, قىم-قۋىت جانباعىستىڭ جانتالاسى الاڭداتادى.  شەراعاڭ ايتپاقشى ء«بىر كەم دۇنيە»: وتباسىنداعى  ءمان-جاي, قايىرىمدىلىق, مەيىرىمدىلىك, جىلۋلىقتىڭ  جۇتاڭدىعى,  كوڭىل ءبولۋدىڭ كەمشىن تۇسەتىنى ۋايىمعا سالادى.

– بايقاساق,  سىزدەن وتباسى ينستيتۋتىنا قاتىستى ءجيى اقىل-كەڭەس سۇرايتىندار كوپ, اسىرەسە ايەلدەر قاۋىمى. بۇل نەنىڭ بەلگىسى, ەنە مەن كەلىننىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ, وتباسى, وشاق قاسىنداعى تاربيەنىڭ تۇرالاپ قالعانىنىڭ كورىنىسى ەمەس پە؟

– البەتتە وتباسىنداعى  مەيىرىمنىڭ جوقتىعى, سۋالىپ بارا جاتقاندىعىنىڭ دا اسەرىنەن شىعار دەپ پايىمدايمىن. ەر مەن ايەلدىڭ ءبىر-بىرىمەن شۇيىركەلەسىپ سىرلاسۋى, مەيىرىمىن توگۋى دەگەن ۇعىمدى جوعارىدا ايتقان قىم-قۋىت تىرشىلىكتىڭ كوكپارى قاقپاقىلداپ اكەتكەندەي سەزىلەدى. ءبىر-بىرىمەن تىلدەسۋ, ەرىنىڭ ايتقان ويىن قۇپتاي تۇسەدى دەگەن ايەلى تەرىس قاراسا نەمەسە تاڭ الاكەۋىمنەن بالاسى ۇيقىدا جاتقاندا جۇمىسقا كەتكەن اكە كەشكىسىن سۇلدەرىن سۇيرەتىپ, شالدىعىپ جەتكەندە بالاسىنا تاعى دا كوڭىل بولۋگە جارامادى دەپ ايەلى رەنجىسە ارادا قانداي سىرلاسۋ بولادى؟ سودان كەيىن دە سۇراق قويىپ, ىشىندەگىسىن شىعارادى دەپ ويلايمىن. ولاردىڭ بارلىعىنا ءبىر سارىندا جاۋاپ بەرمەۋگە تىرىسام. بىرىنە كۇلدىرىپ وتىرىپ تۇسىندىرەم, ەكىنشىسىنە ۇرسىپ تا الامىن  دەگەن سەكىلدى. بايقاعانىم, باسىم كوپشىلىگى جىلۋلىققا, وتباسىنداعى جىلۋعا ءزارۋ. «اجىراسۋدىڭ شەگىندە تۇرمىز, بىزگە قانداي قايران قىل  دەيسىز؟» دەپ اشىنا ساۋال قويىپ, مەنىڭ ءبىراۋىز ءسوزىمدى كۇتەتىندەر دە بار. «ونداي كۇيەۋمەن كوكتەمەيسىڭ» دەسەم, اجىراسۋعا ءازىر ارىز جازۋعا بار. مۇنىڭ ءبارى نەنىڭ كورىنىسى؟ ءدىن قىزمەتكەرى, يمام رەتىندە مەن ولاردىڭ اجىراسۋىنا سەبەپكەر  بولۋعا  ءتيىستى ەمەسپىن. اشىنىپ, كۇيىنگەن, تىعىرىققا تىرەلگەن  ايەلدىڭ  دە ىشكى ارپالىسىن تۇسىنگىم كەلەدى.  ەكى جاستىڭ ورتاسىندا تۇسىنىستىك, سىي-قۇرمەت بولماسا  قالاي  بىرگە ءومىر سۇرەدى؟ مىنە, وسىنداي قىم-قۋىت سان ءتۇرلى تاعدىر يەسىنىڭ ارعى الەمىن, ىشكى جاندۇنيەسىن بارىنشا تەرەڭدەي ۇعىنۋعا تىرىسامىن.

– بىلۋىمىزشە, جەتى بالانىڭ اكەسىسىز. بالالارىڭىز قايدا وقيدى, استاناعا  كوشىرىپ الدىڭىز با؟ الماتى وبلىسىندا مەشىتتە تۇرامىن دەپ سۇحباتىڭىزدا ايتىپ ەدىڭىز. 

– وتباسىمدى كوشىرىپ اكەلدىم, بالالارىم استانا قالاسىندا مەكتەپتە وقيدى. ۇلكەنىمىز عانا الماتىدا قالدى, سەبەبى جوعارى وقۋ ورنىنا گرانتقا تۇسكەن سوڭ ءوزىنىڭ اۋىسقىسى كەلمەدى. بارىنە شۇكىرشىلىك دەيمىن.  

– مۇفتياتقا باعىنىشتى ءدىني قىزمەتكەر بولىپ سانالاتىندىقتان دا سىزدەردىڭ ءار ايتقان ءسوز بەن ىستەرىڭىز قوعامدا ابىڭ-كۇبىڭ اڭىس تۋدىرعان جاعدايدا تارتىپتىك كەڭەس سەكىلدى ۇيىمدا قارالا ما؟ مىسالى «شەشە» دەگەن قازاقتىڭ قاستەرلەيتىن  بيىك سوزىنە قاتىستى ءپاتۋا ايتىپ قابىلبەك ءالىپباي ۇلى  ارىپتەسىڭىز قوعامنىڭ سىنىنا ۇشىرادى. 

– قازاقتىڭ تانىم-تۇسىنىگىندە, ۇعىم-پايىمىندا قالىپتاسىپ ابدەن ءسىڭىپ, بالتالاساڭ دا بۇتارلانبايتىنداي بىتە قايناسىپ كەتكەن سوزدەردىڭ كەيبىرىن ارابشاعا اۋدارىپ, ماعىناسى باسقا ەدى دەپ ايتۋعا  كەلمەيدى.  شەشە, ايەل, سالەمەتسىز بە دەگەن سەكىلدى سوزدەردىڭ ماعىناسىنا قاتىستى قوعامنىڭ قىزۋىن كوتەرگەن داۋ تۋىنداعانىن ءوزىڭىز دە قۇپتاپ  وتىرسىز. ءبىز مۇسىلمان بولماق ءۇشىن  اراب بولۋىمىز, ارابشا ايتۋىمىز شارت ەمەس. ءار ءوڭىردىڭ, ءاربىر ايماقتىڭ وزىندىك قالىپتاسقان سوزدىك قورىنداعى ديالەكتىسى بار.  ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتار ءسوزى ۇرپاق تاربيەسىنە ۇلاسۋى كەرەك.  ءسوزدىڭ اتاۋىنا, ماعىناسىنا قاتىستى ەتنوگرافتار, ءتىل ماماندارى, زەرتتەۋشىلەر, تاريحشىلار  بار, سولار پىكىر ايتسا قۇپتاۋعا بولادى. بىزدە ءسوزدىڭ  ماعىناسىنا قاتىستى داۋ قۋدان باسقا دا ماسەلە شاش-ەتەكتەن. بۇگىنگى قوعامنىڭ دەرتىنە بالاناتىن كەلەڭسىزدىكتەر, ۇرپاق تاربيەسىندەگى اقساعان تۇسىمىز كوپ, اتا-انانى سىيلاماۋ, مەيىرىم مەن قايىرىمنىڭ جوقتىعى, الىمجەتتىك. وسىنداي ايتاتىن تاقىرىپتار, قوزعايتىن ماسەلە جەتەرلىك. ءبىز ءبارىن قاراقاتتاي ەتىپ قويىپ, تەك ءسوزدىڭ ماعىناسىنا عانا قاتىستى ماسەلە بارداي سەزىنەمىز. مەنىڭ پايىمىمدا ءدىن ادامى ءوزىنىڭ شاريعي ءسوزىن ايتۋى كەرەك. مىنانى دۇرىس, مىنانى بۇرىس دەپ باسقا سالاعا قاتىستى بايلام جاساعانى دۇرىس ەمەس دەپ سانايمىن.  

– جاسىراتىنى جوق, ۇيدەگى اتا-انانىڭ ايتقانىنان گورى الەۋمەتتىك جەلىدە تىكەلەي ەفيردە سۇحبات جۇرگىزەتىن ءوزىڭىز سەكىلدى ءدىلمارلاردى كوپ تىڭدايدى جاستار. ءسىزدىڭ اۋديتورياڭىزدا دا مەكتەپ وقۋشىلارى بارشىلىق. ەفيردە سۇحبات وربىتكەندە رۋحاني قۇندىلىق, ءبىلىم, يماندىلىق, ۇلتتىق ءداستۇر ساباقتاستىعى دا ءجيى ايتىلىپ دارىپتەلەدى. وسىنى ءالى دە تەرەڭدەتە ءتۇسۋ كەرەك شىعار.

– ۇرپاق تاربيەسىندە ءبىز ۇلتتىق قۇندىلىقتى سىنالاپ ءسىڭىرۋىمىز قاجەت. يىلگىش شىبىق سەكىلدى جاس ۇرپاقتى تىم شەكتەي دە بەرۋگە بولمايدى, «سەنىڭ جاساعانىڭ دۇرىس ەمەس» دەگەن شەكتەۋ مەن شىدەرلەۋدەن گورى دۇرىس ءومىر ءسۇرۋدىڭ قاعيداسىن قۇرىپ, باعىتىن ايقىنداپ بەرۋىمىز كەرەك. كەلەشەكتە قازاقستاننىڭ وقىعان ءبىلىمدى, عالىم, تەحنوكرات, وزىق تەحنولوگيانىڭ يگەرگەن تالانتتى  شوعىردىڭ ءوسىپ قالىپتاسقانىن قالايمىن.  سول جولدا اتا-بابالارىمىز ۇستانعان اسىل ءدىنىمىزدى دارىپتەپ, قۇلشىلىعىن جاساپ, قۇدايىنا سيىنعان جاستاردى كورگىم كەلەدى.  نەگە؟ ويتكەنى بالاسى ءدىن جولىنداعى اعىمنىڭ ءبىرىن ۇستانعان ساتتەن باستاپ وقۋىن تاستاپ كەتىپ جاتقان بالالاردى دا كەزىكتىرىپ ءجۇرمىز.  ءدىن بۇلاي بۇرا تارتپايدى, سول ءدىندى جامىلىپ, وزدەرىن ۇيرەتۋشى دەپ سانايتىنداردىڭ باعىتتاۋى بۇرىپ جىبەرەدى.  

– قازىر جىلدام بايۋ, وڭاي اقشا تابۋ, بەس تەڭگە سالىپ  ەلۋ تەڭگەنىڭ تاۋارىن الدىرتۋ سەكىلدى كۋرس دەيمىز بە,  ساۋدا ءورىسى دەگەن دە دۇرىس شىعار. كاسىپ جاساعان قۇپتارلىق ءىس, بىراق سولاردىڭ كوپشىلىگى الدانىپ  ۇيىققا باتقانىن بىلگەندە عانا بايبالام سالادى. حالىق نەگە سونشالىقتى سەنگىش, اڭعال؟

– مۇنداي ۇعىم-تۇسىنىك بۇرىننان بار. بىراق ەرتەرەكتە ادامدار ەڭبەكقور ەدى. ال قازىر قالاي, ادامداردىڭ اراسىندا  «جەڭىلدىڭ استىن, اۋىردىڭ ءۇستىن» تاڭدايتىندار كوبەيدى.  جاتىپىشەر جالقاۋلىق, بىرەۋدىڭ نەسىبەسىنە ورتاقتاسىپ مال تابۋشىلىق پايدا بولدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ادال ەڭبەك قاشاندا قۇرمەتكە يە دەگەندى تەگىن ايتقان جوق. سوندىقتان  وڭاي ولجاعا كەنەلەم دەگەندى ەمەس, ماڭداي تەرىڭدى توگىپ ناپاقا تابۋعا ۇمتىلۋ قاجەت. بارلىعى دا سولاي دەۋگە كەلمەيدى, دەسە دە پسيحولوگ, كوۋچتار بالالاردى «سەنىڭ ءوزىڭنىڭ كەڭىستىگىڭ بولۋى كەرەك, ساعان ەشكىم سويلەمەسىن, ءوز ءسوزىڭدى ايت» دەپ بىربەتكەيلىككە بۇرىپ جاتىر. جىلدام بايۋ, اقشاعا كەنەلۋ دەگەندى ۇيرەتەمىز دەيدى. حالىققا جانى اشىسا نەگە تەگىن وتكىزبەيدى؟ مىسالى 10 كۇندىك كۋرستىڭ باعاسى 300 مىڭ تەڭگە. جاستار اتا-اناسىنان اقشا الىپ وقىپ جاتىر. حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتقىڭ كەلسە, كاسىپكە باۋليتىن ەدىم دەپ جاناشىرلىق تانىتساڭ نەگە كۋرستى تەگىن وتكىزبەيسىڭ؟  

– جۇما نامازدىڭ الدىنداعى ۋاعىز, ناسيحات ايتۋ ءۇشىن ءمۇفتيات تاقىرىپ بولەدى. مىسالى وسى اپتانىڭ جۇماسىندا اجىراسۋدىڭ اۋىرتپالىعى تۋرالى, كەلەسى اپتادا قارىز الۋدىڭ سالماعى, ودان كەيىن دوسقا ادالدىق دەگەن سەكىلدى.  يمامدارعا ناسيحات ايتقاندا ءوزىڭىز ءسوز ەتكەندەي, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دا كەڭىنەن  قامتىپ, جىراۋلاردىڭ جىرىنان, اقىنداردىڭ  تۋىندىلارىنان, ادەبي شىعارمالاردان دا مىسال ەتۋ,  اتا-بابامىزدىڭ  تاريحىنان دا تاسپالاپ ايتۋ كەمشىن سوعىپ جاتقانداي كورىنەدى كەيدە.

– ءار يمامنىڭ  دارەجە-دەڭگەيىنە بايلانىستى دەپ ويلايمىن. ءبىر ءۇيدىڭ بەس بالاسىنىڭ تانىم-تۇسىنىگى, قابىلەت-قارىمى بەس ءتۇرلى بولاتىنى سەكىلدى يمامداردىڭ دا ۋاعىز, ناسيحاتتى جەتكىزۋدەگى ءادىس-ءتاسىلى, قادامى ارقيلى. بىزدە ءمۇفتياتتان جۇما ۋاعىزىنىڭ تاقىرىبىن, پلاتفورماسىن, ماتىندە  قامتىلۋعا ءتيىستى تەزيستەرىن بەرەدى. جەتكىزۋشىنىڭ ءتىل بايلىعى, وي-ورەسىنىڭ كەڭدىگىنە قاراي ءسىز ايتقان ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى  تەرەڭدەي  تولعاپ قامتۋ ىسكە اسادى. تەزيستىڭ ىشىندە جىراۋلاردىڭ اقىنداردىڭ شىعارمالارىنان مىسال, ەلىمىزدىڭ تاريحىنان دەرەك-دايەك تە بەرىلەدى.  ماقال-ماتەل, دانالىق ويلار دا جازىلادى. سونى  دامىتىپ جەتكىزۋدەگى العىرلىق پەن ىلكىمدىلىك يمامنىڭ الەۋەتىنە بايلانىستى.

– ءسىزدى «ۇستاۋ» قيىنعا سوقتى, سۇحباتقا كەلىسكەنىمىزگە ءۇشىنشى ايدىڭ ءجۇزى. تاڭعى اسىڭىزدى  تۇركىستاندا ءىشىپ بەسىن نامازىنا دەيىن كەزدەسۋگە قاتىسىپ, اقشامعا دەيىنگى ارالىقتا ارقالىقتا جۇرەسىز دەگەندەي. ءجيى كەزدەسۋگە شاقىرادى, ازىرلىك جاساپ ۇلگەرەسىز بە؟

– جۇمىستىڭ رەتىنە قاراي قيسىنى كەلمەي كەتتى ايىپ ەتپەسسىز. ارينە ءار وبلىستاعى كەزدەسۋلەردىڭ تاقىرىبى دا قيلى-قيلى. ساۋالداردىڭ باعىتى ءبىر سارىندى بولۋى مۇمكىن, دەسە دە تاقىرىپ ارقيلى. سوندىقتان الدىن-الا ازىرلىك جۇرگىزەمىن. ساپارعا شاقىرعان وبلىس باسشىلىعى ارقىلى ءوڭىردىڭ جاعدايىن,  نەندەي ماسەلە بار ەكەنىن سۇراپ بىلەمىن. تالداۋ, زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ءار سالاداعى ولقىلىقتارىن دا ءتۇرتىپ الامىن. الەۋمەتتىك ستاتيستيكاسىنا دا ءمان بەرىپ, ۇبت-نىڭ كورسەتكىشى, جاس وتباسىلاردىڭ  اجىراسۋى, سۋيتسيد,  الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتەر جونىندەگى ەسەپ-قيساپقا دا كوز جۇگىرتىپ, دەرەگىن الامىن. سول بويىنشا كەزدەسۋ بارىسىندا ءتىلىمنىڭ قۋاتى جەتكەنشە ساۋالدارىنا ساي جاۋاپ قاتامىن.

– يمام سىزدەردىڭ قىزمەتتەرىڭىزدى ايقىندايتىن ستاتۋس. باس يمام, نايب يمام دەگەن سەكىلدى. ال ۇستاز دەگەن ستاتۋستى تەلىپ الۋشىلارعا وسى ءسوزدى كىم تاڭىپ بەرەدى؟

– ادامنىڭ ءولىمى دە بىرەۋگە ۇستاز بولادى, تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتىنەن دە ۇستازدىقتى كورەسىڭ.  مەنىڭشە  ماسەلە اتىندا ەمەس, زاتىندا. حالىق ءوزى كىمنىڭ ۇستاز, كىمنىڭ تۇلعا, قايراتكەر ەكەنىن پارىقتاپ, ەكشەپ الادى. ءبىز وسى ءدىن جولىنداعى ۇستازدىق باعىتتى 1990 جىلداردىڭ باسىندا, تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاۋىندا كۇش سالىپ ءوربىتۋىمىز كەرەك ەدى. ەگەمەندىگىمىزدى ەندى الىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيناۋدىڭ وزىنە دە از ۋاقىت كەتكەن جوق. سول كەزەڭدە ءجۇرىپ وتەتىن جولدى ءبىز ارادا 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت اۋناتىپ ەندى باسىپ كەلەمىز. حالقىمىزدىڭ ءدىني تانىم-تۇسىنىگى, الەۋمەتتىك الەۋەتى  قاي دەڭگەيدە ەكەنىن عالامتورداعى تىڭداۋشى قاۋىمنىڭ جولدايتىن ساۋالىنان, بىلگىسى كەلەتىن تاقىرىبىنان دا  سالماقتاۋعا بولادى. قاعاز جۇزىندە ءبىز قارىشتاپ دامىپ كەتكەن الدىڭعى لەكتەگى ەلدەردىڭ كوشىنە ىلەسىپ كەلەمىز, ال شىنايى كورىنىستى الەۋمەتتىك جەلىدە ساۋال جولداۋشىلاردىڭ جاعدايى ايقىنداپ بەرەدى.

– تىڭداۋشىلارىڭىز وزىڭىزگە ءتۇسىن جورىتىپ جاتادى. 

– بالا كۇنىمنەن ءجيى ءتۇس كورەمىن. اللانىڭ نىعمەتى شىعار تۇسىمدە كورگەن وقيعالار وڭىمدە ورىندالىپ جاتاتىن. سودان دا شىعار ءتۇس جورۋعا  دەگەن قىزۋعىشىلىعىم ويانىپ, كوپ ىزدەندىم, تىلسىم تاقىرىپقا قاتىستى جازىلعان كىتاپتاردى دا وقىدىم. كونەنىڭ كوزى قاريا كىسىلەردىڭ دە قاسىندا كوپ ءجۇرىپ, ءتۇس جورۋعا قاتىستى ويلارىن دا تىڭداپ ەسەيدىك. شاريعات جولىنداعى ءدىندارلاردىڭ دا ءتۇستى جورۋعا قاتىستى ەڭبەكتەرىن دە اقتارىپ, قاجەتىمدى الىپ ءجۇرمىن. كەزدەسۋلەردە, الەۋمەتتىك جەلىدەگى تىكەلەي ەفيردە دە ءتۇس جورۋعا قاتىستى ساۋالدار  جولداعاندا ءالىمنىڭ جەتكەنىنشە جاۋاپ قاتامىن.

– قوعامنىڭ مۇشەسى ەسەبىندە ءوزىڭىزدى نە تولعاندىرادى؟

– قىپ-قىزىل وتىرىك تولعاندىرادى. اينالاڭدا جاساندىلىق, ءورىپ جۇرگەن وتىرىك كوپ. اسىرىپ ايتۋ, جاسىرىپ جازۋ جيىلەپ كەتتى. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە 100 قويدان 150 قوزى دەپ اسپانداتىپ ايتۋ سەكىلدى اسىرا  ماقتانۋدىڭ سوڭى جاقسىلىققا اپاردى ما؟ وداق تاراعاندا اقيقاتىندا ونداي ەمەس ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. تەك قوعامدا عانا ەمەس, وتباسىندا دا جوقتى بار ەتىپ كورسەتۋگە ۇمتىلىسىمىز ارتىپ كەتتى. شاريعاتتا  بار نارسەڭدى كورسەتىپ ماقتانۋعا  توقتام سالادى. بالاڭدى ايتىپ ماقتانبا, ۇرپاق سۇيە الماي جۇرگەن قامكوڭىل جاننىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرەسىڭ دەپ  استامسىعان كوڭىلىڭدى باسىپ قويادى. پاراقورلىق تا اسقىنىپ بارادى. ادىلەتتىلىكتى كورگىسى كەلەدى حالىق. مۇندا دۇرىس ءتۇسىنۋ كەرەك, ادىلەتتىلىك قانمەن, ايعاي-شۋمەن ولشەنبەيدى. ادامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن تابالاۋى دا بەلەڭ الدى. سۇرىنگەندى سىرتىنان اعاش اتقا تەرىس مىنگىزۋگە قۇمبىل بولىپ الدىق.

– وتباسى ينستيتۋتىنىڭ ىرگەسىن ءبىز بوساتىپ العاندايمىز. قوعامنىڭ بەتالىسى  دا وسىعان باستاعان دا شىعار.  ۇيدەگى اتا-انا دا جۇمىستان كەيىن بالاسىمەن وتىرىپ سويلەسۋ, اقىل ايتۋ, باعدار سىلتەۋدەن بۇرىن تەلەفونعا شۇقشيعاندى قۇپ كورەمىز.

– ۇرپاق تاربيەسىندە اعاتتىق جىبەرىپ, ۇرىنباۋىمىز كەرەك. كەلەشەگىمىزدىڭ تۇتقاسى بولار كەلەر بۋىندى ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزعا ساي تاربيەلەۋدىڭ سالماعىن بارشامىز سەزىنە العاندا مۇندايعا جول بەرىلمەيتىن شىعار.

– جۇمىس كابينەتىڭىزدە كىتاپ كوپ ەكەن.

– تەلەارنادا ءوزىڭىزدىڭ ارىپتەستەرىڭىز, جۋرناليستەر سۇحباتقا شاقىرعان, ودان بولەك جۇما نامازىنىڭ الدىنداعى ۋاعىز-ناسيحاتقا ازىرلەنۋ ءۇشىن, باسقا دا كەزدەسۋلەرگە دايىندىق جۇرگىزىپ,  قاجەتتى دەرەك-دايەكتەردى ءتۇرتىپ الىپ وتىرامىن. كەيبىر كىسىلەر ءوزىنىڭ كىتابىن سىيعا تارتۋ ەتەدى, ونى دا پاراقتاپ شىعامىن. ۋاقىتىم جەتكەنشە كىتاپ وقۋعا تىرىسامىن.

– الماتى وبلىسىنداعى اۋىلدىڭ مەشىتىندە يمامدىق قىزمەتتى اتقارىپ  ءجۇرىپ باس قالادان بىراق شىقتىڭىز. ول جاقتاعى جاماعاتىڭىز تۇسىنبەي قالعان جوق پا؟

– استاناعا اۋىسىپ كەلگەنىمە دە التى ايدان اسىپتى. العاشىندا ولار دا ابدىراپ قالعانى راس. بىراق مەن قۇدايدان ۇنەمى «مەنىڭ كومەگىم قاي جەرگە قاجەت, قاي ورتا پايدامدى  كەرەك  ەتەدى سوعان جەتكىز» دەپ تىلەيتىنمىن. اللا قابىل ەتتى. قايدا قىزمەتكە  جىبەرسە دە  5-10 جىل ارالىعىندا ەڭبەك ەتتىم. اقتوبە وبلىسىندا عانا از ۋاقىت قىزمەت ەتكەن شىعارمىن, باسقا وڭىرگە جىبەرگەندە تۇراقتاپ ەڭبەك ەتتىم.

– بىرنەشە وبلىسقا باس يمامدىق قىزمەتكە دە تاعايىندالدىڭىز.

– ءيا, 25 جاسىمدا بۇرىنعى جەزقازعان, قازىرگى ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ باس يمامى ەتىپ تاعايىندادى. جۇرتپەن جۇمىلا جۇمىس اتقاردىق. مەنى 14 جاسىمدا اۋداننىڭ باس يمامى ەتىپ تاعايىنداعان.

– مەكتەپ وقۋشىسى قالاي اۋداننىڭ باس يمامى لاۋازىمىنا تاعايىندالادى؟

– سول كەزەڭدە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي راتبەك قاجى نىسانباي ۇلى ءدىني وقۋىمىزدى ءتامامداپ كەلگەن سوڭ سىناق ەمتيحانىن الىپ, ءوزى باتاسىن بەرىپ جامبىل وبلىسى, جامبىل اۋدانىنىڭ باس يمامى ەتىپ تاعايىنداۋى كادر جەتىسپەۋشىلىگىنەن ەدى. جامبىل اۋدانىنىڭ اقساقالدارى حات جازىپ يمامعا ءزارۋ ەكەنىن ايتقان سوڭ سىناق تاپسىرتىپ, مەنى جىبەردى. وقۋىمدى كەشكى  مەكتەپكە اۋىسىپ ءتامامدادىم. كۇندىز اۋداننىڭ باس يمامى قىزمەتىن اتقارام, كەشكىسىن وقۋىمدى جالعاستىرىپ مەكتەپتى ءتامامدادىم.

– جاماعاتتىڭ وقۋشى باس يمامعا ۇيۋى قالاي بولدى؟ ولقىسىنعان شىعار و باستا؟

– حالىق بولعان جەردە, كوپشىلىك ورتادا ارقيلى پىكىر ايتىلاتىنى, قولداۋ مەن قولپاشتاۋ دا, كوڭىلى قوڭىلتاقسيتىندار دا بولادى. سۇراپالدى دەگەن ءتاۋىر قىزمەت اتقاراتىن اعامىز بار ەدى. ءبىر كۇنى سول كىسىگە ايتتىم. «اعا مەن جاسپىن, وڭ مەن سولىمدى ەندى تانىپ كەلەمىن» دەگەنىمدە توقتام سالار, وي تۇيەر ءسوز ايتىپ ەدى. «سەن جاس بولساڭ دا باس يمامدىققا بەكىتتى. ارتىڭدا قاراقۇرىم حالىق تۇر. بىلمەيمىن دەپ بۇگەجەكتەمە, كەرىسىنشە ۇيرەنۋگە, وقۋعا تالپىن, جاماعاتىڭ ءوزىڭدى ءالى-اق  قولدايدى» دەپ قاناتتاندىرىپ, جىگەرلەندىردى. سول اعامىزدىڭ سوزىنەن كەيىن بىلمەيمىن دەپ تارتىنبايتىن بولدىم, قايتا ىزدەنىپ وقۋعا, ەلمەن ەتەنە ارالاسۋعا, اقساقالداردىڭ اڭگىمەسىن تىڭداۋعا ۇمتىلدىم. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىنداعى تاۋەلسىزدىگىن جاڭا جاريالاعان جاس مەملەكەتتىڭ مەشىتى دە از ەدى قازىرگى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا. 70 جىل بويى ءدىن اپيىن دەپ  ۇيرەتكەن اتەيستىك قوعامنىڭ قامىتىنان قۇتىلعان حالىقتىڭ اسىل دىنگە سۋساعان شاعى ەدى. سودان دا شىعار يمامعا جاماعاتتىڭ ىقىلاس-پەيىلى ەرەكشە بولدى. سىزگە ءبىر قىزىق ايتايىن, سول كەزدە كەيبىر قارت كىسىلەر مەنىڭ ۇستىمنەن ارىز دا جازدى. «مەشىتتىڭ ءىشى بالا-شاعاعا تولىپ كەتتى» دەپ. ويىن بالاسى كەيدە ۇمىتىپ كەتىپ اسىر سالىپ وينايدى, سەكىرەدى, ۇلكەندەردىڭ ۇستىنەن اتتايدى. سوعان اشۋلانىپ جازعانى  بولۋى كەرەك.  ءوزىمىز جاس بولعان سوڭ قاتارلاستارىمىز دا كوپ كەلۋشى ەدى. كەيىن سول ارىز جازعىش اقساقالدارىمىز دا ءبىزدىڭ باعىت-باعدارىمىزدىڭ الدى ءجون ەكەنىن ۇعىندى. سول كەزدە اۋداننىڭ اكىمى ۇلتى ورىس كىسى بولدى. اقساقالدار مەنىڭ ءۇيسىز جۇرگەنىمدى ايتىپ باسپانالى بولدىم. مەركى اۋدانىنداعى اعالارىم مەن اپايلارىمدى سول ۇيگە كوشىرىپ الدىم.