مۇناي-گاز حيمياسىنىڭ جاۋاپتى كەزەڭى

2021 جىلى پوليەتيلەننىڭ الەمدىك نارىعى شامامەن 140 ملرد دوللارعا باعالانسا, 2027 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 186 ملرد دوللارعا جەتەدى دەلىنىپ وتىر. بۇل رەتتە پوليەتيلەنگە سۇرانىس 2021 جىلعى 109 ملن توننادان 2027 جىلى 140 ملن تونناعا ۇلعايماق. وسى كەزەڭدە ءوندىرىس 108 ملن-نان 135 ملن تونناعا دەيىن ارتادى دەپ كورسەتكەن ReportLinker زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ دەرەگىن ەسەپكە الساق, بۇل ءوندىرىستىڭ ءوسىم درايۆەرىنە اينالىپ بارا جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. سۇرانىس پەن ءوندىرىستىڭ ءوسۋى نەگىزىنەن ەلەكترتەحنيكا, ەلەكترونيكا ءوندىرىسى, اۆتوموبيل جاساۋ, تاعام مەن سۋسىنداردى وراۋ سالالارىنىڭ كەڭەيۋىنە بايلانىس­تى. بارلىق ماركىنىڭ ىشىندە تىعىزدىعى جوعارى پوليەتيلەن 2021 جىلى نارىق ۇلەسىنىڭ شامامەن 43%-ىن يەلەندى. قاپتاما سەگمەنتى الەمدىك پولي­ەتيلەن نارىعىنىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسىن ‒ 60%-ىن الادى.

وسى ۇدەرىستەرگە ساي تابىس­­تى­ ىنتىماقتاستىق ورناتۋ اياسىندا ەلى­مىز الەمدىك كوش­باس­شىلاردىڭ ءبىرى ‒ Sinopec مۇناي-حيميا كورپوراتسيا­سىن ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرىپ وتىر. مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ ەكونوميكاعا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەتىنى ءسوزسىز. وسىلايشا, قىتايدىڭ ءىرى كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن الداعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىنان باس­تاپ اتىراۋ وبلىسىندا جىلدىق قۋاتى 1,25 ملن توننا پولي­ەتيلەن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. جۋىردا بەيجىڭدە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى, Sinopec جانە رەسەيلىك «سيبۋر» جوبا وپەراتورى «سيللەنو» كومپانياسىنداعى قاتىسۋ ۇلەسىن ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتتارىنا قول قويدى. قمگ قىتايلىق كومپانياعا ءوزىنىڭ 20%-ىن, ال «سيبۋر» 10%-ىن­ ساتۋعا كەلىستى. سونىمەن ۇلتتىق كومپانيا بىرلەسكەن كاسىپورىننىڭ 40%-ىن, Sinopec – 30%-ىن, «سيبۋر» ‒ 30%-ىن باقىلايتىن بولدى. قىتايلىق كومپانيانىڭ جوباعا كىرۋىن زاڭدى رەسىمدەۋدى كەلەسى جىل­دىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا اياقتاۋ جوس­پارلانىپ وتىر. ال جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي تۇپكىلىكتى ينۆەستيتسيالىق شە­شىم قابىلدانۋعا ءتيىس. Sinopec قوسىلعاننان كەيىن جوبانى ىسكە اسىرۋ جەدەلدەي تۇسەدى. قىتايلىق سەرىكتەستەردىڭ مۇناي-حيميا كاسىپورىندارىن جوبالاۋ, سالۋ جانە پايدالانۋ تاجىريبەسى پوليەتيلەن ءوندىرۋ بويىنشا زاماناۋي جانە سەنىمدى كەشەن قۇرۋعا, سونداي-اق بولاشاقتا قىتاي اۋماعىندا دايىن ءونىم­دى وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

شيكىزات ماسەلەسىنە كەلسەك, ماماندار ەتاننىڭ تەڭىزدەن جەتكىزىلەتىنىن, ول ءۇشىن كەن ورنىندا گاز تازارتۋ كەشەنى سالىناتىنىن ايتىپ ءجۇر. جوبا بو­يىنشا ماۋسىمدا KMG PetroChem مەن «تەڭىزشەۆرويل» كەلىسىمگە قول قويعان. كەشەندى ورنالاستىرۋ ءۇشىن قمگ ەنشىلەس كاسىپورنى كەن ورنىنىڭ اۋماعىندا تشو-دان 30 جىلعا 111 گەكتاردان اسا جەردى جالعا الادى. سونىمەن قاتار زاۋىت جىل سايىن 9,1 ميلليارد تەكشە مەتر توڭىرەگىندە قۇرعاق گاز وڭدەپ, شامامەن 1,6 ميلليون توننا ەتان شىعارماق. وڭدەۋدەن كەيىن 7,8 ملرد تەكشە مەتر كولەمىندەگى جۇتاڭ گاز بەن 370 مىڭ توننا پروپاننىڭ ءبىر بولىگى تشو-عا قايتارىلادى. گاز تازارتۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى الداعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باستالادى. ەتاندى تەڭىزدەن زاۋىتقا جەتكىزۋ ءۇشىن ۇزىندىعى 225 كم قۇبىر سالىنادى. زاۋىتتىڭ ءوزى ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسادى. وندا Kazakhstan Petrochemical Industries (KPI) كومپانياسىنىڭ پوليپروپيلەن شىعاراتىن كاسىپورنى جۇمىس ىستەيدى. ارينە, شيكىزاتتىڭ بولۋى ‒ باستى باسەكەلەستىك ارتىقشىلىق. مىسالى, 1,6 ملن توننا ەتان الۋ ءۇشىن 9 ملرد تەكشە مەتر قۇرعاق گازدى وڭدەۋ قاجەت بولسا, تەڭىز گازىنىڭ جيىنتىق قۇرامىنداعى ەتاننىڭ موليارلىق ۇلەسى – شامامەن 14%. ال كورشى ەلدەردە – 2-2,5 ميلليون توننا ەتان الۋ ءۇشىن 45 ميلليارد تەكشە مەتر گازدى وڭدەۋ قاجەت, ويتكەنى ەتاننىڭ موليارلىق ۇلەسى – 3%-دان 5%-عا دەيىن. قمگ-داعى جوبانىڭ تارتىمدى ەرەكشەلىكتەرىنە شيكىزاتتىڭ قۇنى مەن ولاردى بىرنەشە جوبا­لار اراسىندا ءبولۋ ەسەبىنەن ينفراقۇرىلىم شىعىندارىنىڭ ارزانداۋى جاتادى.

كەيىنگى جىلدارى Sinopec Overseas Investment Holding دايىن كاسىپ­ورىنداردى ساتىپ الىپ, جاڭا زاۋىتتارعا ينۆەس­تيتسيا قۇيۋعا مويىن بۇرعانى بايقالادى. Reuters اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قىتايدىڭ ەڭ ءىرى مۇناي-حيميا كومپانياسى مۇنداي جوسپارعا قحر بيلىگى سۇرانىس پەن ارتىق قۋاتتىڭ ءوسۋىنىڭ باياۋلاۋىنان, سونداي-اق جوعارى ساپالى ماتەريالدار مەن ەنەرگەتيكالىق ونىمدەرگە كوشۋ اياسىندا ەل ىشىندە جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسىن شەكتەۋگە شەشىم قابىلداعاندىقتان كەلگەن. قىتايدا بەنزينگە دەگەن سۇرانىس 2024 جىلى شارىقتاۋ شەگىنە جەتەدى دەپ بولجانعان. Sinopec شەتەلدىك مۇناي وڭدەۋ جانە حيميالىق بيزنەستى كەڭەيتۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن پايدالانۋعا تىرىسىپ, ونىمگە سۇرانىس ارتىپ كەلە جاتقان وڭىرلەرگە باسىمدىق بەرىپ وتىر. كومپانيا شري-لانكا, سينگاپۋر, اۋستراليا جانە برازيليادا ءموز ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەگەن. بۇگىنگى تاڭدا Sinopec-ءتىڭ شەتەلدىك اكتيۆتەرىنە ساۋد ارابياسىنداعى قۋاتتىلىعى كۇنىنە 400 مىڭ باررەلدى قۇرايتىن Yasref مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, سونداي-اق 2027 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەتىن رەسەيدەگى امۋر گاز-حيميا كەشەنى كىرەدى.

شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار وتان­دىق ونىمدەردى حالىقارالىق نارىق­تارعا شىعارۋعا كومەك­تە­سەدى. قمگ تاراپى پولي­ەتي­لەندى ىشكى جانە سىرتقى نارىققا ساتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. ۇلتتىق كومپانيانىڭ ەسەپ­تەۋ­لەرى بويىنشا, وتاندىق نارىق­تىڭ سىيىمدىلىعى جىلىنا شاما­مەن 180 مىڭ توننا پوليەتي­لەن­گە باعالانىپ, جىل سايىن كۇتى­لەتىن ءوسىم ورتاشا ەسەپپەن 4%-عا ارتادى. «سيللەنو» ءوز ونىمدەرىنىڭ 10-15%-ىن ىشكى تۇتىنۋ­شىلارعا ساتىپ, قالعانىن ەكس­پورتقا جىبەرۋگە نيەتتى. بۇل رەت­تە پوليەتيلەندى تۇتىنۋ جىل­دان-جىلعا قارقىن الىپ كەلە جات­قان قىتاي مەن تۇركيا, وعان قوسا تمد مەن ەۋروپا الەۋەتتى وتكى­زۋ نارىقتارىنا اينالارى حاق.