ايتۋار كەنجەباي ۇلى – توعىز بالانىڭ كەنجەسى. اۋىلداعى قارا دومالاق ۇلدىڭ ۇلكەن ءبىر ارمانى – وتان تىنىشتىعىن كۇزەتۋ, جاساق قاتارىنا ءوتىپ, ۇزدىك جاۋىنگەر اتانۋ. وسى وي بالا ايتۋاردىڭ جىگەرىن جانيدى. ول كەزدە قازىرگىدەي اۋىلدا دەنە جاتتىقتىراتىن جاعداي جوق ەدى. بىراق ويعا دا, قىرعا دا, تاۋعا دا جۇگىرەدى. ءۇيىنىڭ اۋلاسىنداعى تۋرنيككە ءتۇرلى تاسىلمەن تارتىلادى. باسقا دا جاتتىعۋ تۇرلەرىن مەڭگەرەدى.
ءبىراز شىنىققان سوڭ العا قويعان ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋدى دىتتەپ, قالانى بەتكە الادى.
«بۇركىت» ارنايى جاساعىنا وتپەك بولعانىمەن, ەكى رەت سىننان سۇرىنەدى. سۇرىنگەنىمەن سىنا قويمادى. كەرىسىنشە, جىگەرىن جانىپ جاساق قاتارىنا ىلىگەدى. جاساقتاعى لاقاپ اتى – «قازبات».
ەندى ونى «كۇرەڭ بەرەت» جولىنداعى كۇرەس كۇتەدى. 2014 جىلى ايتۋار ەل بويىنشا «وسى كۇرەڭ بەرەتتى الامىن» دەپ الدىنا ماقسات قويعان 180 ساربازدىڭ ءبىرى ەدى. بۇل جولدا ونى 75 شاقىرىمدىق «اۋىر وتكەل» كۇتىپ تۇردى. ونىمەن قوسا, 25 كيلولىق قارۋ-جاراعى, سۋ-تاماعى سالىنعان دورباسى بار. الگى شاقىرىمدى جۇگىرىپ ءوتۋ كەرەك.
العاشقى كەزەڭدە 100 مەترلىك قاشىقتىققا بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ارالىعىندا جەدەل جەتەدى. ودان سوڭ بەلىندەگى قانجاردى نەمەسە ساپەر كۇرەگىن لاقتىرىپ نىساناعا قاداپ جانە ارنايى راديوبايلانىس قۇرىلعىسىن (پريەمنايا راتسيا) جيناپ ىسكە قوسادى. جەدەل تانكىدەگى ساربازعا بايلانىسقا شىعادى. سىناقتىڭ وسى ءبىر كەزەڭىندە 180 سارباز 100-150-گە ازايادى.
جوق, ءبىزدىڭ ويلاعانىمىزداي, تەك قارۋ-جاراق اسىنىپ, 75 شاقىرىمدىق قاشىقتىقتى جۇگىرىپ ءوتۋ ەمەس ەكەن. وسى ارالىقتاعى 5, 20 شاقىرىمدىق بوگەتتەر مەن تاپسىرمالار ۇلكەن كۇشتى قاجەت ەتەدى. بۇل سىناقتان سوڭ ساربازدار قامىستى, باتپاقتى وزەندى كەشىپ ءوتۋى كەرەك. قارا كۇزدىڭ كەزىندەگى سۋ دا تاستاي سالقىن ەمەس پە؟ وسى كەزدە اياقتارى تارتىلعان كوپ ساربازدىڭ سابىرى سارقىلادى.
باتپاقتى وزەننەن وتكەن سوڭ «الدىڭعى شەپتەن شابۋىلعا تويتارىس بەرۋ» سىناعى بەرىلەدى. بۇدان سوڭ 10 شاقىرىم جۇگىرىپ ءوتىپ, بەكىنىس شۇڭقىرىن قازاسىز.
– شۇڭقىردى تۇرىپ ەمەس, ءبىر قىرىمىزبەن جاتىپ جانە ءوز بويىمىزعا شاقتاپ قازامىز. سەبەبى تۇرعان سارباز وققا ۇشۋى مۇمكىن. كەلىپ جەتكەن ساربازدار اراسى 5 مەتردەن ءبىر سىزىققا جاتا قالامىز دا, كۇرەكپەن جەر قازا باستايمىز. شۇڭقىردىڭ ۇزىندىعى بويىمىزبەن بىردەي, ەنى 60 سانتيمەتر, تەرەڭدىگى 30 سانتيمەتر بولۋى شارت. سەنىڭ قانداي جەرگە جاتارىڭ بەيمالىم. تاستاققا نەمەسە سازدى ايماققا ءتۇسىپ قالۋىڭ بەك مۇمكىن. مۇندايدا ساعان جانى اشىپ, باسىڭنان سيپار ەشكىم جوق. تاسقا كەزىكسەڭ, تەسۋ – مىندەت. تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ تالابى بويىنشا, شۇڭقىر قىرلى, ءارى توپىراق تۇسپەستەي ءتۇزۋ قازىلۋى كەرەك. سوندا عانا بۇل سىن وتكەرىلدى دەپ سانالادى, – دەيدى «كۇرەڭ بەرەت» يەسى.
وسىدان كەيىن ساربازدار تاعى 10 شاقىرىم جۇگىرىپ ءوتىپ, «جاسىرىن تۇردە قوزعالۋ» تاپسىرماسىن الادى. ەتبەتىنەن جاتىپ, شىنتاقپەن ەڭبەكتەۋ ارقىلى 50 مەتردى ءوتۋ كەرەك. ءۇزىلىسسىز. ءدال وسى ساتتە قالعان 50-60 ساربازدىڭ ءبىرشاماسى السىرەيدى.
– ساربازدار وزدەرىنە «كەتانوۆ», «كەتورول» سىندى دارىلەر سالىپ جاتادى. ويتكەنى ماقسات – بىرەۋ. ول – «كۇرەڭ بەرەت». جولدا ۋاقىت ۇنەمدەپ مەجەلى جەرگە الدىمەن جەتكەن ساربازدار جۇرەك جالعاماققا قورجىنىنداعى شاي قاسىقتى قولعا العاندا سالماعىن سەزىنەدى. ويتكەنى ساپار الىس, كۇش سارقىلىپ كەلەدى. ايدالاداعى مەڭىرەۋ دالانىڭ ءار دىبىسىنا, ءتىپتى نان شايناعانداعى جاعىڭنىڭ داۋىسىنا ىزاڭ كەلەتىندەي بولادى. كەرەك ىدىستاردى, سۋ قۇيعىش (فلياجكا) قاسىق پەن كۇرەشكەنى ارنايى ماتالارعا وراپ سىلدىرلاماستاي ەتىپ سالامىز قورجىنعا. سەبەبى كومانديرلەر ورتا جولدا تيتتەي دىبىس جۇيكەگە تيەرىن ءاۋ باستان ۇيرەتەدى. قاتتى شارشاعاننان ساربازداردىڭ كوزىنە ءتۇرلى ەلەس (گالليۋتسيناتسيا) ەلەستەيدى. ءتان قانشا توزسە دە, مي شارشاپ, ابدىراپ قالادى. مۇندايدا تەك ءبىر مەزەتتى ويلاۋ كەرەك. ول – ەل الدىنداعى بورىش, وتباسىڭنىڭ سەنىمى, العا قويعان ماقساتىڭنان تانباۋ. بۇل – ءۇمىتتىڭ جەتەگى, – دەيدى ايتۋار اسقار.
ەندىگى تاپسىرما – «جارالى جاۋىنگەردى قاۋىپسىز ايماققا سۇيرەۋ». ودان ءارى «گاز تۇتىكشەسىمەن جۇگىرۋ» 400 مەتر جۇگىرۋ. السىرەپ ارەڭ كەلە جاتقان سارباز گاز تۇتىكشەسىن كيگەندە, تىنىسى ءتىپتى تارىلادى. وسى تۇستا ساربازدار بىرىنە-ءبىرى قارايلاسادى.
«وسى كەزدە قاتارىمىز 20 ساربازعا كەمىدى. كەلەسى تاپسىرماعا دەيىن 1-2 مينۋت ۋاقىتىمىز بار. شولدەگەنىمىز سونشا, سۋدى بوتەلكەسىمەن بىرگە جۇتۋدىڭ از-اق الدىندامىز. بىراق سۋدى شولدەدىم دەپ سىمىرە بەرۋگە دە بولمايدى. سۋالعان دەنە ءبىر دەمنەن سۋدى كوپ قابىلداسا, اياق-قول تارتىلىپ قالادى», دەيدى ايتۋار كەنجەباي ۇلى.
بۇدان كەيىن – «كارتامەن باعدارلاۋ نەمەسە اسكەري توپوگرافيا». مۇندا قولىنداعى كومپوسىمەن دىتتەگەن جەرىن دۇرىس باعدارلاپ, جەدەل جەتۋ قاجەت. «وق ءدارى تاسىمالداۋ», «كەدەرگىلەر جولاعى», ء«وز قارۋىن تەكسەرۋ» جانە سوڭعىسى – «جەكپە-جەك».
سوڭعى سىن – اسا اۋىر كەزەڭ. تىڭ وتىرعان ءۇش «كۇرەڭ بەرەت» يەگەرىمەن جەكپە-جەككە شىعۋ قاجەت. كۇش ابدەن سارقىلعاندا قايداعى قويان-قولتىق ۇرىس؟ بىراق سوڭعى سىناق ايتۋاردىڭ نامىسىن وياتادى. العاشقى جەكپە-جەكتە اۋىر سوققى ءبىر كوزىن اشقىزباي تاستايدى.
«كوزىمنىڭ بىرەۋى اشىلمايدى. ءبىر كوزىم بۇلدىراپ بارادى. دەرەۋ ەسىمدى جيىپ, قارسى ۇمتىلىپ, قولىمدى مەن دە سەرمەدىم. سول ۋاقىتتا «ۋاقىت» دەگەن پارمەننەن سەلت ەتىپ, كەلەسى الاڭعا ءوتتىم. وندا دا كەلەسى «كۇرەڭ بەرەت» يەگەرى كۇتىپ الىپ, سوققىلادى. بەت-اۋىزىمنان اققان قان كوزىمدى جاۋىپ قالا بەرەدى. قان مەن تەر قوسا اققان ساتتە وتباسىم, ماعان سەنگەن ەلىم مەن تۋعان جەرىم ەسىمە ءتۇستى. بۇل سوڭعى سەرپىلىس, شەشۋشى سىن ەدى. مەن «كۇرەڭ بەرەت» يەلەنگەن 15 ساربازدىڭ قاتارىندامىن. مەنىڭ مىندەتىم – ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ, بەيبىت كۇندەردىڭ سەبەپكەرى بولۋ», دەپ ءتۇيدى ءسوزىن «قازبات».
قاراعاندى وبلىسى
