باپ شابا ما, باق شابا ما؟..

ۇبت: ناتيجە قانداي؟ وتكەن اپتا سوڭىندا رەسپۋبليكا بويىنشا بيىلعى مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەردىڭ باعىن سىنايتىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ سىناعى باستالعان-دى. وسىناۋ ماڭىزدى ناۋقان باستالار الدىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى جانسەيىت تۇيمەباەۆ الماتىداعى قانىش ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ-دەگى تەستىلەۋ پۋنكتىندە بولىپ, اتا-انالار, باق وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, تۇلەكتەرگە ساتتىلىك تىلەدى. قۇزىرلى مينيسترلىكتىڭ ءما­لىمەتى بويىنشا, 2010 جىلعى مەكتەپ ءبىتىرۋشى 138 162 بالانىڭ 110 118-ءى ۇبت تاپسىرۋعا ءوتىنىش بىلدىرسە, تەستىلەۋ ماۋسىمنىڭ 4-10-ى ارالىعىندا 154 پۋنكتتە (49 قالا مەن 105 اۋدان ورتالىعى) وتكىزىلۋدە. تەست تاپسىرۋشى تۇلەكتەر بارلىعى جەتى لەككە بولىنگەن. بيىل ءبىر لەكتەگى وقۋشىلار سانى 800-گە دەيىن ازايتىلدى. بۇل ۇبت-نى نەعۇرلىم ىڭعايلى جاعدايدا تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇبت 5 ءپان بويىنشا: وقىتۋ ءتىلى (قازاق نەمەسە ورىس), قازاقستان تا­ريحى, ماتەماتيكا, تاڭداۋ ءپانى, سونداي-اق ورىس تىلىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردەگى – قازاق ءتىلى, قازاق ءتىل­دى مەكتەپتەردەگى - ورىس ءتىلى ءپان­دەرى بويىنشا وتكىزىلۋدە. ءاربىر ءپان بويىنشا تەست تاپسىر­ما­لارىنىڭ سانى – 25, ال بەس ءپان بو­يىنشا بار­لىعى – 125 سۇراق. تەس­تىلەۋ ۋا­قىتى – 210 مينۋت, ياعني 3,5 ساعات. بيىلعى جىلعى مەكتەپ ءبىتىرۋ­شى­لەر مەملەكەتتىك گرانت كونكۋرسىنا قاتىسۋ جانە رەسپۋبليكانىڭ جو­عارى وقۋ ورىندارىنا اقىلى نە­گىز­دە وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 50 بالل (“جالپى مەديتسينا” ما­مان­دىعى ءۇشىن - 55 بالل) جيناۋى ءتيىس. ۇبت-نىڭ بالىن اتتەستاتتىڭ با­عاسىنا اۋىستىرۋ شكالاسى وزگەر­گەن. ەگەر مەكتەپ ءبىتىرۋشى ءبىر ءپان­نەن 0-3 بالل جيناسا –“قانا­عات­تانا­رلىقسىز”, ال 4 جانە ودان جوعارى السا, وڭدى كورسەتكىش بولىپ تابىلادى. “مەملەكەتتىك قۇپيالار تۋرالى” قر-نىڭ زاڭىنا سايكەس دۇرىس جاۋاپتار كودى مەم­لەكەتتىك قۇپيالار قاتارىنا جاتقىزىلعان. تەست تاپسىرمالارىن باعالاۋ كەزىندە بىرىڭعاي تالاپتاردى ساقتاۋ جانە داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋ, ۇبت-عا قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ ماقساتىندا رەسپۋب­لي­كالىق كوميسسيا جانە ءاربىر ۇبت-نى وتكىزۋ پۋنكتىندە اپەل­ليا­تسيا­لىق كوميسسيا قۇرىلعان. تاپ­سىر­مالاردىڭ مازمۇنى جانە تەح­ني­كالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى ءوتى­نىشتەر تەستىلەۋدىڭ قورىتىندىسى شىق­قاننان كەيىن كەلەسى كۇنگى ساعات 13.00-گە دەيىن قابىلدانادى. ۇلتتىق مەكتەپتەردىڭ ءبىتىرۋ­شى­لەرى (ۇيعىر, وزبەك, تاجىك) قال­اۋ­لا­رى بويىنشا ۇبت-نى مەملەكەتتىك نەمەسە ورىس تىلىندە تاپسىرا الادى. ۇبت-نى وتكىزۋ كەزەڭىندە وب­لىستاردىڭ, استانا جانە الماتى قالالارى ءبىلىم باسقارمالارىنىڭ جانىندا ۇبت-نىڭ وتكىزىلۋ بارى­سىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن شتاب­تار قۇرىلىپ, ولاردىڭ جۇ­مى­سىن ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيس­تر­لى­گى­نىڭ جانىنداعى رەسپۋبليكالىق شتاب ۇيلەستىرۋدە. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى سىناققا دايىندىق ساقاداي-ساي, ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلگەن. وتكەن جىلدارداعىداي قاتەلىكتەرگە جول بەرمەۋدىڭ بارلىق امال-شارعىلارى جاسالعان. دايىن جاۋاپ ساتاتىن, زاڭسىز شارۋالارمەن اينا­لى­سا­تىندار بولسا, بىردەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا حابارلانىپ, قىل­مىستىق جاۋاپقا تارتىلادى. – بۇگىن مىنە, كورىپ وتىر­سىز­دار, ابىر-سابىر ەشتەڭە جوق. بار­لىعى ءوز دەڭگەيىندە. “باعام ەسەپتەلمەي قالدى” دەگەن سياقتى ءسوز بولمايدى, ءبارىن كومپيۋتەر تەك­سەرىپ, سكانەردەن وتكىزەدى. سون­دىقتان اتا-انالار, سىزدەردىڭ قو­بال­جىپ وتىرعاندارىڭىزدى بىلەمىز, بىراق ەش ۋايىمداۋدىڭ رەتى جوق. بارلىعى ادىلەتتى, ءارى ءوز دەڭگەيىندە وتەدى, – دەپ ەلىمىزدىڭ باس مۇعالىمى ابىرجىپ وتىرعان اتا-انالارعا باسۋ ايتتى. تەستىڭ ءادىل وتۋىنە اتا-انالار دا ءبىر اۋىزدان ءشۇبا كەلتىرمەيتىنىن جەت­كىزدى. ويتكەنى, ق.ساتباەۆ اتىن­داعى قازۇتۋ-دەگى تەستىلەۋ پۋنك­تىندە اتا-انالارعا ارنالعان ارنايى كامەراسى بار بولمە ءبولىنىپتى. وندا ولار بۇرىنعىداي دالادا الاڭداپ وتىرماي, عيماراتتىڭ ىشىنە كىرىپ, ءوز بالالارىنىڭ تەستى قالاي تاپ­سى­رىپ وتىرعاندارىن كوزدەرىمەن كورۋگە مۇمكىندىك العان. وعان اتا-انالار: “بۇل وتە جاقسى بولدى. ويتكەنى, كوشەدە ءۇش جارىم ساعات كۇتكەندە: “بالالارىمىز قالاي تاپسىرىپ جاتىر ەكەن, قينالىپ قالدى ما ەكەن؟” دەگەن ساۋالدار مازا بەرمەيتىن ەدى. ەندى ولار ءدال جا­نىمىزدا وتىرعانداي. ۋنيۆەر­سي­تەت­تىڭ وسىنداي جاعداي جاساعانىنا العىسىمىز شەكسىز” دەسىپ جاتتى. سول كۇنى ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتۋ-دە الماتى قالاسى, جە­تىسۋ اۋدانىنىڭ 18 مەكتەبى جانە رەسپۋبليكالىق ب.مومىش ۇلى اتىن­داعى اسكەري مەكتەپ-ين­تەر­نات­تىڭ تۇلەكتەرى, ياعني جالپى سانى 585 تۇلەك تەستەن ءوتتى. ونىڭ ىشىندە 312 قازاق, 273 ورىس توبى بار. سونىمەن ءتۇس اۋا اتا-انالاردىڭ دا, سىناق تاپسىرۋشىلاردىڭ دا اسىعا كۇتكەن ۋاقىتى جەتىپ, ساعات 15.00-دە ۇبت قورىتىندىسى بەلگىلى بولسا, جەتىسۋ اۋدانى بويىنشا سىناق تاپسىرعان تۇلەكتەردىڭ قول جەتكىزگەن ناتيجەسى 83 پايىز بولىپ, “التىن بەلگىدەن” ۇمىتكەر 6 تالاپكەردىڭ تورتەۋىنىڭ عانا ءۇمىتى اقتالدى. گۇلزەينەپ سادىرقىزى. كاتونقاراعايلىق شاكىرتتەر ەرلەدى كاتونقاراعاي  اۋدانىنىڭ شاكىرتتەرى بۇرىندارى دا بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋدە جوعارى ءبىلىم مەن ءبى­لىكتىلىكتىڭ ناتيجەسىن كورسەتىپ كەلگەن. ال بيىلعى كورسەتكىشتەرى ءتىپتى بارىنەن دە اسىپ ءتۇستى. اۋدان بويىنشا  بىرىڭعاي ۇلتتىق تەس­تىلەۋدە 93,1 بالل كورسەتتى. بۇل وبلىستى بىلاي قويىپ, ەلىمىزدەگى ۇزدىك كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى بولاتىنى ءسوزسىز. جامبىل اۋىلىنىڭ وقۋشىسى اقەركە رامازانوۆا – 124, كاتوندىق ايمان قۇرمانعاليەۆا – 123, ۇلكەننارىندىق ەراسىل زاينۋلدين –119, ايجان امان­جانوۆا, نازەركە سۇلتانعازينا, اقگۇل راقىمباەۆا, بەرىك شاريپوۆ, بالجان ءسادۋوۆا, باسقا دا ءبىر توپ تالاپتى شاكىرت 120 بالل جينادى. بىرىڭعاي  ۇلتتىق تەستىلەۋگە قا­تىس­قان 386 وقۋشىنىڭ بارلىعى ەندى العان ءبىلىمىنىڭ جەمىسىن كورمەك. ايتا كەتۋ كەرەك, “التىن بەل­گىگە” ۇسىنىلعان 18 وقۋشىنىڭ 16-سى جوعارى اتاقتى قورعاپ شىقتى. وڭداسىن ەلۋباي, شىعىس قازاقستان وبلىسى. بيىلعى ۇبت-نىڭ العاشقى سىناعىنىڭ ءبىرى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عيماراتىندا ءوتتى. مۇنداعى ەرەكشەلىك, اۋدي­توريا­لارعا قويىلعان بەينە­كامەرالار ارقىلى ۋنيۆەرسيتەت سىرتىنداعى ۇلكەن ەكرانداردان تەست تاپسىرۋدىڭ بارىسىن كورۋگە بولادى. بۇل جاڭالىق ءوز كەزەگىندە وقۋشىلاردىڭ اتا-انالارى مەن ۇستازدارىنىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. –جامبىل وبلىسىنداعى ۇبت-نى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ بويىنشا مەملەكەتتىك كو­ميسسيانىڭ جۇمىسىنداعى وڭدى قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى – تەست تاپ­سىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ەلەكتروندى تەحنولوگيانى ەنگىزۋى بولىپ تابىلادى, – دەيدى ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­ترلىگىنىڭ وسىندا ارنايى كەلگەن وكىلى س. جيتەينيكوۆ. ۇبت-نىڭ العاشقى سىناعىنا تاراز قالاسىنداعى مەكتەپتەردىڭ 4024 تۇلەگى قاتىسسا, قالعان وقۋشىلار 8 جانە 10 ماۋسىم كۇندەرى بولاتىن تەستە باقتارىن سىناماق. ازىرگە, ۇبت-نىڭ وبلىس بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشى 82,3 بالل بولىپ تۇر. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,جامبىل وبلىسى. 125 بالل يەگەرى استانادا “استانا-دوستىق” ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى 2003 جىلى قۇرىلعان. سول ۋاقىتتان بەرى مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرگە قازاق ءتىلى, قازاقستان تاريحى, ورىس ءتىلى, ماتەماتيكا, اعىل­شىن ءتىلى, جالپى تاريح, گەو­گرافيا, حيميا, بيولوگيا, فيزيكا پاندەرى بويىنشا ۇبت-گە  دايىن­دىق كۋرسىن جۇرگىزەدى. دايىندىق  مەم­لەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى.  وسى دايىندىق كۋرسى قو­رىتىندىسىنىڭ جىلدان-جىلعا جەمىسىن بەرىپ كەلە جاتقانى وسى جىلى تاعى دا دالەلدەندى. 4 ماۋ­سىمدا وتكەن ۇبت ءنا­تي­جەسىندە استانا قالاسى بويىنشا “استانا-دوستىق” ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىندا 300 مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر ىشىنەن ساعىندىق عيزات  125 بالدى قان­جىعاسىنا باي­لادى. “ەگەمەن-اقپارات”.